Cholesterol cao không phải trường hợp nào cũng cần dùng thuốc giống nhau. Bài viết giúp cô bác hiểu chỉ số LDL-C, HDL-C, vai trò của omega-3 và khi nào cần dùng thuốc statin để kiểm soát mỡ máu.
Có cô chia sẻ với con rằng: ” Bác sĩ cho cô uống thuốc này. Nhưng ở quê cô, đầy người mỡ máu cao hơn cô mà họ còn chưa phỉ dùng thuốc”
Khi nghe cô chia sẻ như vậy, con nghe được 3 thứ cùng lúc:
Thứ nhất — một chút tủi thân. “Sao lại là mình? Mình có nặng hơn ai đâu.”
Thứ hai — một chút nghi ngờ. “Hay là bác sĩ cho mình uống sớm quá? Hay là người ta muốn mình mua thuốc?”
Thứ ba — và đây là câu hỏi thật sự, câu hỏi rất chính đáng: “Rốt cuộc thì người ta lấy cái gì ra làm chuẩn để quyết định ai phải uống, ai chưa phải uống?”
Con rất hiểu nỗi lo khi mà cô ấy chia sẻ với con như vậy.
Vì trong câu nói của cô có một suy nghĩ mà con nghĩ là rất nhiều cô bác ở đây cũng đều đang nghĩ giống hệt như vậy, đó là : “Ai chỉ số cao hơn thì sẽ phải uống thuốc trước. Ai chỉ số thấp hơn thì chưa cần.”
Nghe rất hợp lý đúng không ạ. Rất công bằng. Rất dễ hiểu.
Nhưng thưa cô bác, đây chính là hiểu lầm lớn nhất về bệnh mỡ máu.
Thời gian trước thì con có xem 2 tờ xét nghiệm của 2 cô bác khác nhau gửi về zalo. Mặc dù chỉ số giống y hệt nhau nhưng một trường hợp bác sĩ chưa cho thuốc chỉ bảo về thay đổi ăn uống, tập luyện và hẹn 3 tháng sau tái khám.
Còn trường hợp kia thì bác sĩ lại kê thuốc cho uống ngay hôm đó.
Cô bác thấy đấy! Cùng một con số. Nhưng hướng điều trị lại khác hoàn toàn nhau. Và cả hai bác sĩ đều làm đúng.
Rõ ràng là bác sĩ không chỉ dựa vào con số trên tờ xét nghiệm như cô bác vẫn tưởng là ai cao hơn thì phải dùng thuốc trước, ai thấp hơn dùng sau. Mà còn có những yếu tố khác quyết định.
Vậy thì cái gì quyết định? Đó chính là thứ con sẽ nói cho cô bác nghe hôm nay. Nghe xong buổi hôm nay cô bác sẽ ít nhiều hình dung được là mình đang thuộc nhóm nào. Mình biết nếu cholesterol cao sẽ hay được bác sĩ kê nhóm thuốc gì , trường hợp nào bổ sung omega 3, trường hợp nào bắt buộc phải dùng thuốc mới kiểm soát được.
Con kể cô bác nghe một chuyện xảy ra cách đây không lâu. Lúc đó chiều muộn rồi, con đang tranh thủ kho nồi cá và luộc rổ rau muống cho bữa tối, thì điện thoại rung. Một bác lớn tuổi gửi cho con một tấm ảnh qua Zalo.
Không phải ảnh xét nghiệm. Là ảnh chụp tờ đơn thuốc bác vừa lấy ở bệnh viện về. Chụp hơi nghiêng, hơi mờ.
Và bác nhắn kèm một câu: “Bác thấy nhiều bác sĩ khuyên bổ sung omega 3, nhưng sao bác đi khám thì xem kỹ đơn rồi không thấy có chữ Omega 3 nào cả? Có lý do gì đặc biệt ở đây không cháu?”
Con đọc xong con mỉm cười. Không phải cười bác đâu ạ. Con cười vì đây lại là một thắc mắc cực kỳ thực tế và rất chính đáng nữa.
Cô bác thử nghĩ mà xem. Bây giờ rất nhiều bác sĩ, dược sĩ chia sẻ rằng: ” Cô Bác nên ăn uống cho đúng, tập luyện đều và bổ sung thêm omega-3 cũng là một chất tốt tim mạch .” Cô bác nghe, cô bác gật đầu, cô bác ghi vào lòng.
Thế nhưng lúc cầm tờ đơn bước ra khỏi cổng bệnh viện, cô bác dò từ trên xuống dưới, chỉ toàn thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, thuốc mỡ máu. Không có lấy một chữ omega-3 nào.
Thế là trong đầu nảy ra câu hỏi: “Vậy rốt cuộc cái này có tốt thật không?”
Thì hôm nay con cũng đi giải quyết vấn đề này cho cô bác luôn. Trong tất cả những thứ người ta bảo mình uống cái nào là THUỐC, cái nào là HỖ TRỢ, và tình trạng của riêng mình thì cần cái nào?
PHẦN 1: ĐỪNG CHỈ NHÌN CHOLESTEROL TOÀN PHẦN? HÃY XEM LDL VÀ HDL LÀ BAO NHIÊU?
Thưa cô bác, hầu hết mọi người khi cầm tờ kết quả xét nghiệm mỡ máu từ bệnh viện về, mắt chỉ nhìn đúng một dòng duy nhất nằm ở trên cùng: Cholesterol toàn phần.
