Đột Quỵ
Cơn đột quỵ não tấn công bạn như thế nào và cách phòng tránh
Th9
Đột quỵ là một căn bệnh nguy hiểm đang trẻ hoá, có thể huỷ hoại não chỉ trong vài phút đầu. Trong bài viết này, Dược sĩ Lan sẽ cùng cô bác tìm hiểu: đột quỵ tấn công não như thế nào, làm sao nhận biết sớm và cách phòng ngừa hiệu quả.
Đột quỵ: Cơn Khủng Hoảng Bất Ngờ Tấn Công Não Bộ
Có những khoảnh khắc tưởng chừng bình thường. Nhưng chỉ trong vài giây, một người thân có thể ngã quỵ, méo miệng, nói không rõ, tay chân rũ xuống. Đó có thể là dấu hiệu đột quỵ đang xảy ra.
Nhiều người nghĩ rằng đột quỵ chỉ xảy ra ở người già. Nhưng thực tế, bệnh đang trẻ hóa nhanh, tấn công cả người 30–40 tuổi.
Điều nguy hiểm nhất là: đột quỵ có thể phá hủy não bộ chỉ trong vài phút đầu tiên.
Vậy đột quỵ là gì? Vì sao nó lại nguy hiểm đến vậy? Làm sao để nhận biết sớm và hành động kịp thời?
Hôm nay, Dược sĩ Lan sẽ cùng cô bác tìm hiểu chi tiết để hiểu rõ và chủ động bảo vệ não bộ của mình.
Đột quỵ là gì và vì sao lại cực kỳ nguy hiểm?
Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi máu lên não bị tắc nghẽn hoặc ngưng trệ đột ngột.
Não là cơ quan chỉ huy mọi hoạt động sống. Tuy chỉ chiếm 2% trọng lượng cơ thể, nhưng lại tiêu thụ tới 20% lượng oxy và dưỡng chất.
Chỉ cần thiếu máu vài phút, tế bào não bắt đầu chết hàng loạt. Điều đáng nói là, chúng không thể phục hồi.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào thần kinh bị phá hủy. Nếu cấp cứu chậm, người bệnh có thể tử vong hoặc tàn tật vĩnh viễn.
Ngay cả khi sống sót, nhiều người vẫn phải sống trong cảnh liệt giường, mất trí nhớ, hoặc không nói được.
Các loại đột quỵ thường gặp
1. Nhồi máu não – Dạng đột quỵ phổ biến nhất
Đột quỵ do nhồi máu não còn gọi là thiếu máu cục bộ. Đây là dạng thường gặp nhất, chiếm khoảng 85% tổng số ca.
Tình trạng này xảy ra khi mạch máu lên não bị tắc nghẽn. Nguyên nhân thường do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Máu không lên được, não thiếu oxy, tế bào bắt đầu chết chỉ sau vài phút.
Có hai cơ chế chính:
- Tắc mạch: Cục máu đông hình thành tại chỗ hoặc từ tim trôi lên não. Thường gặp ở người có rung nhĩ, van tim nhân tạo, nhồi máu cơ tim.
- Huyết động: Lòng mạch quá hẹp do xơ vữa. Máu không thể chảy tới vùng não xa hơn.
Đây là loại đột quỵ nguy hiểm nhưng có thể can thiệp kịp thời nếu phát hiện sớm.
2. Chảy máu não – Dạng đột quỵ nguy hiểm nhưng ít gặp
Đây là dạng đột quỵ xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ. Máu tràn vào mô não, gây chèn ép và phá huỷ tế bào thần kinh.
Dạng này ít gặp hơn nhồi máu não. Nhưng diễn tiến nhanh và nguy cơ tử vong cao hơn.
Nguyên nhân thường do tăng huyết áp kéo dài, không kiểm soát tốt. Ngoài ra còn do phình mạch não, mạch máu yếu như “quả bóng chực vỡ”. Dùng thuốc chống đông sai cách hoặc lắng đọng amyloid ở người lớn tuổi cũng là yếu tố nguy cơ.
3. Thiếu máu não thoáng qua (TIA) – Cảnh báo trước cơn đột quỵ
TIA có triệu chứng giống đột quỵ nhưng thường tự hết sau vài phút. Nhiều người vì thế mà chủ quan.
Thực tế, đây là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ thật sự. Có đến 10–15% người bị TIA sẽ gặp đột quỵ trong vòng 3 tháng nếu không điều trị.
