Mỡ máu cao là tình trạng rất nhiều cô bác anh chị gặp phải khi đi khám sức khỏe định kỳ. Điểm chung là sau khi cầm tờ xét nghiệm về nhà, trong lòng thường bắt đầu lo lắng. Lo vì không biết mỡ máu cao có nguy hiểm không. Lo vì bác sĩ kê thuốc rồi dặn uống đều. Lo hơn nữa khi nghe hàng xóm nói rằng: “Uống thuốc mỡ máu là phải uống cả đời đấy.”
Hôm nay, Ds.Lan muốn nói thật kỹ với cô bác về một câu hỏi mà gần như ngày nào Lan cũng nhận được. Đó là:
“Mỡ máu cao có phải dùng thuốc cả đời không?”
Câu hỏi này nghe thì đơn giản, nhưng đằng sau thì Lan biết là cô bác có rất nhiều nỗi lo.
Có cô bác đi khám về, cầm trên tay đơn thuốc mỡ máu mà trong lòng bất an lắm. Bác sĩ kê thuốc, dặn uống đều, rồi hẹn tái khám. Nhưng về đến nhà, nghe hàng xóm nói: “Ôi, thuốc mỡ máu uống vào là phải uống cả đời đấy”, thế là cô bác bắt đầu sợ.
Có người thì lại sợ uống lâu hại gan, hại thận.
Có người thì sợ bị phụ thuộc vào thuốc.
Có người thì thấy chỉ số mỡ máu giảm rồi thì tự ý bỏ thuốc.
Có người lại không dám uống thuốc, chỉ muốn uống lá cây, uống nước đậu đen, uống tỏi, uống chanh, uống đủ thứ với hy vọng mỡ máu tự xuống.
Cô bác ạ, mỡ máu cao là bệnh rất cần hiểu đúng. Nếu mình sợ thuốc quá mức, mình có thể bỏ lỡ thời điểm bảo vệ tim mạch. Nhưng nếu mình nghĩ chỉ cần uống thuốc là xong, không thay đổi ăn uống, không vận động, thì chỉ số cũng rất dễ tăng lại.
Cho nên hôm nay, Ds.Lan muốn nói một câu thật rõ ngay từ đầu: “ Mỡ máu cao là tình trạng cần theo dõi và kiểm soát lâu dài, nhưng không phải ai cũng phải uống thuốc cả đời.”
Có người chỉ cần thay đổi ăn uống, vận động, giảm cân, ngủ nghỉ tốt hơn thì chỉ số có thể cải thiện.
Có người cần dùng thuốc một thời gian rồi bác sĩ đánh giá lại.
Nhưng cũng có những cô bác đã từng tai biến, từng nhồi máu cơ tim, từng đặt stent, bị hẹp mạch, tiểu đường, huyết áp cao lâu năm, thì thuốc mỡ máu có thể là một phần điều trị rất quan trọng, thậm chí cần dùng lâu dài, dùng cả đời để phòng đột quỵ, nhồi máu cơ tim tái phát.
Vì vậy, vấn đề không phải là cứ mỡ máu cao thì uống thuốc cả đời. Mà vấn đề là mình thuộc nhóm nào, nguy cơ của mình cao hay thấp, mạch máu của mình đã tổn thương chưa, bệnh nền đi kèm là gì.
PHẦN 1: Vì Sao Mỡ Máu Cao Phải Theo Dõi Lâu Dài?
Trước tiên, cô bác cần hiểu mỡ máu cao không giống như cảm cúm. Cảm cúm thì mình có thể uống thuốc vài ngày, nghỉ ngơi, ăn uống tốt hơn, khỏi rồi là xong. Nhưng mỡ máu cao lại liên quan đến cách cơ thể mình chuyển hóa thức ăn mỗi ngày.
Mỗi ngày mình ăn cơm, bún, phở, bánh mì, thịt, cá, trứng, dầu mỡ, đồ ngọt, trái cây, rượu bia. Những thứ này khi vào cơ thể sẽ được tiêu hóa, hấp thu, rồi gan sẽ tham gia xử lý.
Nếu cơ thể dùng hết năng lượng thì không sao. Nhưng nếu mình ăn dư lại ít vận động, ngủ kém, căng thẳng nhiều thì phần năng lượng dư thừa có thể được chuyển thành mỡ dự trữ, trong đó có triglyceride.
Triglyceride – Đây là chỉ số rất hay tăng ở người ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt, uống rượu bia hoặc bị gan nhiễm mỡ.
Nói đơn giản hơn thì mỡ máu cao không chỉ do cô bác ăn mỡ.
Rất nhiều cô bác kiêng thịt mỡ, kiêng tóp mỡ, kiêng nội tạng rất kỹ, nhưng mỡ máu vẫn cao. Vì sao? Vì mỡ máu còn đến từ tinh bột và đường dư thừa.
Một người sáng ăn bún, trưa ăn hai bát cơm, chiều ăn bánh ngọt, tối lại ăn cơm nhiều, thỉnh thoảng uống bia, uống nước ngọt, ít đi bộ, ngủ muộn, stress nhiều, thì dù không ăn nhiều thịt mỡ, triglyceride vẫn có thể tăng.
Cô bác cứ hình dung cơ thể mình như một căn bếp.
Nếu ngày nào mình cũng nấu nướng nhiều dầu mỡ, nhiều khói, nhưng không lau dọn, lâu ngày bếp sẽ bám đầy dầu.
Mạch máu trong cơ thể cũng vậy. Nếu mỡ máu cao kéo dài, đặc biệt là LDL-C cao, triglyceride cao, kèm huyết áp cao, tiểu đường, béo bụng nữa thì thành mạch máu dễ bị tổn thương và hình thành mảng xơ vữa.