Khi thấy con số này nhỉnh hơn mức bình thường một chút, hoặc thấy bệnh viện tô đậm, là cô bác bắt đầu hốt hoảng.
Ngược lại, nếu thấy chỉ số này nằm trong ngưỡng an toàn thì mừng rỡ reo lên: “May quá, cholesterol của mình bình thường rồi!”.
Nhưng thưa cô bác, đứng dưới góc độ y khoa tim mạch, đó là một sai lầm cực kỳ phổ biến và nguy hiểm!
Nếu cô bác chỉ nhìn vào Cholesterol toàn phần để đánh giá sức khỏe tim mạch của mình, thì chẳng khác nào cô bác nhìn vào sĩ số của một lớp học 40 học sinh mà kết luận ngay là “Lớp này toàn học sinh giỏi”. Trong 40 học sinh đó, có thể có 35 bạn giỏi nhưng cũng có 5 bạn chuyên đi quậy phá. Cholesterol trong cơ thể chúng ta cũng chính xác là như vậy!
- Bản Chất Của Cholesterol – 2 “Nhân Vật” Trái Ngược
Nhiều cô bác nghe đến từ “Cholesterol” là nghĩ ngay nó là chất độc hại. Nhưng thực ra, Cholesterol là một dạng chất béo thiết yếu: Cơ thể chúng ta bắt buộc phải có nó để cấu tạo nên màng tế bào, sản xuất các hormone sinh dục, hormone vỏ thượng thận và tổng hợp Vitamin D dưới ánh nắng mặt trời.
Vì Cholesterol thuộc nhóm chất béo, nó không thể tự hòa tan trong nước máu. Do đó, cơ thể phải đóng gói Cholesterol vào các “chiếc xe vận chuyển” gọi là Lipoprotein để đưa đi khắp cơ thể.
Và khi phân tích tờ xét nghiệm, các bác sĩ tim mạch sẽ chia Cholesterol ra làm 2 nhân vật với 2 nhiệm vụ hoàn toàn đối lập nhau:
** LDL-Cholesterol (LDL-C) (Mỡ xấu)
· Nhiệm vụ : Chở cholesterol từ gan đến các tế bào và cơ quan khắp cơ thể.
· Cơ chế gây bệnh: Khi lượng LDL-C trong máu quá cao, những hạt phân tử mỡ này sẽ chui qua lớp tế bào nội mạc (lớp lót bên trong lòng mạch máu). Tại đây, chúng bị oxy hóa, thu hút các tế bào miễn dịch đến “ăn” và biến thành các tế bào bọt. Lâu ngày, các tế bào này tích tụ lại tạo thành mảng xơ vữa.
· Hậu quả: Mảng xơ vữa làm lòng mạch bị hẹp lại, khiến máu lưu thông khó khăn. Nguy hiểm hơn, nếu mảng xơ vữa này bị vỡ ra, nó sẽ kích hoạt hình thành cục máu đông (huyết khối) làm tắc hoàn toàn mạch máu, dẫn đến đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim.
Vì vậy LDL hay được gọi là cholesterol xấu hay mỡ xấu là như vậy.
· Mức mục tiêu LDL: Không phải mức mục tiêu LDL-C đều giống nhau ở mọi người; mục tiêu LDL-C phải dựa trên nguy cơ tim mạch của chính người đó là thấp, trung bình, cao, hay rất cao. Sẽ có những ngưỡng mục tiêu phù hợp riêng. Phần sau con sẽ chia sẻ cụ thể hơn.
** HDL-Cholesterol (HDL-C) (Mỡ tốt)
· Nhiệm vụ: Thực hiện quy trình vận chuyển cholesterol ngược. Nó đi dọc theo các mạch máu, “dọn dẹp” những cholesterol dư thừa bị rơi rãi trên thành mạch và chở quay trở về gan để chuyển hóa và đào thải ra ngoài. Vì vậy hay được gọi là cholesterol tốt hay mỡ tốt.
· Lợi ích: Chỉ số HDL-C trong máu của cô bác cao thì hệ tim mạch thường được bảo vệ tốt hơn, giúp giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch.
· Mức mục tiêu HDL cần duy trì như sau:
Nam giới: nên duy trì HDL-C ≥ 1,0 mmol/L.
Nữ giới: nên duy trì HDL-C ≥ 1,3 mmol/L.
Vì vậy khi nhìn vào tờ xét nghiệm mỡ máu cô bác đừng chỉ nhìn vào chỉ số đứng trên đầu là cholesterol toàn phần mà phải nhìn xem chỉ số mỡ tốt HDL là bao nhiêu có bị thấp quá không và đặc biệt là chỉ số LDL mỡ xấu là bao nhiêu cụ thể.
Cô bác hãy cầm ngay tờ xét nghiệm gần nhất của mình (nếu có ở bên cạnh) và xem giúp con: Chỉ số LDL-C (Mỡ xấu) của cô bác đang ghi là bao nhiêu? Cô bác bình luận con số LDL đó xuống dưới cho con biết nhé!
PHẦN 2: PHÂN TẦNG MỤC TIÊU LDL-C THEO TỪNG NGUY CƠ TIM MẠCH. KHI NÀO PHẢI DÙNG THUỐC?
Thưa cô bác, điều quan trọng nhất con muốn cô bác khắc ghi trong đầu ngày hôm nay là: Con số mục tiêu LDL-C (mỡ xấu) KHÔNG GIỐNG NHAU ở tất cả mọi người!
