Trong buổi livestream về xương khớp, ds đọc được một bình luận khiến mình phải dừng lại vài giây:
“Thường xuyên mà tê nhức nóng hết đầu ngón tay ds ạ.”
Ngay bên dưới, nhiều cô bác cũng để lại những dòng rất giống nhau:
“Cô bị tê các ngón tay.”
“Tê bì đầu tay, ngón chân, người mệt, thiếu năng lượng.”
Chỉ vài bình luận thôi, nhưng đủ để dược sĩ thấy rằng tê bì, nóng rát đầu ngón tay không phải chuyện của riêng ai. Nhiều cô bác đang gặp hàng ngày, nhất là sau tuổi 50, nhưng lại âm thầm chịu đựng vì nghĩ: “Chắc do tuổi già”, “chắc máu huyết kém”, “xoa dầu một chút là hết”.
Nhưng cô bác ạ, các cụ mình nói rồi: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh.” Cơ thể không tự nhiên mà báo hiệu bằng cảm giác râm ran, châm chích, nóng ran như kiến bò ở đầu ngón tay. Đôi khi đó chính là tiếng “cốc cốc” rất khẽ của hệ thần kinh, nhắc mình rằng có điều gì đó đang không ổn.
Tê bì tay chân có thể đến từ nhiều nguyên nhân. Có người chỉ tê một vài ngón tay. Có người tê cả bàn tay. Có người tê lan từ cổ vai xuống cánh tay. Có người lại nóng rát cả đầu ngón chân, bàn chân, nhất là về đêm. Cùng là cảm giác tê, nhưng gốc rễ phía sau chưa chắc giống nhau.
Nếu cô bác tê nhiều ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và nửa ngón áp út, nhất là lúc nửa đêm hoặc sáng ngủ dậy, xoa bóp một lúc mới dịu đi, đôi khi cầm bát, cầm cốc hay bị rơi “lộp bộp”, thì cần nghĩ tới hội chứng ống cổ tay.
Đây là tình trạng dây thần kinh giữa bị chèn ép ở vùng cổ tay. Người làm việc tay nhiều, nội trợ, bán hàng, dùng máy tính lâu, người bị viêm khớp, đái tháo đường…đều có nguy cơ gặp phải.
Ban đầu, hội chứng ống cổ tay chỉ làm cô bác thấy tê tê, nhức nhức. Nhưng nếu vấn đề lâu, bàn tay có thể yếu dần, cầm nắm kém, thậm chí teo cơ vùng mô cái. Khi ấy, những việc tưởng đơn giản như cài khuy áo, cầm đôi đũa, bê bát canh cũng trở nên khó khăn hơn.
Nếu cảm giác tê lại tập trung nhiều ở ngón út hoặc nửa ngón áp út, tăng lên khi gập khuỷu tay lâu, chống khuỷu xuống bàn hoặc ngủ co tay, thì có thể liên quan đến chèn ép dây thần kinh trụ.
Dây thần kinh này chạy qua vung khuỷu và cổ tay, nên khi bị đè ép lặp đi lặp lại, nó có thể phản ứng bằng cảm giác tê, châm chích, yếu bàn tay.
Có cô bác ngồi xem tivi, chống khuỷu cả buổi tối. Có bác ngủ quen co tay dưới đầu. Sáng dậy thấy ngón út tê cứng, cứ tưởng chỉ là nằm sai tư thế. Nhưng nếu chuyện ấy cứ lặp đi lặp lại nhiêu lần, mình không nên coi thường.
Còn nếu cô bác bị đau cổ vai gáy, rồi cảm giác tê lan từ cổ xuống vai, xuống cánh tay, xuống bàn tay, có lúc đau như luồng điện chạy “tẹt” một cái, thì phải nghĩ đến thoái hóa cột sống cổ hoặc chèn ép rễ thần kinh cổ. Cột sống cổ giống như cây cầu dẫn đường cho thần kinh đi xuống tay. Khi vùng cổ bị thoái hóa, gai xương, phồng lồi đĩa đệm hoặc viêm, rễ thần kinh có thể bị kích thích, gây đau, tê, yếu tay.
Trường hợp này rất hay gặp ở cô bác hay cúi đầu xem điện thoại, ngồi lâu, ngủ gối cao, làm việc nặng hoặc đã có đau mỏi vai gáy nhiều năm. Cổ trục trặc thì tay cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì thế, đừng chỉ xoa bóp bàn tay mà quên mất vùng cổ vai gáy phía trên.
Nếu cô bác tê bì cả tay lẫn chân, cảm giác nóng rát, châm chích như kim đâm, thường xuất hiện hai bên và nặng hơn về đêm, kèm mệt mỏi, thiếu năng lượng, thì cần nghĩ tới bệnh thần kinh ngoại biên. Đây là tình trạng dây thần kinh ngoại biên bị tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tuyến giáp, rượu bia, một số thuốc, nhiễm trùng, bệnh tự miễn hoặc đôi khi chưa tìm ra nguyên nhân rõ ràng.