Mảng xơ vữa này giống như cặn bám trong đường ống nước. Ban đầu nó bám ít, nước vẫn chảy. Nhưng lâu dần, cặn bám dày lên, lòng ống hẹp lại, nước chảy khó hơn. Với mạch máu cũng vậy, khi lòng mạch bị hẹp, máu đưa oxy đến tim, não, thận, chân tay sẽ kém đi.
Nếu mảng xơ vữa bị nứt vỡ, cục máu đông hình thành, có thể gây tắc mạch. Tắc ở tim thì gây nhồi máu cơ tim. Tắc ở não thì gây đột quỵ. Tắc ở chân thì gây đau cách hồi, tê bì , thiếu máu chi.
Cho nên, mỡ máu cao không đáng sợ vì một con số trên tờ xét nghiệm. Mỡ máu cao đáng sợ vì nó âm thầm làm hỏng mạch máu theo thời gian.
Và vì nó âm thầm, nên nhiều cô bác rất chủ quan. Không đau, không sốt, không ho, không chóng mặt gì cả, nên nghĩ là không sao. Đến khi đau ngực, méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhập viện vì tai biến thì lúc đó đã muộn.
Đó là lý do Ds.Lan nói mỡ máu cao phải theo dõi lâu dài. Không phải theo dõi một tháng, hai tháng rồi quên. Mà phải xem nó như một phần trong việc chăm sóc sức khỏe hằng ngày.
Nhưng theo dõi lâu dài không đồng nghĩa với uống thuốc cả đời ở tất cả mọi người. Đây là điểm cô bác phải phân biệt thật rõ.
Theo dõi lâu dài nghĩa là mình cần kiểm tra định kỳ, ăn uống đúng hơn, vận động đều hơn, giữ cân nặng hợp lý, ngủ nghỉ tốt hơn, hạn chế rượu bia, kiểm soát huyết áp, đường huyết và dùng thuốc khi bác sĩ chỉ định. Còn có uống thuốc lâu dài hay không thì phải tùy từng trường hợp.
PHẦN 2: Người Bị Mỡ Máu Cao Nên Chia Thành 3 Nhóm Dễ Hiểu
Để cô bác dễ nhớ, Ds.Lan sẽ không nói quá nhiều thuật ngữ chuyên môn. Mình cứ chia đơn giản thành 3 nhóm như thế này cô bác nhé:
* Nhóm thứ nhất: Mới phát hiện mỡ máu cao, chưa có bệnh nặng đi kèm
Đây là những cô bác mới đi xét nghiệm và phát hiện cholesterol cao, triglyceride cao, nhưng chưa từng tai biến, chưa từng nhồi máu cơ tim, chưa đặt stent, chưa hẹp mạch nặng, không bị tiểu đường nặng, không tăng huyết áp lâu năm, không bệnh thận nặng, chỉ số cũng chưa quá nguy hiểm.
Với nhóm này, bác sĩ có thể chưa cho thuốc ngay, mà sẽ khuyên thay đổi lối sống trước. Thường sau khoảng 3 tháng sẽ xét nghiệm lại.
Nhưng cô bác nhớ giúp con, thay đổi lối sống không phải là làm cho có.
Không phải hôm nay ăn ít cơm một chút, ngày mai lại ăn như cũ.
Không phải sáng đi bộ một buổi rồi nghỉ cả tuần.
Không phải chỉ bỏ thịt mỡ nhưng vẫn uống bia, ăn bánh ngọt, ăn nhiều cơm trắng, ăn khuya.
Thay đổi lối sống nghĩa là mình phải thật sự chỉnh lại cách ăn (giảm dầu mỡ, tinh bột tinh chế, đồ ngọt. Tăng rau xanh, tăng cá béo) , chỉnh lại cách vận động (vận động đều ít nhất 30 phút mỗi ngày), kiểm soát cân nặng, kiểm soát tốt giấc ngủ và căng thẳng stress.
Nếu sau 3 tháng làm nghiêm túc, chỉ số giảm tốt, bác sĩ có thể tiếp tục cho theo dõi. Nhưng nếu chỉ số không giảm, hoặc LDL-C vẫn cao, triglyceride vẫn cao, thì có thể là sẽ cần dùng thuốc.
Nhóm này là nhóm có nhiều cơ hội cải thiện bằng ăn uống và vận động nhất. Nhưng cơ hội đó chỉ đến khi cô bác làm thật, không phải chỉ nghe cho biết.
* Nhóm thứ 2: Mỡ máu cao kèm bệnh nền như huyết áp, tiểu đường, gan nhiễm mỡ, béo bụng…
Nhóm này rất hay gặp.
Nhiều cô bác không chỉ có mỡ máu cao, mà còn có huyết áp cao, đường huyết cao, gan nhiễm mỡ, bụng to, acid uric cao, đau khớp, mất ngủ, ít vận động.
Có cô bác bảo: “Lan ơi, cô có mỗi mỡ máu thôi.” Nhưng xem kết quả thì đường huyết cũng sát ngưỡng, huyết áp cũng cao, gan nhiễm mỡ độ 2, vòng bụng lớn, người hay mệt, ngủ kém. Như vậy không còn là “mỗi mỡ máu” nữa, mà là cả một rối loạn chuyển hóa.
Dược sĩ hay ví von thế này: nếu chỉ có mỡ máu cao thì giống như trong nhà có một đốm lửa. Nhưng nếu vừa mỡ máu cao, vừa huyết áp cao, vừa tiểu đường, vừa hút thuốc, vừa béo bụng, thì giống như nhiều đốm lửa cháy cùng lúc. Mỗi đốm lửa làm mạch máu tổn thương thêm một chút. Cộng lại thì nguy cơ tim mạch, đột quỵ sẽ cao hơn rất nhiều.