Bác sĩ không bao giờ lấy một con số cố định cho tất cả bệnh nhân. Khi cầm tờ xét nghiệm của cô bác, bác sĩ sẽ phải cân đo đếm dựa trên: Tuổi tác, chỉ số huyết áp, thói quen hút thuốc lá, có mắc đái tháo đường hay không, chức năng thận thế nào, và tiền sử đã từng gặp biến cố tim mạch hay chưa.
Dựa trên các khuyến cáo lâm sàng mới nhất của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu (ESC) và Hội Tim mạch học Việt Nam, nguy cơ tim mạch được chia làm 4 tầng nguy cơ chính (cùng 1 trường hợp đặc biệt) với các mục tiêu LDL-C hoàn toàn khác nhau:
1. Nhóm Nguy Cơ Thấp
· Đặc điểm: Là những người còn trẻ, cơ thể khỏe mạnh, chưa từng mắc bệnh tim mạch, không đái tháo đường, không có bệnh thận mạn, không hút thuốc lá và không có các yếu tố nguy cơ đáng kể khác.
· Mục tiêu LDL-C cần đạt: Dưới 3,0 mmol/L (tương đương dưới 116 mg/dL).
· Hướng xử trí: Ở nhóm này, nếu LDL-C chưa vượt quá 3,0 mmol/L, cô bác có thể yên tâm chỉ cần duy trì ăn uống lành mạnh và tập luyện đều đặn để duy trì mỡ máu như vậy là được.
2. Nhóm Nguy Cơ Trung Bình
· Đặc điểm: Người chưa mắc bệnh tim mạch do xơ vữa nhưng đã xuất hiện một vài yếu tố nguy cơ lẻ tẻ: Tuổi đã cao hơn, huyết áp hơi tăng nhẹ, có hút thuốc lá hoặc bị rối loạn mỡ máu ở mức độ vừa phải.
Những người trẻ tuổi mắc bệnh đái tháo đường (dưới 10 năm), chưa có biến chứng tổn thương cơ quan đích và không kèm yếu tố nguy cơ lớn nào khác.
· Mục tiêu LDL-C cần đạt: Dưới 2,6 mmol/L (tương đương dưới 100 mg/dL).
· Hướng xử trí: Ưu tiên thay đổi lối sống, ăn uống chuẩn y khoa và tập luyện trong khoảng 3 tháng. Có thể bổ sung thêm Omega-3 krill hỗ trợ thêm (Omega 3 krill hỗ trợ giảm triglyceride nhưng cũng hỗ trợ giảm nhẹ cả LDL cholesterol. Đặc biệt còn hỗ trợ giảm viêm, bảo vệ mạch máu đỡ xơ vữa ).
Nếu trong thời gian 3 tháng này đã thực hiện đầy đủ từ ăn uống + tập luyện + bổ sung omega 3 krill hỗ trợ rồi mà LDL-C khi khám lại sau 3 tháng vẫn không đạt mục tiêu thì lúc đó bác sĩ mới cân nhắc cho dùng thuốc.
Trong quá trình thay đổi chế độ ăn, cô bác không chỉ cần giảm thịt mỡ mà còn phải chú ý đến nhiều thực phẩm quen thuộc có thể làm LDL-C hoặc triglyceride tăng cao. Cô bác có thể xem cụ thể trong bài “Cholesterol Cao Kiêng Gì? 5 Nhóm Thực Phẩm Quen Thuộc Làm Tăng Cholesterol Cần Tránh” để biết những món nên hạn chế trong bữa ăn hằng ngày.
https://duocsilan.com/cholesterol-cao-kieng-gi/
3. Nhóm Nguy Cơ Cao
· Đặc điểm: Bao gồm những người thuộc một trong các trường hợp sau:
o Có chỉ số LDL-C ban đầu rất cao: Từ 4,9 mmol/L trở lên (tương đương ≥ 190 mg/dL).
o Huyết áp rất cao: Từ 180/110 mmHg trở lên.
o Người mắc đái tháo đường lâu năm (trên 10 năm) hoặc đái tháo đường có kèm thêm yếu tố nguy cơ tim mạch khác.
o Người bị bệnh thận mạn tính mức độ trung bình (độ lọc cầu thận eGFR từ 30 – 59 mL/min/1.73m²).
o Người mắc hội chứng tăng cholesterol máu gia đình (mỡ máu cao do di truyền).
· Mục tiêu LDL-C cần đạt: Dưới 1,8 mmol/L (tương đương dưới 70 mg/dL), ĐỒNG THỜI phải giảm ít nhất 50% so với mức LDL-C ban đầu khi chưa điều trị.
· Hướng xử trí: Nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ cao này thì ăn uống + tập luyện và bổ sung omega 3 krill hỗ trợ thường chưa đủ để hạ được về mức LDL mục tiêu. Vì vậy đa số bác sĩ sẽ cho cô bác dùng thuốc mỡ máu đặc biệt là nhóm statin để giảm mức LDL xuống.
4. Nhóm Nguy Cơ Rất Cao
· Đặc điểm: Bao gồm những người đã có tổn thương hoặc biến cố thực sự:
o Đã từng bị nhồi máu cơ tim.
o Đã từng bị đột quỵ thiếu máu não hoặc xuất hiện cơn thiếu máu brain thoáng qua (TIA).
o Đã từng đặt stent mạch vành hoặc phẫu thuật bắc cầu mạch vành, can thiệp mạch máu.
o Có bệnh động mạch ngoại biên hoặc đã phát hiện mảng xơ vữa lớn qua siêu âm/chụp chiếu.
o Đái tháo đường đã gây tổn thương cơ quan đích (tổn thương thận, võng mạc mắt) hoặc kèm theo từ 3 yếu tố nguy cơ lớn trở lên.
o Bệnh thận mạn tính giai đoạn nặng (eGFR dưới 30 mL/min/1.73m²).
