Càng lớn tuổi, cô bác mình càng quý sức khoẻ.
Ngày trước, bữa cơm có rau, có cá, có thịt là thấy yên lòng rồi. Còn bây giờ đời sống tốt hơn, con cháu quan tâm hơn, đi đâu cũng nghe: “Bố mẹ uống thêm cái này cho sáng mắt”, “Ông bà uống thêm cái kia cho chắc xương”, “Tuổi ngoài 50 phải uống vitamin mới khoẻ.”
Thì dược sĩ xin chia sẻ thật lòng với cô bác là việc bổ sung thực phẩm chức năng sau tuổi 50 không xấu. Thậm chí, nếu dùng đúng, nó còn rất tốt. Vì tuổi này ăn uống đôi khi không còn ngon miệng, hấp thu kém hơn, xương khớp yếu hơn, giấc ngủ chập chờn hơn, cơ thể dễ thiếu chất hơn.
Nhưng cô bác ạ, “dao sắc không gọt được chuôi”, thuốc bổ mà dùng sai thì cũng có ngày thành gánh nặng cho cơ thể. Không phải cứ vitamin là uống thoải mái. Không phải cứ viên nào đắt tiền là viên đó an toàn. Có những loại nếu uống bừa bãi, uống liều cao, uống kéo dài thì có thể âm thầm hại gan, hại tim, hại não.
Hôm nay, dược sĩ muốn nhắc cô bác 3 loại cần đặc biệt thận trọng sau tuổi 50: vitamin A, vitamin E và sắt.
Loại đầu tiên là vitamin A.
Nhiều cô bác nghe vitamin A tốt cho mắt nên tự mua uống. Mắt mờ một chút cũng uống, khô mắt một chút cũng uống, thấy viên tổng hợp có vitamin A cũng uống thêm. Nhưng vitamin A không giống như nước lã, thừa là cơ thể tự đẩy ra hết.
Vitamin A là vitamin tan trong dầu, có thể tích luỹ trong cơ thể, đặc biệt là gan. Gan giống như cái “máy lọc” cặm cụi suốt ngày đêm. Mình cứ đưa vào quá nhiều, ngày này qua tháng khác, gan phải lọc đến lúc mệt rũ, quá tải sẽ gây hại ngược lại.
Theo khuyến nghị của viện Y Tế Quốc Gia Hoa Kỳ, người trưởng thành không nên dùng quá 3.000 mcg RAE vitamin A dạng retinol mỗi ngày, tương đương 10.000 IU vitamin A dạng retinol. Đây là mức giới hạn trên, không phải mức nên uống hàng ngày. Cô bác nhìn nhãn sản phẩm mà thấy vitamin A liều cao gần hoặc vượt mức này, đặc biệt là dạng retinol, retinyl palmitate, retinyl acetate, thì cần rất cẩn trọng.
Uống thừa vitamin A lâu ngày có thể gây mệt mỏi, đau đầu, khô da, rụng tóc, đau xương, tăng men gan, thậm chí tổn thương gan. Cơ thể mình ban đầu chỉ “lục cục” rất nhẹ, đến khi thấy rõ thì có khi gan đã chịu tổn thương lâu rồi.
Loại thứ hai là vitamin E.
Vitamin E được nhiều cô bác tin là đẹp da, chống lão hoá, tốt cho mạch máu. Nghe thật nhiều công dụng. Nhưng cô bác nhớ giúp dược sĩ: vitamin E liều cao không nên uống tuỳ tiện, nhất là người đang dùng thuốc chống đông máu, aspirin, thuốc tim mạch hoặc người có tiền sử xuất huyết, đột quỵ.
Theo khuyến nghị y khoa, người trưởng thành không nên dùng quá 1.500 IU vitamin E tự nhiên hoặc khoảng 1.100 IU vitamin E tổng hợp. Đây cũng chỉ là “trần an toàn”, không phải cứ sát mức đó là tốt. Thực tế theo nhiều tổ chức y khoa uy tín thì mức vitamin E trên 400 IU/ngày trở lên là có thể gây tác dụng phụ rồi.
