Có cô bác đi khám về, cầm tờ kết quả trên tay mà mặt tái đi. Bác sĩ ghi: gan nhiễm mỡ độ 1, rồi có người độ 2. Thế là trong đầu bắt đầu “lộp bộp” bao nhiêu câu hỏi: “Có nguy hiểm không?”, “Có phải uống thuốc không?”, “Có cần tìm thuốc bổ gan thật mạnh không?”, “Gan mình thế này có hỏng mất không? Có xơ gan, ung thư gan không?”.
Dược sĩ Lan xin chia sẻ thật lòng để cô bác an tâm, là nếu cô bác mới ở giai đoạn gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2 thì đừng vội hoang mang đi tìm thuốc thần kỳ. Ở giai đoạn này, nhiều trường hợp bác sĩ chưa cần kê thuốc ngay, vì “nút thắt” không nằm ở viên thuốc, mà nằm ở bữa cơm, giấc ngủ, vòng bụng và đôi chân của mình.
Tin vui là: gan nhiễm mỡ giai đoạn nhẹ và vừa hoàn toàn có cơ hội cải thiện rất tốt bằng thay đổi lối sống. Gan là cơ quan chịu thương chịu khó nhất trong cơ thể. Mình biết thương và chăm gan đúng cách thì gan sẽ nhanh chóng hồi phục. Đúng kiểu các cụ bảo: “Có công mài sắt, có ngày nên kim.”
Dược sĩ xin kể cho cô bác nghe về câu chuyện của chính người nhà ds.
Chuyện là bố đẻ của ds có một thời gian đi khám về, phát hiện gan nhiễm mỡ. Hồi đó nhìn bố là thấy ngay, bụng to hơn hẳn. Cái bụng cứ tròn tròn, căng căng, đi lại thì chậm chạp hơn. Nhà ds ở gần hồ, bố không phải làm việc nặng nhọc gì nhiều. Chủ yếu ở nhà bán nước, lúc rảnh thì câu cá trước hồ, cuộc sống cũng thong dong.
Nhưng cái lạ là bụng bố cứ phình ra. Dược sĩ mới hỏi mẹ:
“Mẹ ơi, bố dạo này ăn uống thế nào?”
Mẹ bảo rất tự nhiên:
“Có gì đâu con, mỗi bữa bố mày ăn có ba bát cơm thôi.”
Nghe đến đó ds mới giật mình: “Ối giời ơi, ba bát cơm mà mẹ bảo là có gì đâu?”
Bố thì chỉ ở nhà bán nước, câu cá, vận động không nhiều. Mỗi ngày năng lượng tiêu đi tí, mà cơm trắng lại vào đều đều ba bát mỗi bữa, thì khác gì cái chum cứ đổ thêm nước mà không có lối thoát. Dư thừa mãi, cơ thể phải cất đi. Cất ở đâu? Cất ở bụng, ở máu, rồi găm cả vào gan.
Dược sĩ mới nói với bố rất nhẹ nhàng:
“Bố ơi, bệnh này chưa phải quá đáng sợ, nhưng mình phải thay đổi. Bố giảm cơm xuống nhé. Mình ít vận động thì mỗi bữa chỉ nên ăn một bát thôi. Rau tăng lên. Thịt cá ăn vừa phải. Và mỗi ngày bố đi bộ khoảng 30 phút giúp con.”
Bố nghe xong cũng gật gù. Ban đầu dược sĩ cứ nghĩ chắc bố làm được vài hôm rồi lại thôi, vì người lớn tuổi nhiều khi quen nếp ăn cũ rồi khó đổi lắm. Nhưng không ngờ bố làm còn tốt hơn cả lời con gái dặn. Sáng bố đi bộ 30 phút quanh hồ. Chiều lại đi thêm 30 phút nữa. Cứ đều như vắt chanh. Từng bước chân “lộp cộp, lộp cộp” quanh mặt hồ, ngày nắng cũng đi, ngày se lạnh cũng đi. Ăn cơm thì từ ba bát giảm xuống còn một bát, rau xanh nhiều hơn, tối không ăn linh tinh nữa.