· Mục tiêu LDL-C cần đạt: Dưới 1,4 mmol/L (tương đương dưới 55 mg/dL), ĐỒNG THỜI phải giảm ít nhất 50% so với mức ban đầu.
· TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT (Nguy cơ cực kỳ cấp bách): Nếu người bệnh đã xảy ra thêm một biến cố tim mạch thứ hai trong vòng 2 năm (ví dụ: vừa đặt stent năm ngoái, năm nay lại bị tắc mạch tiếp) mặc dù đang dùng thuốc Statin liều tối đa.
Mục tiêu LDL-C lúc này phải kéo xuống cực sâu: Dưới 1,0 mmol/L (tương đương dưới khoảng 40 mg/dL).
Nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ rất cao này hay những trường hợp từng tai biến nhiều lần thì bác sĩ bắt buộc sẽ phải cho cô bác dùng thuốc mỡ máu để giảm mức LDL xuống mục tiêu đặt ra để đảm bảo an toàn, hạn chế tai biến xảy ra bất ngờ.
PHẦN 3: LỊCH SỬ RA ĐỜI THÚ VỊ CỦA NHÓM THUỐC MỠ MÁU PHỔ BIẾN STATIN. TÁC DỤNG PHỤ GÌ KHI DÙNG?
Khi bác sĩ kết luận cô bác thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc rất cao và cần phải dùng thuốc, thì phần lớn đơn thuốc cô bác cầm về sẽ thấy có xuất hiện một nhóm thuốc có cái tên đuôi là “-statin” (như Atorvastatin, Rosuvastatin, Simvastatin, Pravastatin…).
Nhiều cô bác rất sợ thuốc Tây. Nhưng cô bác có biết nhóm thuốc Statin này đã giúp giảm rõ rệt số ca nhồi máu cơ tim và đột quỵ trên khắp thế giới, và có một lịch sử ra đời cực kỳ thú vị từ thiên nhiên không ạ?
3.1 Câu Chuyện Khám Phá Kỳ Diệu Từ Nấm Mốc
Vào những năm 1970, một nhà nghiên cứu người Nhật Bản tên là Tiến sĩ Akira Endo đã đặt ra một câu hỏi rất thông minh:
Trong tự nhiên, các loài nấm mốc làm cách nào để tự bảo vệ mình trước sự tấn công của các vi sinh vật khác?
Ông nhớ tới câu chuyện thuốc kháng sinh penicillin ngày xưa — cũng tìm ra từ nấm mốc. Nấm mốc sống được là vì nó biết tiết ra hoá chất để tự vệ.
Rồi ông suy luận tiếp: nhiều vi sinh vật muốn phát triển thì cần một loại chất béo họ hàng với cholesterol để xây dựng màng tế bào của chúng. Vậy nếu có loài nấm nào tiết ra được một chất chặn đứng cái dây chuyền sản xuất chất béo đó, thì chính là vũ khí tự vệ của nó.
Và ông đi tìm cái loài nấm ấy.
Tiến sĩ Endo cùng các cộng sự đã kiên trì thử nghiệm hơn 6.000 chủng nấm mốc khác nhau. Sáu nghìn ạ, cô bác. Từng chủng một.
Và năm 1973, ông tìm được. Ông chiết xuất thành công hoạt chất COMPACTIN từ loài nấm mốc xanh Penicillium citrinum — một loại mốc rất thường gặp trong tự nhiên.
Nhưng khoan — Compactin có phải là viên thuốc cô bác đang uống không ạ?
Câu trả lời là KHÔNG. Và đây mới là chỗ hay nhất của cả câu chuyện.
Con giải thích cho cô bác nghe. Compactin chính là viên STATIN ĐẦU TIÊN của loài người
Cô bác nhớ giúp con câu này: Compactin là ÔNG TỔ của tất cả các thuốc statin mà cô bác đang uống hôm nay. Nhưng bản thân nó thì CHƯA BAO GIỜ được bán ra thị trường.
Nghe lạ đúng không ạ? Nó có các bước cụ thể đấy ạ!
- Bước 1 — Nó chứng minh được rằng CHUYỆN NÀY LÀM ĐƯỢC
Trước năm 1973, chưa ai biết có thể chặn cái nhà máy sản xuất cholesterol trong gan hay không. Đó mới chỉ là một ý tưởng trong đầu.
Compactin là bằng chứng đầu tiên cho thấy: LÀM ĐƯỢC. Có một chất trong thiên nhiên chặn được cái nhà máy đó thật.
- Bước 2 — Suýt nữa thì cả thế giới mất luôn phát minh này
Chỗ này con thấy thú vị nhất ạ. Ông Endo đem compactin thử trên chuột. Và kết quả là… THẤT BẠI. Mỡ máu của lũ chuột không giảm.
Dự án suýt bị dẹp bỏ. Bao nhiêu năm công sức, sáu nghìn chủng nấm mốc — coi như đổ sông đổ bể.
Nhưng ông không bỏ cuộc. Ông đi tìm hiểu và nhận ra: mình đã thử SAI CON VẬT. Con chuột có cách chuyển hoá mỡ khác hẳn con người.
