Trưa hôm trước, dược sĩ lên livestream chia sẻ với cô bác về lá gan. Tưởng chỉ là một cuộc nói chuyện bình thường nhưng không ngờ màn hình bình luận cứ cuộn lên không ngừng, dày đặc những dòng chữ khiến Lan không khỏi chạnh lòng:
“Em gan nhiễm mở”
“Cô bị gắn nhiễm mỡ độ 1.”
“Tôi bị gan nhiễm mỡ độ 2.”
“Hiện nay cô bị GAN NHIỄM MỠ ĐỘ 2.”
“Cô ơi gan nhiễm mỡ thì.chữa sao ạ?”
“Dược sĩ Lan, gan nhiễm mỡ thì thanh lọc như thế nào ạ!”
“Mỡ gan ăn gì thì bớt ds?”
“Gan nhiễm mỡ điều trị như thế nào vậy ds?”
Có những dòng bình luận viết sai chính tả đôi chút, có cô bác gõ chữ còn run run, dấu chấm phẩy lẫn lộn. Nhưng dược sĩ đọc mà thấy rõ một điều: đằng sau mỗi câu hỏi ấy là một nỗi lo thật. Lo vì đi khám bác sĩ bảo gan nhiễm mỡ. Lo vì nghe đến chữ “gan” là sợ. Lo vì trong người chẳng đau đớn gì nhiều, vẫn ăn được, ngủ được, mà tự nhiên kết quả siêu âm lại ghi “gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2.”
Có bác còn nhắn riêng cho dược sĩ: “Bác không uống rượu bia, sao vẫn bị gan nhiễm mỡ hả con?”
Dược sĩ đọc đến đây thì thở dài.
Bởi gan nhiễm mỡ bây giờ không còn là chuyện riêng của người hay nhậu nhẹt nữa đâu cô bác ạ. Nó len lỏi vào từng bữa cơm, từng cốc nước ngọt, từng miếng bánh ăn vội, từng bữa tối tưởng là “ăn cho vui miệng”. Người xưa có câu: “Bệnh từ miệng mà vào”. Câu ấy nghe quen tai, nhưng càng làm nghề, dược sĩ càng thấy thấm.
Lá gan của mình giống như một người lao công âm thầm trong cơ thể. Ngày nào cũng cặm cụi dọn dẹp, xử lý chất độc, chuyển hoá chất béo, điều hoà đường huyết. Nó không kêu ca, không than vãn. Nhưng mình cứ chất lên gan từng gánh nặng một, lâu ngày “nước chảy đá mòn”, gan cũng mệt cũng yếu, cũng dễ bị mỡ bủa vây.
Có cô bác bảo: “Dược sĩ ơi, nhà tôi ăn uống cũng bình thường thôi mà.”
Nhưng cái “bình thường” ấy đôi khi lại chính là vấn đề.
Sáng hai bát cơm trắng đầy, trưa lại ba bát cơm trắng, tối cũng hai ba bát. Cơm là hạt ngọc trời, là cái gốc của bữa ăn người Việt mình. Nhưng ăn quá nhiều cơm trắng, nhất là bây giờ ít vận động hơn ngày xưa nhiều, thì lượng tinh bột tinh chế vào cơ thể quá nhiều. Nó giống như mình đổ thóc vào kho mà kho không xuất đi, lâu ngày chất đống. Tinh bột dư thừa có thể chuyển hoá thành mỡ, mà mỡ ấy không chỉ nằm ở bụng, ở eo, mà còn có thể tích lại trong gan.
Rồi nhiều cô bác thương con thương cháu, trong nhà lúc nào cũng có nước ngọt có gas, trà sữa, nước ép đóng hộp. Cháu uống một cốc, mình cũng “làm một ngụm cho vui”. Nhưng những thứ ngọt lịm ấy vào miệng thì mát cổ, mà vào gan lại thành gánh nặng. Một lon nước ngọt bình thường đã chứa gần 40 gram đường, một ly trà sữa size vừa có thể chứa 50 gram. Toàn bộ lượng đường fructose này đi thẳng vào gan để xử lý – không qua nơi nào khác – và được chuyển hoá thành mỡ ngay tức thì. Ngọt lịm trên đầu lưỡi, nhưng đắng cay cho lá gan, cô bác ơi!
Có bác trai thì bảo “Tôi có ăn bánh kẹo ngọt bao giờ đâu?”. Nhưng sáng bác lại thích ăn cháo lòng, gan luộc rồi không quêngọi thêm một bát tiết canh cho đầy đủ hương vị.
Nghe thì dân dã, nhưng nội tạng động vật như lòng, gan, dạ dày, tim, bầu dục,…thường chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hoà cực kỳ cao, lại là nơi tích tụ nhiều độc tố nhất trong cơ thể con vật. Ăn một lần thì gan còn gắng gượng xử lý được. Ăn thường xuyên thì khác nào “tốt lành chẳng để, dữ tệ mang theo” – cứ chất thêm gánh nặng lên đôi vai lá gan đã mỏi mệt.