Dù triệu chứng đã hết, TIA vẫn cần được xem là cấp cứu y tế khẩn cấp. Phát hiện và can thiệp kịp thời sẽ giúp ngăn chặn hậu quả nặng nề sau này.
Não bộ bị phá hủy như thế nào khi xảy ra đột quỵ?
1. Não cần máu liên tục để sống
Trái tim giống như chiếc máy bơm trung tâm. Nó hoạt động liên tục để đưa máu đi nuôi cơ thể.
Não là nơi điều khiển tất cả hoạt động sống như vận động, suy nghĩ, cảm xúc, hô hấp, tiêu hóa…
Điều quan trọng là não không có kho dự trữ oxy hay đường. Khi máu ngừng lên não chỉ vài phút, tế bào não bắt đầu chết dần.
2. Tổn thương não diễn ra rất nhanh
Sau 30 giây, não bắt đầu rối loạn. Người bệnh có thể nói lắp, hoa mắt, mất thăng bằng nhẹ.
Sau 1 phút, các tế bào thần kinh bắt đầu chết. Phản xạ chậm lại rõ rệt.
Sau 5 phút, tổn thương lan rộng. Nhiều vùng não bị phá huỷ không thể hồi phục.
Càng để lâu, nguy cơ tử vong hoặc tàn tật vĩnh viễn càng cao. Mỗi phút trôi qua, gần 2 triệu tế bào thần kinh bị mất. Đó là lý do vì sao người ta nói: “Thời gian là não”.
3. Di chứng nặng nề nếu không cấp cứu kịp
Nếu không xử lý sớm, đột quỵ có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.
Người bệnh có thể bị liệt hoặc yếu nửa người. Không thể đi lại hay tự chăm sóc bản thân.
Khả năng nói và hiểu ngôn ngữ bị suy giảm. Trí nhớ yếu đi, lú lẫn, mất định hướng.
Nhiều người rối loạn nuốt, tiểu tiện không tự chủ. Dễ sặc khi ăn uống, phải dùng bỉm hàng ngày.
Tình trạng trầm cảm và thay đổi cảm xúc cũng rất thường gặp. Có người sống phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
Nặng hơn nữa, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái “người thực vật”. Hoàn toàn không phản ứng, nằm một chỗ suốt đời.
Với đột quỵ, từng phút đều quan trọng. Càng phát hiện sớm, cơ hội cứu sống càng cao.
Cô bác hãy luôn ghi nhớ dấu hiệu cảnh báo. Nhận biết sớm để bảo vệ chính mình và người thân.
Nhận biết sớm đột quỵ theo quy tắc B-FAST
1. BE-FAST – Cách đơn giản giúp phát hiện đột quỵ kịp thời
Dược sĩ Lan luôn nhấn mạnh rằng. Phát hiện sớm đột quỵ sẽ giúp tăng cơ hội sống sót và giảm nguy cơ di chứng.
Mỗi phút trôi qua là hàng triệu tế bào não bị huỷ hoại. Vì vậy, cần hành động ngay khi có dấu hiệu.
Quy tắc BE-FAST gồm 6 chữ cái. Mỗi chữ là một dấu hiệu cần quan sát:
B – Balance (Thăng bằng): Đột ngột mất thăng bằng, đi loạng choạng, chóng mặt, không đứng vững.
E – Eyes (Mắt): Mờ mắt hoặc mất thị lực một bên. Có thể nhìn đôi hoặc lóa sáng bất thường.
F – Face (Mặt): Méo miệng, xệ môi, nếp mũi mờ. Nhìn rõ khi yêu cầu người bệnh cười hoặc thổi lửa.
A – Arms (Tay/chân): Tay chân một bên yếu hoặc không nâng lên được. Giơ hai tay sẽ thấy bên liệt rơi xuống.
S – Speech (Ngôn ngữ): Nói ngọng, nói lắp, nói khó. Có thể không hiểu lời người khác.
T – Time (Thời gian): Gọi cấp cứu ngay lập tức. Không được chần chừ.
2. Xử lý đúng khi nghi ngờ đột quỵ
Khi thấy người có dấu hiệu đột quỵ, cô bác cần giữ bình tĩnh.
Không để người bệnh tự đi lại hay ăn uống bất cứ thứ gì.
Gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất có đơn vị điều trị đột quỵ.
Cố gắng nhớ thời điểm bắt đầu triệu chứng. Đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Không tự ý cho bệnh nhân uống thuốc huyết áp hoặc thuốc khác tại nhà nếu không có chỉ định.