Với nhóm này, bác sĩ có thể cân nhắc cho dùng thuốc mỡ máu sớm hơn, dù chỉ số chưa quá cao. Vì bác sĩ không chỉ nhìn một con số cholesterol, mà nhìn tổng thể nguy cơ của cô bác.
Cô bác bị tiểu đường thì mạch máu đã dễ tổn thương hơn.
Cô bác bị huyết áp cao thì thành mạch phải chịu áp lực lớn hơn.
Cô bác gan nhiễm mỡ thì chuyển hóa trong gan đã rối loạn hơn.
Cô bác hút thuốc thì mạch máu viêm và co thắt nhiều hơn.
—> Những yếu tố này cộng lại làm nguy cơ biến chứng tăng lên. Vì vậy, có người cùng một chỉ số mỡ máu nhưng người này chưa cần thuốc, người kia lại cần thuốc. Không phải bác sĩ kê không giống nhau là sai, mà vì nguy cơ của mỗi người khác nhau.
Với nhóm này, cô bác không nên tự đánh giá bằng mắt thường. Không nên nói: “Tôi thấy người vẫn khỏe, chắc chưa cần thuốc.”
Mỡ máu cao, huyết áp cao, tiểu đường giai đoạn đầu nhiều khi không gây đau đớn gì rõ ràng. Nhưng mạch máu thì vẫn bị ảnh hưởng âm thầm.
Vì vậy, nếu cô bác vừa có mỡ máu cao lại vừa đi kèm với các bệnh nền như huyết áp cao, tiểu đường, gan nhiễm mỡ, có béo bụng, hút thuốc, bệnh thận hoặc nhiều yếu tố nguy cơ khác thì bác sĩ có thể cân nhắc thuốc sớm hơn và duy trì lâu dài để phòng biến chứng .
* Nhóm thứ ba: Đã từng tai biến, nhồi máu cơ tim, đặt stent, hẹp mạch
Đây là nhóm Ds.Lan muốn nhấn mạnh nhất.
Nếu cô bác đã từng đột quỵ, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, đặt stent mạch vành, hẹp động mạch cảnh, hẹp mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên, hoặc có tổn thương cơ quan đích do tiểu đường, huyết áp, thì cô bác không được tự ý bỏ thuốc mỡ máu.
Vì lúc này thuốc không chỉ để làm đẹp chỉ số xét nghiệm. Thuốc còn để phòng biến cố tái phát.
Nhiều cô bác uống thuốc một thời gian thấy LDL-C giảm, cholesterol giảm thì mừng quá, tự dừng thuốc. Sau đó vài tháng, chỉ số tăng lại, hoặc nguy hiểm hơn là có biến cố tim mạch xảy ra.
Cô bác cần hiểu thế này: với người đã từng tai biến, từng nhồi máu cơ tim, từng đặt stent, mạch máu đã từng bị “báo động đỏ” rồi. Mục tiêu điều trị không chỉ là đưa chỉ số về bình thường như người khỏe mạnh, mà là phải kiểm soát chặt hơn để giảm nguy cơ tái phát.
Nhóm này đa số là phải dùng thuốc cả đời. Không phải vì bác sĩ muốn cô bác phụ thuộc thuốc, mà vì lợi ích bảo vệ tim, bảo vệ não, bảo vệ mạch máu lớn hơn rất nhiều so với nỗi sợ chung chung.
Tất nhiên, trong quá trình dùng thuốc, nếu cô bác có đau cơ nhiều, mệt bất thường, yếu cơ, nước tiểu sẫm màu, vàng da, men gan tăng, thì cần báo bác sĩ để kiểm tra và điều chỉnh. Nhưng tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc rồi im luôn.
Cô bác có thể đổi thuốc, chỉnh liều, theo dõi men gan, theo dõi cơ, nhưng không nên tự quyết định một mình mà cần có sự hướng dẫn của bác sĩ.
Cô bác anh chị đang uống thuốc mỡ máu hằng ngày nên đọc thêm bài “Cảnh Báo Quan Trọng Dành Cho Người Đang Uống Thuốc Mỡ Máu Hàng Ngày” để biết những dấu hiệu cần theo dõi, cách dùng thuốc an toàn hơn và khi nào cần báo bác sĩ.
https://duocsilan.com/thuoc-mo-mau-giam-tac-dung-phu/
PHẦN 3: Vì Sao Chỉ Số Giảm Rồi Vẫn Không Được Tự Ý Bỏ Thuốc?
Đây là hiểu lầm rất thường gặp. Có cô bác uống thuốc mỡ máu 1–2 tháng, đi xét nghiệm lại thấy chỉ số đẹp hơn. Thế là nghĩ: “À, khỏi rồi. Vậy bỏ thuốc được rồi.”
Ngay như chính mẹ chồng của ds Lan cũng vậy, cũng có đợt uống thuốc 1 tháng khám lại thấy giảm về dừng thuốc luôn, đợt sau khám lại mỡ máu lại tăng cao vút lại phải dùng lại.
Các cô bác ạ, mình sẽ hiểu là chỉ số mỡ máu giảm đó là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng nên mình thấy giảm.
Giống như mình đang đeo kính thì nhìn rõ. Không có nghĩa là mắt đã khỏi cận. Nếu bỏ kính ra, mình lại nhìn mờ như bình thường.
Thuốc mỡ máu cũng vậy. Khi thuốc đang giúp gan giảm sản xuất mỡ thì chỉ số đẹp hơn. Nhưng nếu dừng thuốc khi
nguyên nhân và nguy cơ vẫn còn, mỡ máu có thể tăng lại.
Nếu chỉ uống thuốc mà vẫn ăn uống sai, ít vận động, tăng cân, ngủ kém, stress nhiều, thì khi bỏ thuốc chỉ số rất dễ tăng lại.