Trong đó, DS Lan đặc biệt muốn nhắc tới đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường. Nhiều cô bác đường huyết cao mà không biết, đến khi thấy tê rát bàn chân, nóng ran đầu ngón tay, khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, người mệt rũ ra mới đi kiểm tra. Đường huyết cao lâu ngày giống như “mưa dầm thấm lâu”, âm thầm làm tổn thương mạch máu và dây thần kinh.
Đây là lý do có người bị tê chân trước cả khi biết mình mắc tiểu đường. Có bác cứ nghĩ do máu huyết kém nên chỉ ngâm chân, xoa dầu, uống thuốc bổ linh tinh. Đến khi cảm giác ở bàn chân giảm, có vết xước không đau, vết thương lâu lành thì lúc ấy mới lo. “Nước đến chân mới nhảy” bao giờ cũng vất vả hơn rất nhiều.
Một nguyên nhân nữa cũng hay bị bỏ qua là thiếu vitamin B12.
Thiếu B12 có thể gây tê, kim châm ở tay chân, yếu mỏi, da xanh, viêm lưỡi, giảm trí nhớ hoặc đi không vững. Người lớn tuổi, người ăn uống kém, ăn chay trường nhưng không bổ sung đúng, người dùng thuốc dạ dày kéo dài… đều nên lưu ý. Thiếu B12 lâu ngày có thể ảnh hưởng đến thần kinh, nên đừng chỉ tự uống thuốc giảm đau rồi bỏ qua xét nghiệm cần thiết.
Điều ds lo nhất không phải là cảm giác tê trong một hai hôm, mà là việc cô bác để tình trạng ấy kéo dài. Dây thần kinh bị chèn ép hoặc tổn thương lâu ngày có thể làm tay yếu đi, cầm nắm kém, khó cài khuy áo, khó cầm đũa, hay làm rơi đồ. Một số trường hợp có thẻ mất cảm giác vĩnh viễn, teo cơ. Bàn chân giảm cảm giác thì đi lại không chắc, dễ vấp ngã, dễ bị thương mà không biết. Có người mất ngủ triền miên vì đêm nào tay chân cũng râm ran, nóng rát.
Cô bác cần đi khám gấp nếu tê bì xuất hiện đột ngột ở một bên người, kèm méo miệng, nói khó, yếu tay chân, lú lẫn, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội, đau ngực hoặc khó thở. Những dấu hiệu này không nên ở nhà xoa dầu, chờ qua đêm hay tự uống thuốc, vì có thể liên quan đến tình trạng nguy hiểm như đột quỵ cần xử trí sớm.
Còn với những trường hợp tê bì kéo dài nhiều ngày, tái đi tái lại, nặng hơn về đêm, kèm yếu tay, đau cổ vai gáy, tê cả tay chân, nóng rát bàn chân, mệt mỏi, khát nhiều, tiểu nhiều hoặc có tiền sử đường huyết cao, cô bác nên đi khám để tìm nguyên nhân. Bác sĩ có thể kiểm tra thần kinh, xương khớp, đường huyết, HbA1c, vitamin B12, chức năng tuyến giáp, chức năng thận. Một số trường hợp cần chụp cột sống cổ hoặc đo dẫn truyền thần kinh.
Ở nhà, cô bác có thể dự phòng từ những việc rất nhỏ. Ăn đủ chất, đủ đạm, thêm cá, trứng, sữa, thịt nạc nếu phù hợp; tăng rau xanh, hạn chế đồ ngọt, nước ngọt, rượu bia. Uống đủ nước, giữ cân nặng hợp lý, kiểm soát đường huyết nếu đã có tiền sử. Mỗi ngày nên đi bộ nhẹ nhàng, xoay cổ tay, duỗi các ngón tay, kéo giãn vai gáy, tránh ngồi lâu một tư thế, tránh cúi điện thoại hàng giờ, tránh chống khuỷu hoặc gập cổ tay khi ngủ.
Bàn tay đã theo mình cả đời, từ ngày còn trẻ làm lụng, nuôi con, bế cháu, nấu từng bữa cơm. Đôi bàn tay ấy vất vả lắm. Khi nó tê, nó nóng, nó nhức, mình đừng vội mắng nó là “già rồi sinh chuyện”. Hãy thương nó, lắng nghe nó và chăm sóc nó từ sớm.
Sức khỏe cũng như cái cây trước sân. Muốn cây xanh thì phải tưới khi đất vừa khô, chứ đợi lá úa, cành gãy rồi mới cuống cuồng thì thương lắm cô bác ạ.
Vì sự thay đổi trong sức khoẻ của cô bác
~duocsilan