Rồi đến món chiên rán. Nói thật, ai chẳng thích đồ chiên rán ngay cả ds cũng không phải ngoại lệ. Miếng chả giò rán vàng ruộm, cắn một cái “rộp” giòn tan. Khoai tây chiên thơm nức. Gà rán nóng hổi, vàng óng, nhìn thôi đã thấy thèm. Nhưng thi thoảng ăn tuần 1-2 bữa thì còn được. Chứ ngày nào cũng chiên rán nhiều dầu mỡ, đặc biệt các món mua ở ngoài nhà hàng thì thường là dùng dầu chiên đi chiên lại, sẽ sinh ra vô số chất độc hại. Chất béo chuyển hoá trans từ đồ chiên rán không chỉ bám vào mạch máu mà còn tích tụ thẳng vào tế bào gan. Tệ hơn, đồ chiên rán thường đi kèm lớp bột bên ngoài – tức là vừa béo vừa tinh bột, “combo” hoàn hảo để gan nhiễm mỡ nặng thêm. Vì vậy cái gì ngon miệng quá cũng cần dè chừng, vì “mật ngọt chết ruồi”, ngon trước mắt nhưng hại lâu dài.
Có những buổi chiều, cô bác ngồi xem ti vi, tay với gói bánh, gói snack, cái kẹo, cái bánh quy. Nghĩ bụng: “Ăn tí có sao đâu.” Nhưng cái “tí” hôm nay, cái “tí” ngày mai, lâu dần thành thói quen. Bánh kẹo, snack ngọt, đồ ăn vặt đóng gói thường nhiều đường, nhiều chất béo, nhiều năng lượng nhưng ít dinh dưỡng. Nó không làm mình no lâu, nhưng lại làm gan vất vả thêm.
Dược sĩ nhớ nhất là về quê, các bác trai hay bảo nhau: “Mỗi bữa uống chút rượu bia không sao, còn tốt cho sức khoẻ!”
Nhưng cô bác ơi, với lá gan đang nhiễm mỡ thì hai chữ “chút thôi” cũng phải cẩn thận. Rượu bia là thứ gan phải trực tiếp xử lý. Uống nhiều thì hại đã đành, nhưng uống ít mà đều đều, ngày nào cũng có, thì cũng như mưa dần thấm lâu. Lá gan không sợ một ngày vất vả, gan sợ nhất là ngày nào cũng bị bắt làm quá sức.
Rồi trong bếp nhà mình, trong tủ lạnh nhà mình, còn có xúc xích, lạp xưởng, thịt nguội, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn. Tiện thì tiện thật. Bận một chút, bỏ ra chiên lên là có món ăn. Nhưng nhiều món trong đó chứa nhiều chất béo, muối, phụ gia, lại dễ khiến mình ăn quá đà. Gan vốn đang như người lính gác cổng mệt mỏi, giờ lại thêm từng đoàn “khách không mời” kéo đến, thử hỏi sao không quá tải?
Gan nhiễm mỡ đáng sợ ở chỗ: ban đầu nó thường âm thầm. Không phải cứ đau mới là bệnh. Không phải cứ vàng da, mệt lả mới là gan có vấn đề. Nhiều cô bác vẫn thấy mình bình thường, đến khi đi khám sức khoẻ định kỳ mới phát hiện. Vì thế, mình đừng chủ quan kiểu “không đau là không sao”. Có những căn bệnh giống như con mọt trong thân gỗ, bên ngoài vẫn lành lặn, bên trong đã bắt đầu rỗng dần.
Nhưng dược sĩ cũng muốn cô bác bình tĩnh. Gan nhiễm mỡ, đặc biệt ở giai đoạn sớm, không phải là dấu chấm hết. Điều quan trọng là mình biết sớm, hiểu đúng và thay đổi từng chút một. Đừng nghe ai mách “thanh lọc gan cấp tốc”, “uống vài ngày là sạch mỡ gan”, “thải độc gan một liệu trình là khỏi”. Cơ thể mình không phải cái áo bẩn đem giặt một lần là trắng tinh. Sức khoẻ cần thời gian, cần nếp ăn, nếp sống, cần kiên trì như người trồng cây: hôm nay gieo hạt, ngày mai tưới nước, lâu dần mới có bóng mát.
Cô bác hãy bắt đầu từ bữa cơm nhà mình. Cơm trắng vẫn ăn được, nhưng nên giảm vừa phải, tăng rau xanh, thêm đạm lành mạnh như cá, thịt nạc, đậu phụ, trứng ở mức hợp lý. Nước ngọt, trà sữa, nước đóng hộp thì nên bớt dần, thay bằng nước lọc, trà nhạt không đường. Đồ chiên rán để thỉnh thoảng thôi, đừng thành món quen mỗi ngày (nhà ds cũng thường chỉ ăn vào cuối tuần thôi). Nội tạng, lạp xưởng, xúc xích, bánh kẹo, snack ngọt cũng nên hạn chế. Rượu bia thì càng gan nhiễm mỡ càng phải nghiêm túc xem lại, đừng tự dỗ mình bằng câu “uống ít thôi mà”.
Ngoài ăn uống, cô bác cố gắng vận động. Không cần phải tập gì ghê gớm. Mỗi ngày đi bộ đều đặn, làm việc nhà, tập vài động tác nhẹ nhàng, miễn là cơ thể được chuyển động. Người xưa nói: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Sức khoẻ cũng vậy, không thay đổi bằng một viên thuốc thần kỳ, mà thay đổi bằng những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày.
Và quan trọng nhất, cô bác đã có kết quả gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2 hay men gan cao thì nên theo dõi với bác sĩ, làm xét nghiệm khi cần, không tự ý dùng thuốc nam, thuốc bắc, thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Có nhiều người tưởng uống để bổ gan, ai ngờ gan lại càng gánh thêm độc. Thương gan thì đừng bắt gan làm chuột bạch.
Cuối cùng lá gan đã vì mình mà làm việc không nghỉ suốt mấy chục năm. Giờ là lúc mình sống chậm lại, ăn tỉnh táo hơn, thương cơ thể mình hơn.
Vì sự thay đổi trong sức khoẻ của cô bác,
~duocsilan