*** Vậy Khi Nào Có Thể Giảm Liều Hoặc Dừng Thuốc?
Câu trả lời là phải để bác sĩ đánh giá. Bác sĩ sẽ xem cô bác thuộc nhóm nguy cơ nào, chỉ số LDL-C bao nhiêu, triglyceride bao nhiêu, có bệnh tim mạch chưa, có tiểu đường, huyết áp, bệnh thận không, có tác dụng phụ không, men gan thế nào, đang dùng thuốc gì khác.
Nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ thấp, sau một thời gian thay đổi lối sống rất tốt, chỉ số ổn định, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi không dùng thuốc hoặc giảm thuốc.
Nhưng nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ cao, đã có bệnh tim mạch, từng tai biến, từng đặt stent, thì việc tự bỏ thuốc là rất nguy hiểm đa số trường hợp này là phải duy trì suốt đời.
Ds.Lan xin nhắc lại: không tự ý bỏ thuốc mỡ máu chỉ vì thấy chỉ số đã đẹp. Chỉ số đẹp có thể là do thuốc đang giúp mình chứ chưa thật sự giảm khi ngừng thuốc.
PHẦN 4: 5 Việc Quan Trọng Giúp Kiểm Soát Mỡ Máu Tại Nhà
Dù cô bác có đang uống thuốc hay chưa uống thuốc, 5 việc này đều rất quan trọng.
* Việc thứ nhất: Đi bộ hoặc vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày
Ds.Lan hay khuyên cô bác đi bộ, vì đi bộ là cách đơn giản nhất. Không cần máy tập. Không cần phòng gym. Không cần kỹ thuật phức tạp. Không cần phải thi với ai…. Chỉ cần một đôi giày êm chân, một đoạn đường an toàn và sự đều đặn là được.
Mỗi ngày cô bác cố gắng vận động khoảng 30 phút. Nếu khỏe thì đi liền 30 phút. Nếu yếu, đau gối, đau lưng, chóng mệt thì chia ra 2–3 lần, mỗi lần 10–15 phút cũng được.
Người đau khớp gối thì không nên cố đi quá nhanh, không leo dốc nhiều, không đi cầu thang quá sức. Có thể chọn đi chậm trên mặt phẳng, tập dưỡng sinh, đạp xe tại chỗ, bơi, hoặc tập các bài nhẹ phù hợp cũng tốt rồi.
Cô bác nào hôm nay sẽ bắt đầu đi bộ 30 phút mỗi ngày thì bình luận “Đi bộ” nhé. Mình không cần hứa gì lớn lao, chỉ cần bắt đầu từ hôm nay.
Đi bộ giúp cơ bắp sử dụng bớt đường trong máu. Khi đường được cơ bắp dùng làm năng lượng, gan sẽ bớt phải chuyển năng lượng dư thành mỡ.
Vận động đều cũng giúp cải thiện triglyceride, hỗ trợ tăng cholesterol tốt HDL-C, kiểm soát cân nặng, huyết áp và đường huyết nữa. Nói chung là rất nhiều tác dụng các cô bác ạ!
Ds.Lan muốn cô bác nhớ thế này: mình không đi bộ để hành xác. Mình đi để mạch máu được thông thoáng hơn, cơ thể nhẹ nhàng hơn, gan đỡ vất vả hơn.
Đi thả lỏng, đi thư thái, vừa sức. Có thể vừa đi vừa hít thở sâu, ngắm cây, ngắm hoa , nghe tiếng chim hót , nghe một bản nhạc nhẹ nhàng. Đừng vừa đi vừa cáu gắt, vừa đi vừa lo nghĩ. Vì tinh thần thư giãn cũng là một phần của điều trị.
* Việc thứ hai: Ăn tinh bột đúng cách, đừng để tinh bột “trơ trọi”
Đây là phần rất quan trọng, nhất là với cô bác tăng chỉ số mỡ máu triglyceride, những người bị gan nhiễm mỡ, bụng to, tiền tiểu đường hoặc tiểu đường.
Cô bác cần chú ý tới cách mình ăn tinh bột mỗi ngày.
Tinh bột đó chính là cơm, bún, phở, miến, bánh mì, khoai, ngô, cháo, xôi…. Những món cô bác vẫn ăn hàng ngày. Những món này không xấu hoàn toàn. Người Việt mình ăn cơm từ nhỏ đến lớn, không thể bảo bỏ cơm là bỏ ngay được.
Nhưng vấn đề là nhiều cô bác ăn tinh bột quá nhiều và ăn tinh bột một mình.
Ví dụ sáng ăn bát phở to, ít rau. Trưa ăn hai bát cơm. Chiều ăn bánh ngọt hoặc hoa quả ngọt. Tối lại ăn cơm nhiều. Sau đó ngồi xem tivi, ít đi lại. Như vậy năng lượng dư rất nhiều.
Khi tinh bột vào cơ thể, nó chuyển thành đường. Nếu đường dư, cơ thể không dùng hết, gan có thể chuyển một phần thành triglyceride. Vì vậy có cô bác không ăn mỡ nhiều mà triglyceride vẫn cao là vì lý do này.
Cô bác đừng ăn cơm trắng, bún phở một cách trơ trọi một mình. Hãy ăn cùng rau xanh, chất đạm và chất xơ để đường hấp thu chậm hơn.
Một bữa ăn dễ áp dụng là:
+ Đầu tiên ăn rau trước.
+ Sau đó ăn tới chất đạm, chất béo như cá, thịt nạc, trứng vừa phải, đậu phụ.
+ Cuối cùng mới ăn cơm, và cơm cũng ăn vừa đủ thôi.
Cô bác nhớ thứ tự ăn ngược này để áp dụng nhé , nó rất tốt cho cả những người mỡ máu lẫn tiểu đường , ăn như vậy cũng thấy bụng nhẹ nhàng hơn.