Ông đem thử lại trên gà mái đẻ, rồi trên chó, trên khỉ.
Và lần này thì thành công.
Thưa cô bác, cô bác thấy không ạ — cái thuốc mà hàng trăm triệu người đang uống mỗi ngày, đã có lúc suýt bị vứt vào sọt rác chỉ vì người ta thử nhầm trên con chuột.
- Bước 3 — Năm 1978, thử trên người bệnh
Đến năm 1978, compactin được thử trên những người bị mỡ máu cao do di truyền — tức là những ca nặng nhất, ăn kiêng cách mấy cũng không xuống.
Kết quả: mỡ xấu của họ giảm rất mạnh.
Lần đầu tiên trong lịch sử, loài người có trong tay một thứ hạ được mỡ máu từ chính cái gốc của nó.
- Bước 4 — Nhưng rồi compactin bị dừng lại
Đến khoảng năm 1980, việc phát triển compactin bị dừng, vì có lo ngại về an toàn phát sinh từ một nghiên cứu trên động vật dùng liều rất cao và kéo dài.
Compactin từ đó không bao giờ ra được thị trường. Nó không bao giờ trở thành viên thuốc trong vỉ thuốc của ai cả.
- Bước 5 — Nhưng CON ĐƯỜNG thì đã mở ra rồi
Và đây là ý nghĩa thật sự của compactin. Nhờ có compactin mà cả thế giới biết được 2 điều:
Một: chặn được cái nhà máy trong gan là chuyện làm được thật.
Hai: là người ta cũng biết luôn phải đi tìm loại chất có hình dạng như thế nào.
Có bản thiết kế trong tay rồi thì việc còn lại dễ hơn nhiều.
Người ta lại đi lùng trong nấm mốc. Và tìm ra một chất họ hàng gần với compactin, từ một loài nấm khác tên là Aspergillus terreus. Chất đó tên là LOVASTATIN.
Năm 1987, Lovastatin được FDA phê duyệt. Đây mới là viên thuốc Statin ĐẦU TIÊN thật sự đến được tay người bệnh.
- Bước 6 — Và những viên thuốc trong vỉ của cô bác hôm nay
Còn Atorvastatin, Rosuvastatin — hai cái tên mà cô bác hay thấy nhất trong đơn thuốc bây giờ — thì không còn lấy từ nấm mốc nữa.
Chúng do con người TỰ TỔNG HỢP RA trong phòng thí nghiệm, dựa đúng theo bản thiết kế mà compactin đã hé lộ. Vì tự làm ra được thì mới mạnh hơn, bền hơn, và ít tác dụng phụ hơn.
Cô bác hình dung thế này cho dễ: Compactin giống như chiếc máy bay đầu tiên của anh em nhà Wright. Chiếc máy bay đó chỉ bay được vài chục mét, rồi cũng chẳng ai đi lại bằng nó cả. Nhưng nếu không có nó thì hôm nay không có chiếc máy bay nào bay được.
Compactin đúng y như vậy. Nó không nằm trong vỉ thuốc của cô bác. Nhưng không có nó thì vỉ thuốc ấy không tồn tại.
- Và đây là mốc quan trọng nhất của cả câu chuyện: năm 1994
Thuốc đã ra đời rồi. Nhưng vẫn còn một câu hỏi lớn chưa ai trả lời được: “Thuốc này làm đẹp con số trên tờ xét nghiệm. Nhưng nó có thật sự cứu được mạng người không?”
Năm 1994, một thử nghiệm lớn ở Bắc Âu (gọi tắt là 4S) đã trả lời: CÓ. Thuốc làm giảm được số người tử vong chứ không chỉ làm đẹp con số.
Từ năm 1994, y học chuyển từ chỗ CHỮA MỘT CON SỐ, sang chỗ NGĂN MỘT TAI HOẠ.
Nghĩa là khi bác sĩ kê thuốc cho cô bác, Bác sĩ không kê để làm đẹp tờ giấy xét nghiệm mà bác sĩ kê để cô bác đừng bị nhồi máu cơ tim, đừng bị đột quỵ.
Và một chi tiết con muốn kể thêm: ông Akira Endo — người sàng sáu nghìn chủng nấm mốc để mở đường cho thứ thuốc mà hàng trăm triệu người trên thế giới đang uống mỗi ngày — chưa bao giờ được trao giải Nobel.
Con kể không phải để cô bác thương ông ấy. Con kể để cô bác thấy: viên thuốc bé xíu trong vỉ thuốc kia là công sức của rất nhiều người, trong rất nhiều năm. Nó xứng đáng được cô bác uống cho đúng.
3.2. Vì Sao Thuốc Statin Lại Hạ Được Cholesterol Xấu LDL Hiệu Quả?
Sở dĩ thuốc Statin hiệu quả như vậy là vì nó đánh trúng vào bản chất sinh học của gan.
Trong cơ thể con người, khoảng 75–80% lượng Cholesterol là do CƠ THỂ TỰ SẢN XUẤT RA, chủ yếu ở GAN (cholesterol nội sinh). Chỉ khoảng 20–25% là đến từ thức ăn chúng ta ăn hằng ngày.
Đó là lý do tại sao nhiều cô bác ăn chay trường, hoàn toàn không ăn thịt mỡ hay nội tạng động vật, nhưng đi xét nghiệm Cholesterol xấu LDL-C vẫn cao ngất ngưởng.