Hãy nhớ, “cửa sổ vàng” để cứu não là trong vòng 3–4,5 giờ đầu. Càng để lâu, khả năng phục hồi càng thấp.
Vì sao nhiều người bỏ lỡ “khung giờ vàng” trong cấp cứu đột quỵ
Cô bác biết không. Dù ngành y đã cảnh báo rất nhiều, nhưng vẫn có hơn 60% trường hợp đột quỵ đến bệnh viện quá trễ. Lúc đó, thời gian can thiệp hiệu quả đã qua.
Nguyên nhân chính là do người bệnh hoặc người nhà chủ quan và nhầm lẫn triệu chứng. Điều này khiến họ bỏ lỡ thời điểm vàng để cứu não.
1. Những sai lầm khiến mất cơ hội cứu sống
Nhiều người nghĩ mình chỉ mệt, tụt huyết áp nên nằm nghỉ. Khi có dấu hiệu như chóng mặt, tê tay chân, nói không rõ… lại cho rằng do mất ngủ hoặc làm việc quá sức.
Có người méo miệng nhẹ, tay hơi yếu. Nghĩ là trúng gió nên xoa dầu, cạo gió. Nhưng chỉ sau 30 phút, bệnh nặng lên rõ rệt.
Nhiều người chờ xem có đỡ không. Đến khi thấy nghiêm trọng mới đi viện thì đã quá muộn.
Một số lại tự ý cho uống thuốc tại nhà như thuốc huyết áp, thuốc ngủ, an thần hay đông y. Nếu là xuất huyết não, việc này còn khiến tình trạng tệ hơn.
Cũng có người không biết bệnh viện nào có điều trị đột quỵ. Đi nhầm nơi rồi phải chuyển viện. Thời gian quý giá bị lãng phí.
Cô bác nên nhớ. Mỗi phút trôi qua là một phần não mất đi. Hành động chậm là tự cướp mất cơ hội sống.
2. Bài học cần ghi nhớ
Hãy cảnh giác khi thấy các dấu hiệu đột ngột như méo mặt, tê liệt, nói ngọng.
Không tự xử lý tại nhà. Không xoa dầu, không cạo gió.
Gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ đột quỵ. Mỗi phút sớm là thêm hy vọng cứu sống và phục hồi tốt hơn.
Hành động sớm, người bệnh có thể trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng nếu chậm trễ, có thể sống cả đời trong liệt giường, phụ thuộc hoàn toàn.
Làm sao để phòng ngừa đột quỵ hiệu quả từ sớm?
1. Kiểm soát huyết áp là yếu tố quan trọng nhất
Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ. Nhưng không có nghĩa là ta không thể ngăn ngừa.
Thực tế, khoảng 80% ca đột quỵ có thể phòng được nếu mình kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.
Đột quỵ không xảy ra trong một ngày. Nó âm thầm tích tụ theo thời gian như một ngọn núi lửa chực chờ phun trào.
Vì vậy, phòng bệnh từ sớm là cách tốt nhất để bảo vệ não bộ và sức khỏe lâu dài.
Trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, đặc biệt là chảy máu não.
Khi huyết áp tăng cao liên tục, mạch máu trong não bị áp lực lớn. Thành mạch yếu dần, có thể phình ra và vỡ nếu huyết áp tăng đột ngột.
Cô bác nên giữ huyết áp dưới 130/80 mmHg nếu có bệnh tim mạch. Người lớn tuổi có thể giữ ở mức 130–140/80–90 mmHg, theo hướng dẫn bác sĩ.
Nên đo huyết áp mỗi ngày, nhất là vào buổi sáng. Uống thuốc đều đặn, không tự ý ngừng thuốc khi thấy ổn.
Ăn nhạt, giảm lượng muối trong ngày xuống dưới 5g. Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc.
Chỉ cần duy trì đều đặn những việc đơn giản này. Cô bác đã giảm được phần lớn nguy cơ đột quỵ rồi đó ạ.
2. Kiểm soát mỡ máu, đường huyết và cân nặng
Mỡ máu cao, tiểu đường và béo bụng là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Chúng làm tăng khả năng xơ vữa động mạch và gây đột quỵ.
Mỡ máu cao gây tổn thương lớp mạch máu bên trong. Nó tạo điều kiện cho mảng xơ vữa và cục máu đông hình thành. Khi các mảng này bong ra, chúng có thể gây tắc mạch máu lên não.
Tiểu đường cũng rất nguy hiểm. Nó làm hư hại mạch máu nhỏ trong não và làm tăng nguy cơ nhồi máu não hoặc chảy máu não.