Thú thật với cô bác là ngày trước Lan cũng hay có thói quen giống như đa số mọi ngườ khi ngồi vào mâm cơm cứ món nào thích sẽ gắp ăn trước, còn rau toàn ăn sau cùng. Nhưng giờ khi tìm hiểu sâu và áp dụng cách ăn ngược kiểm tra thấy đường huyết sau ăn tốt hơn , nhẹ bụng hơn thì giờ cả nhà đều thay đổi cách ăn. Bữa cơm các món khác có ngon tới mấy thì cứ phải ăn rau trước cái đã.
Cùng là một bát cơm, nhưng nếu cô bác ăn cơm đầu tiên, ăn nhanh, ăn nhiều, thì đường huyết sau ăn dễ tăng nhanh hơn. Còn nếu ăn rau và đạm trước, cơ thể hấp thu chậm hơn, no lâu hơn, đường và mỡ máu về lâu dài cũng dễ kiểm soát hơn.
Cô bác không cần quá cực đoan. Không phải cứ mỡ máu cao là bỏ cơm hoàn toàn. Nhưng nếu trước đây ăn 2–3 bát cơm mỗi bữa, thì nên giảm dần. Có thể giảm còn 1 bát, thêm rau, thêm đạm tốt. Nếu còn đói thì tăng rau, tăng canh, ăn thêm bữa phụ các loại hạt hoặc chút hoa quả chứ mình sẽ không tăng tinh bột , không tăng cơm nhé!
Đặc biệt, cần giảm đồ ngọt như nước ngọt, bánh kẹo, chè, trà sữa, sữa đặc, nước ép trái cây nhiều đường….Những thứ này làm đường vào máu rất nhanh và không tốt cho người mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ, tiểu đường.
* Việc thứ ba: Giảm mỡ xấu, đồ chiên rán, nội tạng động vật và rượu bia
Cô bác nên hạn chế mỡ động vật, da gà, da vịt, thịt mỡ, nội tạng động vật, lòng, gan, óc, xúc xích, thịt chế biến sẵn, đồ chiên rán, đồ ăn nhanh, dầu chiên đi chiên lại nhiều lần. Những món này nếu ăn thường xuyên có thể làm LDL-C tăng cao hơn, không tốt cho thành mạch.
Nhưng cô bác cũng đừng sợ chất béo đến mức không dám ăn gì. Vì chất béo có chất béo xấu và chất béo tốt. Cơ thể vẫn cần chất béo tốt. Mình nên chọn chất béo lành mạnh hơn từ cá, các loại hạt, dầu thực vật dùng vừa phải.
Về trứng, nhiều cô bác hỏi: “Mỡ máu cao có được ăn trứng không?”
—> Người mỡ máu cao không cần kiêng hoàn toàn trứng. Mỡ máu cao thì tuần vẫn có thể ăn 3-4 quả được vào chế độ ăn. Điều quan trọng là không nên ăn trứng theo kiểu ngày nào cũng ăn nhiều quả, lại thêm thịt mỡ, nội tạng, đồ chiên như vậy thì mới không tốt.
Về rượu bia, Ds.Lan cũng muốn nói kỹ hơn một chút.
Nhiều cô bác nghĩ rượu bia không phải mỡ nên không liên quan đến mỡ máu. Nhưng thực tế, rượu bia ảnh hưởng rất nhiều đến gan và triglyceride. Người triglyceride cao mà uống rượu bia thường xuyên thì chỉ số rất khó kiểm soát, thậm chí triglyceride tăng quá cao có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp.
Một lon bia tưởng là ít, nhưng nó cũng là năng lượng đưa vào cơ thể. Mà thực tế ngồi vào mâm thì ít ai uống đúng một lon. Thường là 2 lon, 3 lon, rồi thêm mồi mặn, đồ nướng, đồ chiên, đĩa lòng lợn. Cộng lại thì gan rất mệt.
Vì vậy ai hay có thói quen uống rượu bia thì các bác hãy giảm bớt để mỡ máu đỡ tăng. Lan biết việc này không dễ, nhưng nếu triglyceride cao thì đây là việc rất đáng để các bác làm.
Nếu bác nào đang mỡ máu cao, đặc biệt triglyceride cao, gan nhiễm mỡ, men gan cao, thì nên hạn chế tối đa rượu bia.
* Việc thứ tư: Giảm cân nếu đang thừa cân, nhất là béo bụng
Thừa cân, béo bụng là một trong những lý do làm mỡ máu khó giảm.
Có cô bác cân nặng không quá cao nhưng bụng lại to. Đây là dấu hiệu cần chú ý, vì mỡ bụng liên quan nhiều đến chuyển hoá, kháng insulin, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu, huyết áp và đường huyết.
Các cô bác nên cố gắng đưa cân nặng về mức BMI chuẩn. Với người Việt Nam, BMI lý tưởng thường nằm trong khoảng từ 18,5 đến 22,9 là khá hợp lý. Đây là khoảng cân nặng được xem là tương đối phù hợp với chiều cao, giúp cơ thể duy trì chuyển hoá ổn định .
Cô bác có thể tính khoảng cân nặng tiêu chuẩn của mình bằng một công thức rất đơn giản:
Cân nặng thấp nhất nên có = Chiều cao x chiều cao x 18,5
Cân nặng cao nhất nên có = Chiều cao x chiều cao x 22,9
Trong đó, chiều cao tính bằng mét (m)
Ví dụ: cô bác cao 1m60, tức là 1,6m, thì khoảng cân nặng tiêu chuẩn sẽ được tính như sau:
Mức cân nặng thấp nhất nên có = 1,6 x 1,6 x 18,5 = 47,36 . Tức là khoảng 47kg
Mức cân nặng cao nhất nên có = 1,6 x 1,6 x 22,9 = 58,6kg. Tức khoảng 59 kg
—> Như vậy, một người cao 1m60 thì cân nặng tham khảo nên nằm trong khoảng khoảng 47kg đến 59kg. Nếu cân nặng cao hơn mức này quá nhiều, đặc biệt là kèm theo bụng to, mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ, đường huyết cao hoặc huyết áp cao, thì cô bác nên bắt đầu điều chỉnh lại chế độ ăn uống và vận động ngay.