Ba tháng sau, điều làm cả nhà vui nhất là bụng bố xẹp đi thấy rõ. Không phải xẹp kiểu một hai ngày, mà là xẹp thật, người nhẹ hẳn, dáng đi nhanh hơn, mặt cũng tươi hơn. Đến lúc đi khám lại, bác sĩ bảo kết quả gan tốt, không còn nhiễm mỡ như trước nữa. Lúc đó ds thật sự vỡ oà. Không phải vì mình làm được điều gì to tát, mà vì một điều rất giản dị đã được chứng minh ngay trong gia đình mình: gan nhiễm mỡ, nếu thay đổi đúng, kiên trì đúng, thì cơ thể sẽ trả lại kết quả rất xứng đáng.
Vậy công thức 3-3-3 là gì?
Cô bác cứ hiểu nôm na thế này cho dễ nhớ: 3 giảm, 3 tăng, 3 thay. Không cần phức tạp cũng không cần điều gì cao siêu cả. Đi chợ cũng nhớ được, ngồi mâm cơm cũng nhớ được.
Trước hết là 3 giảm, tức là bớt gánh nặng cho gan.
Cái đầu tiên cần giảm là tinh bột tinh chế và đồ ngọt. Cô bác nào đang ăn hai, ba bát cơm mỗi bữa thì khoan nói đến thuốc bổ gan, hãy nhìn lại bát cơm trước đã. Mình có thể hạ xuống một bát, hoặc một bát rưỡi tùy sức lao động. Cơm không xấu, nhưng ăn quá nhiều so với vận động thì lại thành thừa. Mà đường thừa, tinh bột thừa chính là nguyên liệu để cơ thể “đẻ” ra mỡ. Bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa, nước ép quả ngọt lịm, bánh mì trắng, bún phở ăn quá nhiều cũng vậy. Nó ngọt miệng lúc đầu, nhưng lá gan phía sau lại phải còng lưng xử lý.
Cái thứ hai cần giảm là mỡ xấu. Những món chiên rán ngập dầu, mì tôm ăn thường xuyên, đồ ăn vỉa hè dầu dùng đi dùng lại, thịt mỡ, thịt ba chỉ béo ngậy, nội tạng động vật, da gà da vịt… ăn nhiều thì gan mệt lắm. Miệng mình thấy thơm, thấy giòn “rộp rộp”, nhưng gan thì lại âm thầm chịu trận. Các cụ nói “sướng cái miệng, khổ cái thân” là vậy.
Cái thứ ba là giảm ăn quá no, ăn quá khuya và giảm rượu bia. Nhiều cô bác ban ngày ăn còn giữ, nhưng tối đến lại ăn thật no, mâm cao cỗ đầy, bụng căng phềnh mới thôi thì là không nên. Sau 8-9 giờ tối, cơ thể ít tiêu hao năng lượng, ăn nhiều lúc này rất dễ tích thành mỡ bụng, mỡ gan. Nên ăn ít no tầm 80% thôi. Rượu bia thì khỏi phải nói, đã gan nhiễm mỡ rồi mà còn “đổ dầu vào lửa” thì gan nào chịu nổi.
Sau 3 giảm là 3 tăng, giống như mình bổ sung thêm đội quân dọn dẹp cho cơ thể.
Cô bác hãy tăng rau xanh và chất xơ. Mẹo đơn giản nhất là ăn ngược. Trước đây mình hay ăn cơm trước, thịt cá trước, rau sau cùng. Bây giờ đổi lại: ăn một đĩa rau trước, rồi mới ăn thịt cá, sau cùng mới đến cơm. Rau xanh như cái chổi mềm, quét bớt mỡ xấu, giúp no lâu, đỡ thèm cơm. Rau họ cải như bông cải xanh, bắp cải, cải thìa, cải ngọt, rồi các loại rau vị hơi đắng như rau má, khổ qua, ăn đều rất tốt cho người cần chăm gan.
Tiếp theo là tăng đạm tốt. Nhiều người nghe gan nhiễm mỡ liền kiêng khem quá mức, chỉ ăn rau với cơm, như vậy cũng không ổn. Gan cần nguyên liệu để tái tạo tế bào khỏe mạnh, mà đạm tốt là một phần quan trọng. Mình có thể chọn cá, đậu hũ, trứng vừa phải, ức gà bỏ da, thịt nạc lượng hợp lý. Đặc biệt, thay vài bữa thịt đỏ bằng cá hấp, cá kho nhạt, canh cá nấu chua nhẹ, vừa ngon miệng lại nhẹ bụng.