Lý do là bộ máy sản xuất ở gan của cô bác đang làm ra nhiều hơn mức cơ thể cần. Chuyện này có thể do tuổi tác, do gen di truyền trong nhà, do thay đổi nội tiết sau mãn kinh, hoặc do ăn quá nhiều tinh bột và đồ ngọt….
- Vậy viên thuốc làm gì trong gan?
Cô bác hình dung lá gan như một nhà máy có dây chuyền sản xuất cholesterol. Trên dây chuyền ấy có một chiếc máy chính — tên khoa học là enzym HMG-CoA Reductase.
Thuốc Statin đi vào gan và khoá chiếc máy chính đó lại.
Nhưng chuyện hay nhất nằm ở bước tiếp theo cơ ạ:
Khi bị chặn sản xuất, gan vẫn cần cholesterol để làm việc. Nên nó không chịu ngồi yên.
Thế là nó thò thêm thật nhiều “cánh tay” ra mặt ngoài tế bào, để bắt lấy mỡ xấu LDL đang trôi trong máu, kéo về gan mà dùng.
Những “cánh tay” đó có tên khoa học là THỤ THỂ LDL.
Kết quả: mỡ xấu LDL-C trong máu bị hút bớt về gan, nên chỉ số mỡ xấu LDL trong máu giảm xuống rất nhanh.
Chính hai nhà khoa học Brown và Goldstein đã tìm ra cái “cánh tay” này, cái thụ thể LDL này và họ được trao giải Nobel năm 1985 vì phát hiện đó. Nhờ có nó mà loài người mới hiểu được vì sao thuốc Statin lại có tác dụng.
Bời vì Statin vừa làm giảm quá trình tổng hợp cholesterol tại gan, vừa giúp gan tăng số lượng thụ thể LDL để thu nhận LDL-C từ máu và đưa về gan xử lý. Nhờ đó, chỉ số LDL-C trong máu giảm xuống.
3.3 Sự Thật Chuẩn Y Khoa Về Các Tác Dụng Phụ Của Thuốc Statin
Rất nhiều cô bác ngần ngại uống thuốc vì nghe người ngoài đồn uống Statin hại gan, hỏng thận, gây đau nhức xương khớp. Con xin nói rõ từng cái một để cô bác an tâm và chỗ nào khoa học còn chưa chắc thì con cũng nói thẳng luôn ạ.
- Tăng men gan
Tỷ lệ người bị tăng men gan (ALT/AST) vượt quá 3 lần ngưỡng bình thường khi dùng Statin chỉ chiếm khoảng 1% – 2%. Tỷ lệ cũng không quá nhiều.
Hiện tượng này thường hồi phục khi bác sĩ giảm liều hoặc đổi sang loại Statin khác.
Về việc theo dõi: bác sĩ sẽ cho cô bác kiểm tra men gan trước khi bắt đầu dùng thuốc, và cho kiểm tra lại theo lịch hẹn hoặc khi thấy cần thiết.
Cô bác nhớ giúp con: nếu trong quá trình uống thuốc mà thấy vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi bất thường, chán ăn — thì đi khám ngay, đừng đợi tới lịch hẹn ạ.
- Đau mỏi cơ bắp
Đây là tác dụng phụ cô bác hay kể với con nhất. Người dùng hay phản ánh là mỏi bắp chân, mỏi bắp tay, con số ghi nhận trong thực tế khoảng 5% – 10%.
Nhưng có một chuyện con muốn kể để cô bác bớt lo: trong các nghiên cứu mà cả người uống lẫn bác sĩ đều không biết ai đang uống thuốc thật, ai uống thuốc giả dược — thì số người kêu đau cơ ở hai nhóm gần như ngang nhau.
Nghĩa là không phải cơn đau mỏi nào cũng do viên thuốc gây ra. Tuổi tác, thời tiết, làm việc nặng, thoái hoá khớp… cũng làm mình mỏi người y như vậy.
Nhưng con nói rõ: cô bác đau thì cứ báo bác sĩ, đừng tự chịu đựng, mà cũng đừng tự bỏ thuốc. Để bác sĩ khám xem cái đau đó từ đâu ra ạ.
Tổn thương cơ nặng (tiêu cơ vân) là cực kỳ hiếm gặp — dưới 0,01%.
Có 3 dấu hiệu cô bác phải đi khám ngay: đau cơ nhiều và lan rộng · yếu cơ, đứng lên ngồi xuống khó · nước tiểu sẫm màu bất thường.
Giải pháp thường được nhắc tới:
Thuốc Statin khi ức chế tổng hợp cholesterol thì cũng vô tình làm sụt giảm Coenzyme Q10 (CoQ10) trong tế bào cơ – chất tham gia chuỗi vận chuyển điện tử trong ty thể, giúp tế bào tạo ra nguồn năng lượng để cơ hoạt động. Và chuyện sụt giảm này là có thật.
Từ đó có ý kiến cho rằng bổ sung CoQ10 sẽ giúp đỡ mỏi cơ. Và thực tế một số cô bác dùng mình thấy đỡ đau mỏi cơ thật
Tuy nhiên, trong các nghiên cứu về CoQ10 xem nó có giúp giảm đau mỏi cơ do thuốc statin gây ra hay không thì có nghiên cứu nói có, có nghiên cứu lại không thấy khác biệt , các nghiên cứu còn chưa thống nhất hoàn toàn.
Cho nên nếu cô bác uống statin bị đau mỏi cơ thì cũng có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn bổ sung CoQ10 và theo dõi xem có đỡ hay không để điều chỉnh phù hợp.