Nhưng giảm cân không phải là nhịn ăn cực đoan.
Người lớn tuổi mà nhịn ăn quá mức rất dễ mệt, chóng mặt, mất cơ, tụt đường huyết, rồi sau đó lại ăn bù. Mình cần giảm cân bằng cách giảm tinh bột nhanh, giảm đồ ngọt, giảm rượu bia, tăng rau, ăn đủ đạm, vận động đều và ngủ tốt hơn.
Chỉ cần giảm được 5–10% cân nặng ở người thừa cân, nhiều chỉ số đã có thể cải thiện, trong đó có chỉ số mỡ triglyceride, đường huyết, huyết áp và gan nhiễm mỡ.
Ví dụ một người 80 kg, nếu giảm được 4–8 kg một cách từ từ, cơ thể đã nhẹ hơn rất nhiều. Không cần ép mình giảm thật nhanh trong vài tuần.
Giảm nhanh quá thường không bền. Giảm chậm nhưng đều mới là cách tốt cho người trung niên và cao tuổi.
* Việc thứ năm: Ngủ đủ và giảm căng thẳng ,stress
Cô bác đừng nghĩ mỡ máu chỉ liên quan đến ăn uống. Giấc ngủ và căng thẳng ,stress cũng ảnh hưởng rất nhiều.
Khi mình căng thẳng kéo dài, cơ thể tiết nhiều hormone căng thẳng . Điều này có thể làm tăng đường huyết, tăng cảm giác thèm ăn, nhất là thèm đồ ngọt, làm tích mỡ bụng và khiến huyết áp khó kiểm soát hơn.
Nhiều cô bác ban ngày ăn rất giữ gìn, nhưng tối mất ngủ, lo nghĩ, rồi đói bụng, lại ăn bánh, ăn cơm nguội, uống sữa đặc, ăn hoa quả ngọt. Cứ như vậy thì mỡ máu rất khó giảm.
Cho nên muốn kiểm soát mỡ máu bền, cô bác cần chăm cả giấc ngủ.
Buổi tối nên hạn chế trà đặc, cà phê, xem điện thoại quá lâu. Không ăn quá no sát giờ ngủ. Có thể đi bộ nhẹ, ngâm chân nước ấm nếu phù hợp, tập thở thư giãn, nghe nhạc nhẹ, đọc vài trang sách điều này sẽ giúp cô bác dễ ngủ hơn và ngủ ngon hơn.
Con biết mỗi nhà mỗi cảnh, không phải ai cũng dễ dàng hết lo nghĩ. Nhưng mình càng có bệnh nền thì càng phải học cách thương cơ thể mình. Cái đầu lúc nào cũng căng như dây đàn ngủ không được thì mỡ máu, đường huyết, huyết áp đều khó ổn.
PHẦN 5: Người Mỡ Máu Cao Nên Ăn Gì Để Hỗ Trợ Tốt Hơn?
* Thứ nhất là cá béo và thực phẩm giàu omega-3
Cá béo như cá thu, cá nục, cá trích, cá mòi, cá hồi nếu có điều kiện, cá cơm… là những thực phẩm tốt cho người mỡ máu cao.
Trong cá béo có omega-3, đặc biệt là EPA và DHA. Omega-3 có thể hỗ trợ giảm triglyceride, hỗ trợ chống viêm và tốt cho tim mạch khi dùng đúng cách.
Cô bác nên ưu tiên ăn cá hấp, cá kho nhạt, cá nấu canh, áp chảo ít dầu. Không nên chiên ngập dầu, vì cá tốt mà chiên nhiều dầu thì lại mất đi phần lợi ích.
Nếu dùng omega-3 dạng viên, nhất là liều cao, cô bác đang dùng thuốc chống đông hoặc chuẩn bị phẫu thuật thì nên hỏi người có chuyên môn để dùng liều phù hợp chứ không tự ý dùng liều cao.
Omega-3 là hỗ trợ, không thay thế thuốc mỡ máu bác sĩ kê.
* Thứ hai là rau xanh và chất xơ
Rau xanh là người bạn rất tốt của người mỡ máu cao. Rau giúp tăng chất xơ, giúp no lâu, làm chậm hấp thu đường, hỗ trợ tiêu hóa và hỗ trợ kiểm soát cholesterol.
Một bữa ăn nên có rau thật sự, không phải chỉ vài cọng rau cho có. Cô bác có thể ăn rau luộc, rau hấp, canh rau, salad đơn giản cũng được. Nhưng nếu rau xào quá nhiều dầu, chấm nhiều mắm muối thì lại không tốt.
Người huyết áp cao cần chú ý với muối. Ăn quá mặn không tốt cho huyết áp. Mà huyết áp cao đi cùng mỡ máu cao thì nguy cơ tim mạch càng tăng.
Cô bác có thể tập ăn nhạt dần. Đừng giảm đột ngột quá khiến ăn mất ngon. Mỗi tuần giảm một chút mắm, một chút muối, lâu dần vị giác sẽ quen.
Đây là việc rất quan trọng nếu mình vừa mỡ máu vừa huyết áp.
* Thứ ba là yến mạch, lúa mạch, gạo lứt, các loại đậu
Những thực phẩm này giàu chất xơ hơn so với cơm trắng, bánh mì trắng, bún phở tinh chế. Chúng có thể giúp no lâu hơn, hỗ trợ đường huyết và mỡ máu tốt hơn.