Cô bác nên kiểm tra định kỳ các chỉ số:
Cholesterol < 5.2 mmol/L. LDL-C < 2.6 mmol/L (hoặc < 1.8 nếu có bệnh tim). HbA1c < 6.5–7%. Vòng bụng dưới 90cm (nam), 80cm (nữ).
Hạn chế đồ chiên rán, phủ tạng, mỡ động vật. Tăng cường ăn rau xanh, cá biển, đậu nành và ngũ cốc nguyên hạt. Giảm bánh kẹo và nước ngọt. Nên đi bộ 30 phút mỗi ngày.
Mỡ máu cao không chỉ gây xơ vữa mà còn là yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ. 👉 Vì sao mỡ máu cao, triglyceride cao, cholesterol cao lại dễ dẫn đến đột quỵ – và cách xử lý an toàn
https://duocsilan.com/mo-mau-cao-nguy-hiem-va-cach-phong-ngua-2/
3. Điều trị bệnh tim mạch đi kèm – nhất là rung nhĩ
Rung nhĩ làm hình thành cục máu đông trong tim. Cục này có thể trôi lên não và gây đột quỵ.
Nhiều người bị rung nhĩ nhưng không hề biết. Vì bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng.
Nếu thấy hồi hộp, tim đập nhanh, mệt khi gắng sức, cô bác nên đi khám tim mạch.
Bác sĩ có thể kê thuốc chống đông để ngăn cục máu đông gây tắc mạch não.
4. Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia
Thuốc lá làm hẹp và co thắt mạch máu. Nó làm tăng huyết áp và đẩy nhanh xơ vữa động mạch.
Rượu bia cũng gây hại. Nó làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt là xuất huyết não.
Nếu đang hút thuốc, cô bác nên bỏ dần. Nếu uống rượu bia mỗi ngày, hãy giảm xuống mức tối thiểu.
Với nữ không quá 1 lon bia/ngày. Với nam không quá 2 lon/ngày.
5. Vận động đều đặn và sống tích cực
Không cần tập nặng. Chỉ cần đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày là đã rất tốt.
Ngoài ra, cô bác có thể tập yoga, đạp xe, hoặc khí công nhẹ nhàng.
Vận động đều giúp hạ huyết áp, giảm đường huyết và mỡ máu. Nó cũng giúp giảm căng thẳng và giữ tinh thần ổn định.
Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm và giữ tâm trạng thoải mái cũng giúp mạch máu khoẻ hơn.
6. Không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo sớm
Cô bác hãy để ý các dấu hiệu như chóng mặt, hoa mắt thoáng qua. Hoặc méo miệng, nói ngọng, tay chân yếu rồi hết sau vài phút.
Đây có thể là TIA – cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây chính là cảnh báo sớm của đột quỵ.
Dù triệu chứng tự hết, cô bác vẫn nên đi khám sớm. Điều này giúp phòng ngừa cơn đột quỵ thật sự có thể xảy ra sau đó.
Thông điệp từ Dược sĩ Lan về phòng ngừa đột quỵ
Không ai biết trước ngày mai sẽ ra sao. Nhưng hôm nay, mình hoàn toàn có thể sống chủ động để bảo vệ bản thân và người thân khỏi cơn đột quỵ.
Phòng bệnh không khó. Chỉ cần cô bác kiểm tra huyết áp, mỡ máu, đường huyết định kỳ. Ăn uống hợp lý, vận động đều đặn, và giữ tinh thần tích cực.
Nếu cô bác có thắc mắc, cần xem lại xét nghiệm hoặc muốn được tư vấn kỹ hơn về nguy cơ đột quỵ,
👉 Cứ nhắn tin qua Zalo cho Dược sĩ Lan nhé. Dược sĩ luôn sẵn sàng hỗ trợ.
📲 Zalo Dược sĩ Lan: 0988.947.188
Chúc cô bác luôn mạnh khỏe, minh mẫn và an yên mỗi ngày!
👉Để cô bác dễ nhớ và dễ áp dụng hơn, dược sĩ Lan đã soạn sẵn “Sổ tay Mỡ máu” miễn phí — cô bác chỉ cần bấm vào link bên dưới để nhận về đọc và làm theo nhé!
Để nhận Sổ Tay miễn phí, hãy bấm vào link này để nhận miễn phí:
https://duocsilan.com/sotaymomau/
Nguồn tham khảo: https://www.healthline.com/health/stroke