Và nếu đã bổ sung thêm CoQ10 hỗ trợ mà vẫn đau cơ nhiều, thì bác sĩ có thể đổi sang dòng Statin ít tan trong mỡ hơn, như Rosuvastatin hoặc Pravastatin.
- Ảnh hưởng đường huyết
Statin có thể làm tăng nhẹ chỉ số đường huyết (HbA1c tăng khoảng 0,1%).
Tuy nhiên, các Hiệp hội Tim mạch lớn trên thế giới đều thống nhất: lợi ích ngăn ngừa nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong do tim mạch của Statin LỚN HƠN NHIỀU so với nguy cơ tăng nhẹ đường huyết này.
Cô bác nào có tiểu đường sẵn thì cứ theo dõi đường huyết như bình thường, và nói với bác sĩ là mình đang uống statin để bác sĩ theo dõi phù hợp.
- Lưu ý quan trọng về QUẢ BƯỞI:
Cô bác đang uống các thuốc Statin như Atorvastatin, Simvastatin, Lovastatin thì tránh ăn bưởi hoặc uống nước ép bưởi nhiều cùng lúc với thuốc.
Vì sao ạ? Bưởi chứa một chất tên là Furanocoumarin. Chất này làm ức chế enzym CYP3A4 ở ruột và gan — mà đây chính là enzym có nhiệm vụ chuyển hoá bớt thuốc đi.
Enzym bị chặn → thuốc không được chuyển hoá bớt → nồng độ thuốc trong máu tăng vọt lên → dễ gặp tác dụng phụ.
Nói nôm na: ăn bưởi cùng lúc uống thuốc mỡ máu statin thì chẳng khác nào cô bác vô tình uống quá liều mà không biết.
Nếu cô bác thích ăn bưởi thì ăn cách xa giờ uống thuốc ra. Ví dụ tối uống thuốc mỡ máu statin thì sáng ăn bưởi để nó cách nhau xa ra. Còn tốt nhất thì khi đang uống thuốc mỡ máu mình hạn chế việc ăn bưởi.
Trong nhóm thuốc statin thì có Rosuvastatin và Pravastatin là những loại không bị bưởi ảnh hưởng quá nhiều bởi bưởi, vì hai loại này không đi qua enzym CYP3A4.
TÓM LẠI CÔ BÁC NHỚ GIÚP CON:
Nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc nguy cơ rất cao như con phân tích ở giữa bài chia sẻ thì thường bác sĩ sẽ cần cho cô bác dùng thuốc luôn, đặc biệt nhóm statin để giảm chỉ số mỡ xấu LDL xuống và hỗ trợ giảm nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch cho cô bác.
Lúc này ăn uống + tập luyện + bổ sung omega 3 chỉ là hỗ trợ thêm song song với thuốc, không thay thế cho thuốc được. Xương sống lúc này là thuốc. Thuốc là cái cô bác cần duy trì đều.
Còn nếu cô bác thuộc nhóm nguy cơ thấp hoặc nguy cơ trung bình thì thường chưa cần dùng thuốc ngay mà chỉ cần thay đổi ăn uống + tập luyện đều và có thể bổ sung omega 3 krill hỗ trợ . Thay đổi liên tục 3 tháng rồi đi tái khám lại theo hẹn là được.
Khi tái khám lại nếu các chỉ số ổn định , giảm tốt thì cứ duy trì như vậy còn nếu không giảm tiếp tục tăng cao thì lúc đó mới cân nhắc việc kê thêm thuốc điều trị.
PHẦN 4: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: Sao lại bị tăng mỡ nội tạng ạ?
—> Thường thì mỡ nội tạng là loại mỡ tích tụ sâu bên trong ổ bụng, bao quanh gan, tụy và ruột.
Loại mỡ này nguy hiểm hơn mỡ dưới da vì liên quan nhiều đến tiểu đường, mỡ máu, gan nhiễm mỡ và bệnh tim mạch.
Có một số thói quen rất dễ làm tăng mỡ nội tạng bao gồm chủ yếu là ăn nhiều tinh bột nhanh (cơm trắng, bánh mì trắng, bún , phở…) và đồ ngọt.
Bên cạnh đó thì thói quen ngồi nhiều, ít đi lại khiến cơ thể tiêu hao năng lượng kém, mỡ dễ tích tụ quanh bụng và nội tạng.
Ngoài ra thì uống nhiều rượu bia, ngủ muộn, ngủ không đủ giấc, căng thẳng kéo dài … cũng có thể ảnh hưởng.
Câu 2: Mỡ máu cao, huyết áp cao thì có uống được Omega-3 không ds? cần uống thuốc tây không?
—> Bác có thể uống được Omega-3 và nó rất tốt cho bệnh tim mạch của bác , nhưng Omega-3 tuyệt đối không thể thay thế được thuốc tây hạ huyết áp và hạ mỡ máu của bác nếu đã được kê đơn. Nếu đang uống thuốc tây thì omega 3 sẽ đóng vai trò hỗ trợ thêm.
Omega-3 đặc biệt hiện nay là omega 3 chiết xuất từ dầu nhuyễn thể thì khi vào cơ thể sẽ có tác dụng hỗ trợ: làm giảm thêm các chỉ số mỡ máu như triglyceride, LDL và tăng mỡ tốt HDL , hỗ trợ giảm phản ứng viêm ở thành mạch, từ đó hạn chế việc hình thành các mảng xơ vữa bên trong mạch máu (nguyên nhân gây tắc mạch). Nó cũng hỗ trợ làm giảm nhẹ huyết áp .