Nhưng cô bác nhớ, tốt không có nghĩa là ăn vô tư.
Gạo lứt vẫn là tinh bột. Nếu ăn quá nhiều, vẫn dư năng lượng. Người tiêu hóa kém, đau dạ dày, đại tràng co thắt, người lớn tuổi răng yếu, nếu ăn nhiều gạo lứt cứng quá có thể đầy bụng, khó tiêu.
Nếu dùng gạo lứt, nên ngâm trước khi nấu, nấu mềm, ăn lượng vừa phải. Có thể trộn gạo trắng với gạo lứt theo tỷ lệ nhỏ trước, rồi tăng dần nếu tiêu hóa tốt.
Yến mạch cũng vậy. Có thể dùng một lượng vừa phải vào bữa sáng, kết hợp với sữa không đường hoặc sữa chua không đường nếu phù hợp, thêm ít hạt, nhưng không cho nhiều đường, sữa đặc, mật ong.
* Thứ tư là các loại hạt
Các loại hạt như hạt bí, hạt điều, hạnh nhân, óc chó, hạt chia, hạt lanh có chất béo tốt, chất xơ và nhiều vi chất như magie, kẽm, vitamin E.
Nhưng hạt nhiều năng lượng. Vì vậy chỉ nên ăn một nhúm nhỏ, không ăn cả túi. Nên chọn loại không tẩm muối, không tẩm đường, không rang bơ.
Có cô bác nghe nói hạt tốt, mua về ăn rất nhiều. Nhưng ăn nhiều quá thì năng lượng cao, cân nặng tăng, mỡ máu lại khó giảm.
Tốt nhất là ăn lượng nhỏ tầm 1 nắm tay mỗi ngày , ăn đều, thay cho bánh kẹo ngọt, chứ không phải ăn thêm vào sau khi đã ăn no.
PHẦN 6: Những Hiểu Lầm Thường Gặp Về Mỡ Máu Cao
Ds.Lan cũng muốn nhắc một vài hiểu lầm để cô bác tránh. Cô bác nghe xem mình có từng mắc hiểu lầm nào không nhé.·
* Hiểu lầm thứ nhất: “Tôi gầy thì không thể bị mỡ máu cao.”
—> Sai ạ. Người gầy vẫn có thể bị mỡ máu cao, đặc biệt nếu ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt, uống rượu bia, ít vận động, có yếu tố di truyền hoặc gan chuyển hóa kém.
Mỡ dưới da và mỡ trong máu không hoàn toàn giống nhau. Nhìn người gầy không có nghĩa là mạch máu sạch.
* Hiểu lầm thứ hai: “Mỡ máu cao chỉ cần kiêng mỡ là đủ.”
—> Chưa đủ. Cần giảm mỡ xấu, nhưng cũng cần giảm tinh bột tinh chế, đường, rượu bia, giảm cân nếu thừa cân, tăng vận động và ngủ nghỉ tốt.
* Hiểu lầm thứ ba: “Uống thuốc mỡ máu là hại gan, nên tránh càng xa càng tốt.”
—> Không đúng hoàn toàn. Thuốc nào cũng cần dùng đúng chỉ định và theo dõi. Nhưng với người nguy cơ cao, statin có lợi ích lớn trong giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
Nếu lo tăng men gan, đau cơ, cô bác nên kiểm tra và trao đổi với bác sĩ để có biện pháp hỗ trợ phù hợp chứ không tự ý bỏ thuốc.
Ví dụ : uống mà bị đau cơ thì bổ sung CoQ10 đầy đủ tình trạng đau mởi cơ sẽ giảm bớt.
Uống mà sợ hại gan thì những lần đi khám định kỳ hãy kiểm tra thêm các chỉ số men gan , bổ sung hoạt chất glutathione hỗ trợ gan thải độc, bảo vệ và phục hồi tế bào gan tổn thương.
Khi uống thuốc mà theo dõi và điều chỉnh phù hợp thì cô bác không cần lo lắng quá nhiều đâu ạ!
* Hiểu lầm thứ tư: “Chỉ số xuống rồi là khỏi hẳn.”
—> Không hẳn. Chỉ số xuống có thể là nhờ thuốc và lối sống đang tốt. Nếu quay lại ăn uống, sinh hoạt như cũ hoặc tự bỏ thuốc khi chưa được phép, chỉ số có thể tăng lại.
* Hiểu lầm thứ năm: “Uống omega-3, uống lá cây là thay được thuốc.”
—> Không nên nghĩ như vậy. Một số thực phẩm, hoạt chất bổ sung có thể hỗ trợ, nhưng không thay thế thuốc điều trị trong trường hợp bác sĩ đã chỉ định, đặc biệt ở người nguy cơ cao, đã từng tai biến, nhồi máu cơ tim, đặt stent rồi.
PHẦN 7: Kết Luận: Cô Bác Cần Nhớ Điều Gì?
Thứ nhất, mỡ máu cao là tình trạng cần theo dõi lâu dài, nhưng không phải ai cũng phải uống thuốc cả đời.
Thứ hai, nếu cô bác mới phát hiện mỡ máu cao, chưa có bệnh nền nặng, chưa có biến chứng tim mạch, bác sĩ có thể cho thay đổi lối sống trước khoảng 3 tháng rồi xét nghiệm lại sau đó mới cân nhắc dùng thuốc hay không.
Thứ ba, nếu cô bác có huyết áp cao, tiểu đường, gan nhiễm mỡ, béo bụng, hút thuốc, bệnh thận hoặc nhiều yếu tố nguy cơ khác, thì không nên chủ quan. Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc sớm hơn để phòng biến chứng và thường sẽ cần duy trì lâu dài.