Não mình có nhiều mạch máu nhỏ li ti như tơ nhện. Vitamin E liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, nhất là ở người đang dùng thuốc làm loãng máu. Đã có phân tích lớn đăng trên BMJ, một tạp chí y khoa rất uy tín của Anh, tổng hợp 9 nghiên cứu trên 119.000 người, cho thấy vitamin E có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ do chảy máu não lên tới 22% khi dùng liều cao.
Ngoài ra, có nghiên cứu rất lớn tên là SELECT, một nghiên cứu do cơ quan ung thư của Hoa Kỳ thực hiện, theo dõi trên 35.000 nam giới. Nghiên cứu này ghi nhận nhóm dùng vitamin E liều cao 400 IU/ngày có nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt cao hơn nhóm không dùng.
Vậy dược sĩ xin nhắc lại, không phải vitamin E là xấu. Nhưng vitamin E không phải viên kẹo đẹp da. Uống đúng thì hỗ trợ, uống sai liều cao thì “lợi bất cập hại”. Cô bác nhớ nếu uống nên uống dưới 400 IU/ngày.
Loại thứ ba là sắt.
Nhiều cô bác thấy mệt, chóng mặt, da xanh là nghĩ ngay mình thiếu máu, rồi tự mua sắt uống. Nhưng không phải cứ mệt là thiếu sắt. Người sau 50 tuổi, nhất là nam giới và phụ nữ đã mãn kinh, nhu cầu sắt thường không cao như phụ nữ trẻ còn kinh nguyệt.
Theo khuyến nghị của Viện Y Tế Quốc Gia Hoa Kỳ, giới hạn trên của sắt với người trưởng thành là 45 mg sắt nguyên tố mỗi ngày. Cô bác nên để ý chữ “sắt nguyên tố” hoặc “elemental iron” trên nhãn. Có viên ghi 65mg sắt nguyên tố, có viên còn cao hơn. Những liều như vậy thường chỉ nên dùng khi đã được xét nghiệm và có chỉ định.
Sắt mà thiếu thì người mệt, hoa mắt, móng tay yếu, da xanh. Nhưng sắt mà thừa thì cũng rất nguy hiểm. Sắt dư có thể tích luỹ, làm gan, tim và nhiều cơ quan khác bị ảnh hưởng. Có người uống sắt xong táo bón, buồn nôn, đau bụng, phân đen, cứ tưởng bình thường nên vẫn cố uống. Nhưng cơ thể đã đang “kêu cọt kẹt” rồi đấy cô bác ạ.
Tốt nhất chỉ bổ sung sắt khi xét nghiệm và bác sĩ ghi rõ thiếu máu do thiếu sắt và nên bổ sung theo chỉ định của bác sĩ, tránh quá liều.
Cuối cùng ds mong cô bác hiểu một điều là thực tế “Chợ tốt hơn nhà thuốc”. Khoảng 80% dinh dưỡng nên nằm ở bữa cơm hằng ngày. Canh rau, cá biển, trứng gà, đậu phụ, tôm nhỏ, thịt nạc,…nhiều khi quý hơn cả một nắm viên uống. Viên uống chỉ là bổ trợ, không thay thế được thực phẩm.
Ngoài ra đủ là bổ, thừa thành độc. Người lớn tuổi nên ưu tiên liều thấp, an toàn, đúng nhu cầu. Đừng thấy hàng xóm uống khoẻ mà mình uống theo. Cùng một viên bổ, người này hợp, người kia lại thành quá liều.
Thực phẩm chức năng dùng đúng là rất tốt. Nhưng dùng sai thì “tiền mất, tật mang”. Dược sĩ không muốn cô bác hoang mang, chỉ mong cô bác cẩn trọng hơn trước khi đưa bất kỳ viên gì vào cơ thể.
Bổ sung đúng là rất tốt, nhưng cần bổ sung thông minh, không bừa bãi, và nên có sự tư vấn từ người có chuyên môn.
Vì sự thay đổi trong sức khoẻ của cô bác,
~duocsilan