Nhiệm vụ của Omega-3 là nó giống như người trợ thủ đi cùng với thuốc tây. Khi uống kết hợp, Omega-3 sẽ giúp mạch máu của dẻo dai hơn, bảo vệ tim mạch tốt hơn, giúp chỉ số huyết áp và mỡ máu của bác ổn định một cách bền vững hơn tránh tình trạng mình phải tăng liều thuốc tây hoặc phải uống quá nhiều loại thuốc tây liều cao trong tương lai.
Câu 3 : Đột quỵ xảy ra một lần rồi có thể bị lại lần nữa không cháu?
—> Câu trả lời là có cô bác nhé! Người từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát rất cao, và lần sau thường nặng hơn lần trước. Vì vậy, sau khi qua cơn cấp cứu, việc kiểm soát bệnh nền và dùng thuốc phòng tái phát là bắt buộc phải uống thuốc theo toa bác sĩ đều đặn. Kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết nghiêm ngặt và tái khám định kỳ và điều chỉnh lối sống lành mạnh. Nếu làm tốt, cô bác hoàn toàn có thể giảm nguy cơ tái phát đến mức thấp nhất.
Câu 4: Uống Omega-3 viên đỏ cùng với thuốc mỡ máu statin được không ?
—> Omega-3 có thể uống cùng thuốc hạ mỡ máu được vì nó cũng không kỵ nhau. Nhưng mình nên uống omega 3 ngay sau ăn để nó hấp thu tốt, còn thuốc hạ mỡ máu thì uống theo đúng đơn được kê.
Thường thì thuốc kê đơn nhóm Statin giúp hạ chỉ số mỡ xấu LDL nhanh.
Omega-3 nếu là omega 3 nhuyễn thể viên màu đỏ thì đó là chất béo tốt mà cơ thể cần , nó sẽ hỗ trợ giảm thêm triglyceride, giảm LDL và tăng thêm mỡ tốt HDL —> giúp mạch máu thông thoáng và hỗ trợ giảm viêm trong mạch máu để giảm nguy cơ mảng xơ vữa hình thành gây tắc nghẽn mạch máu dẫn tới đột quỵ.
Câu 5: Bác bị hội chứng ruột kích thích khổ vì lúc táo, lúc lỏng xin hướng dẫn?
—> Tình trạng lúc táo lúc lỏng thì thường là hội chứng ruột kích thích thể hỗn hợp xảy ra do đại tràng co thắt thất thường và sự nhạy cảm của Trục Não – Ruột.
Để giảm tình trạng này thì bác chú ý:
Hàng ngày ăn uống tránh đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu bia. Tăng cường chất xơ hòa tan (yến mạch, bơ, rau mồng tơi) giúp hút nước tạo khuôn khi phân lỏng và làm mềm phân khi bị táo.
Xoa bụng nhẹ nhàng, xoa quanh rốn theo chiều kim đồng hồ (từ phải sang trái) 10–15 phút mỗi sáng và tối để hỗ trợ điều hòa nhịp co thắt của ruột.
Có thể cân nhắc thêm men vi sinh hỗ trợ vì nó sẽ giúp cân bằng hệ vi sinh, giảm đau bụng và điều hòa phân.
Và nhớ giữ tinh thần thoải mái, vì căng thẳng stress cũng khiến não phát tín hiệu kích thích ruột co thắt dữ dội hơn, càng làm bệnh nặng hơn, dễ tái phát hơn.
Câu 6: HDL-C là gì vậy ds?
—> Trong xét nghiệm mỡ máu, thường ghi là: HDL-C hoặc HDL-cholesterol
Cô bác hiểu đơn giản HDL là cholesterol tốt hay mỡ tốt. Nó có nhiệm vụ đưa bớt cholesterol dư trong máu về gan để xử lý, nên HDL thấp thì không tốt cho tim mạch. Ở nam thì nên duy trì HDL-C ≥ 1,0 mmol/L. Nữ giới: nên duy trì HDL-C ≥ 1,3 mmol/L.
Câu 7: Ngày nào cũng uống omega 3 có tác dụng với mạch máu não không?
—> Có, omega-3 dùng hằng ngày với liều phù hợp có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch và mạch máu nói chung, trong đó có cả mạch máu não. Omega 3 hỗ trợ sức khỏe thành mạch và hỗ trợ giảm phản ứng viêm trong mạch máu .
Mạch máu không bị viêm thì nó cũng đỡ nguy cơ mỡ xấu dư bám vào để hình thành mảng xơ vữa gây tắc mạch máu, máu cũng lưu thông trơn tru hơn.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Các cô bác có thể xem lại buổi livestream trực tiếp tại đây ạ:
Cô bác còn thắc mắc gì về các chỉ số mỡ máu hiện tại hoặc có mỡ máu cao lâu ngày kiểm soát chưa tốt thì có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo , con hướng dẫn cô bác cách điều chỉnh, khắc phục, kiểm soát tại nhà phù hợp để tránh các biến chứng nguy hiểm xảy ra!
Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Con chúc cô bác luôn vui vẻ, khoẻ mạnh và kiểm soát mỡ máu ngày càng tốt hơn ạ!
Ngoài ra con đã dành nhiều tâm huyết tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu”. Trong cuốn sổ tay này, Lan hướng dẫn cô bác rất tỉ mỉ, cặn kẽ về cách ăn uống đúng cách, tập luyện đều đặn để kiểm soát mỡ máu hiệu quả ngay tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