Thứ tư, nếu cô bác đã từng tai biến, nhồi máu cơ tim, đặt stent, hẹp mạch, thì tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc mỡ máu nếu đã được kê. Trường hợp này đa số là phải dùng thuốc mỡ máu suốt đời vì chỉ số đẹp chưa chắc là khỏi, mà đó là do thuốc đang giúp mình hạ thôi.
Thứ năm, dù có uống thuốc hay chưa, gốc vẫn là ăn uống, vận động, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ, giảm stress và hạn chế rượu bia.
Ds.Lan muốn cô bác nhớ một câu: “Thuốc có thể giúp kéo chỉ số xuống, nhưng lối sống mới giúp mình giữ kết quả bền hơn”. Không gì qua được ăn và tập. Bệnh từ miệng mà ra, nhưng sức khỏe cũng có thể bắt đầu lại từ chính bữa ăn và những bước chân mỗi ngày.
Cô bác đừng quá sợ thuốc, nhưng cũng đừng ỷ lại vào thuốc.
Đừng tự ý mua thuốc, nhưng cũng đừng tự ý bỏ thuốc.
Đừng nghe truyền miệng rồi làm theo, vì cơ thể mỗi người một khác.
PHẦN 8: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: Nếu chưa phải uống thuốc mỡ máu nhưng hay bị mệt tim, hụt hơi thì có dùng CoQ10 được không?
—> Dùng được , vì thật ra thì sau tuổi 30, khả năng tự tổng hợp CoQ10 của cơ thể giảm mạnh. Đặc biệt những người có tiền sử tim mạch, huyết áp hoặc người hay mệt mỏi thì bổ sung CoQ10 chính là cách để nạp pin cho trái tim, giúp tim co bóp khỏe hơn.
Câu 2 : Uống Omega-3 cùng lúc với thuốc hạ mỡ máu có được không?
—> Omega-3 có thể uống cùng thuốc hạ mỡ máu được vì nó cũng không kỵ nhau. Nhưng mình nên uống omega 3 sau ăn, còn thuốc hạ mỡ máu thì uống theo đúng đơn được kê.
Thường thì thuốc kê đơn nhóm Statin giúp hạ chỉ số mỡ xấu LDL nhanh.
Omega-3 nếu là omega 3 nhuyễn thể viên màu đỏ thì nó là chất béo tốt mà cơ thể cần , nó sẽ hỗ trợ giảm thêm triglyceride, giảm LDL và tăng thêm mỡ tốt HDL —> giúp mạch máu thông thoáng và hỗ trợ giảm viêm trong mạch máu.
Câu 3: Tối ngủ mấy giờ tốt nhất?
—> Cơ thể mình có đồng hồ sinh học tự nhiên, và thời gian lý tưởng để đi ngủ là từ 9 giờ tối đến 11 giờ tối. Đây là lúc cơ thể bắt đầu tiết ra melatonin – hormone gây buồn ngủ và giúp ngủ sâu. Đi ngủ đúng giờ không chỉ giúp dễ ngủ mà còn giúp giấc ngủ liền mạch và sáng dậy tỉnh táo, tinh thần sảng khoái hơn.
Câu 4 : Uống Omega-3 rồi ngưng thì mỡ máu có tăng trở lại không?
—> Có thể tăng trở lại . Vì mỡ máu phụ thuộc cả vào ăn uống + lối sống. Omega-3 chỉ hỗ trợ kiểm soát.
Nếu ngưng, mà vẫn ăn uống kiêng khem tốt → giữ được ổn định.
Còn nếu ngưng và ăn uống thả ga, không kiểm soát → mỡ máu dễ tăng lại.
Câu 5 : Bác muốn dùng thêm magie để giảm căng thẳng dễ ngủ thì dùng loại nào?
—> Nếu muốn hỗ trợ để giảm căng thẳng , dễ ngủ thì bác ưu tiên magie hữu cơ là Magie bisglycinate uống vào trước khi đi ngủ khoảng 1 tiếng , vì nó có gắn với glycine – một axit amin giúp làm dịu hệ thần kinh, nó cũng dễ hấp thu, ít gây tiêu chảy hơn Magie oxide.
Câu 6 : Cô đang uống thuốc mỡ máu buổi tối thì bây giờ bổ sung canxi uống vào lúc nào?
—> Thuốc mỡ máu Statin nếu cô đang uống buổi tối. Thì cô có thể chia canxi uống vào sau bữa ăn sáng và sau bữa ăn trưa cũng được. Canxi nhớ kèm D3K2 để đi đến trùng đích tại xương tránh lắng đọng sai chỗ.
Câu 7: Omega-3 là dầu cá phải?
—> Không hẳn là dầu cá vì Omega-3 là nhóm chất béo tốt có thể có trong dầu cá, dầu nhuyễn thể hoặc dầu tảo.
Loại thông thường là omega 3 từ cá. Nhưng Omega-3 từ nhuyễn thể (krill oil) hấp thu tốt hơn, kèm chất chống oxy hóa astaxanthin → hiệu quả cao hơn cho tim mạch, mỡ máu và khớp.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Các cô bác ạ, mục tiêu của mình không chỉ là làm đẹp tờ xét nghiệm. Mục tiêu lớn nhất là giữ cho mạch máu sạch hơn, tim khỏe hơn, não được bảo vệ tốt hơn, phòng nhồi máu cơ tim, phòng đột quỵ và sống khỏe mạnh, vui vẻ hơn mỗi ngày.
Cô bác nào chưa biết bắt đầu từ đâu để kiểm soát mỡ máu bền vững tránh các biến chứng thì có thể nhắn rõ chỉ số hoặc tình trạng hiện tại qua Zalo này con hướng dẫn phù hợp cho từng cô bác ạ!
📲 Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Chúc cô bác luôn vui vẻ, khỏe mạnh, kiểm soát mỡ máu thật tốt!