Rồi nhất định phải tăng vận động. Không cần phải tập gì “đao to búa lớn”. Cô bác chỉ cần đi bộ, đạp xe chậm, tập dưỡng sinh, làm vườn, leo cầu thang nhẹ nhàng, miễn là đều đặn 30-60 phút mỗi ngày. Vận động chính là cái chìa khóa mở kho mỡ thừa ra để đốt. Người cứ ngồi im một chỗ thì mỡ cũng nằm im trong bụng, trong gan. Người chịu bước đi thì máu huyết lưu thông, mỡ thừa mới có đường mà giảm. “Nước chảy thì đá cũng mòn”, huống chi là mỡ gan.
Cuối cùng là 3 thay, tức là thay đổi thông minh để mình không có cảm giác bị ép buộc.
Thay nước ngọt bằng nước lọc, trà nhạt hoặc cà phê không
đường. Mùa hè khát nước, đừng tiện tay mở lon nước ngọt. Uống vào nghe “ực” một cái thì đã miệng thật, nhưng đường vào gan cũng nhanh lắm. Một cốc nước lọc mát, một ấm trà nhạt, hoặc cà phê không đường sẽ nhẹ nhàng hơn cho gan rất nhiều.
Thay cách chế biến. Cùng là con cá, miếng thịt, nhưng chiên rán ngập dầu sẽ khác hẳn hấp, luộc, kho nhạt, áp chảo ít dầu. Bữa cơm thanh đạm không có nghĩa là nhạt nhẽo. Chỉ cần nêm vừa miệng, thêm bát canh rau, đĩa cá kho, ít đậu phụ sốt cà chua, là đã đủ ấm bụng rồi. Ăn sạch một chút, gan nhẹ đi một chút.
Và thay mỡ xấu bằng mỡ tốt đúng liều lượng. Không phải cứ nghe mỡ tốt là ăn thoải mái. Hạt óc chó, hạnh nhân, quả bơ, dầu ô liu, cá béo… đều tốt khi dùng vừa phải. Bữa phụ thay vì bánh kẹo, cô bác có thể ăn một nắm nhỏ hạt vỏ cứng, hoặc miếng trái cây ít ngọt. Nhỏ thôi, nhưng đều đặn thì khác biệt lớn lắm.
Cuối cùng dược sĩ muốn chia sẻ với cô bác rằng, gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2 không phải là bản án. Nó giống như tiếng chuông “ting ting” nhắc mình: “Này, cơ thể đang dư rồi đấy, sống chậm lại, ăn bớt lại, đi nhiều lên.” Ai nghe sớm thì sửa sớm. Ai chủ quan để lâu, mỡ trong gan nhiều lên, kèm men gan cao, tiểu đường, mỡ máu, huyết áp, thì câu chuyện sẽ phức tạp hơn rất nhiều.
Cô bác hãy thử áp dụng công thức 3-3-3 này trong 2-3 tháng. Giảm cơm và đồ ngọt. Giảm mỡ xấu, ăn khuya, rượu bia. Tăng rau, tăng đạm tốt, tăng vận động. Thay nước ngọt, thay chiên rán, thay mỡ xấu bằng lựa chọn lành mạnh hơn. Sau đó đi kiểm tra lại. Rất nhiều người sẽ thấy cân nặng nhẹ hơn, vòng bụng xẹp xuống, người đỡ ì ạch, và mỡ gan cải thiện rõ rệt.
Sức khỏe không thay đổi nhờ một ngày hứng lên, mà nhờ những việc nhỏ mình làm đều đặn mỗi ngày. Bữa cơm hôm nay bớt một bát cơm, thêm một đĩa rau. Chiều nay thay vì ngồi xem tivi mãi, mình đi bộ 30 phút. Tối nay thay vì ăn khuya, mình uống cốc nước ấm rồi đi ngủ sớm. Chỉ vậy thôi, nhưng gan sẽ biết ơn mình nhiều lắm.
Vì sự thay đổi trong sức khoẻ của cô bác,
~duocsilan
