Thiếu canxi có thể diễn ra âm thầm trong nhiều năm mà cô bác, anh chị không hề hay biết. Tuy nhiên, thiếu canxi không chỉ ảnh hưởng đến xương. Khi lượng canxi trong máu hạ thấp, cơ thể còn có thể xuất hiện tê quanh miệng, co cứng bàn tay, bàn chân, hồi hộp hoặc tim đập bất thường. Trong bài viết này, Dược sĩ Lan sẽ giúp cô bác, anh chị nhận biết 10 dấu hiệu thiếu canxi, phân biệt dấu hiệu nào liên quan đến hạ canxi máu, dấu hiệu nào cảnh báo xương đang suy yếu và những bệnh nguy hiểm có thể đi kèm.
Cô bác hãy thử tưởng tượng mình đang cầm trên tay 1 viên phấn viết bảng
Cầm vào thì cứng. Bóp mạnh cũng không vỡ. Nhìn thì chắc chắn lắm. Nhưng chỉ cần để nó rơi nhẹ xuống đất một cái thôi…là gãy tan tành.
Cô bác ạ, bộ xương của mình khi càng cao tuổi thì càng giống viên phấn đó. Bên ngoài nhìn vào có vẻ cứng cáp, nhưng bên trong đã rỗng và giòn. Chỉ cần một cú ngã rất nhẹ nhàng thôi cũng có thể gãy.
Và con hỏi thật lòng cô bác: “Cô bác có tin rằng một cú ngã nhẹ… lại là định mệnh làm thay đổi hoàn toàn nửa đời còn lại của một người không ạ?”
Con nghĩ nhà nào cũng từng chứng kiến, hoặc từng nghe, một câu chuyện như thế này.
Một người ông hoặc một người bà đang khoẻ mạnh, minh mẫn, sáng nào cũng dậy sớm đi thể dục. Tự đi chợ, tự nấu cơm, con cháu chẳng phải lo gì.
Rồi chỉ một khoảnh khắc. Trượt chân trong nhà tắm. Hoặc vấp nhẹ ở cái bậu cửa. Có khi chỉ là với tay lên nóc tủ rồi hụt chân xuống.
Người ngã xuống. Vào viện. Chụp phim. Gãy cổ xương đùi.
Bác sĩ chỉ định mổ. Mổ xong thì nằm. Nằm một chỗ, không tự đi vệ sinh được nữa, phải có người bón từng thìa cơm. Và rồi không lâu sau thì không qua khỏi.
Ai đến thăm cũng nói với nhau: “Khổ thân. Tại cái ngã hôm đó.”
Nhưng cô bác thử nghĩ lại một chút ạ.
Cùng cái nền nhà trơn đó, đứa cháu 20 tuổi trượt chân thì sao? Nó chống tay đứng dậy, phủi quần, đi tiếp, có khi còn cười. Còn mình trượt ngã thì xương gãy vụn.
Cùng một cú ngã. Cùng một nền nhà. Hai kết quả hoàn toàn trái ngược.
Vậy thì cái quyết định không nằm ở cú ngã. Nó nằm ở chỗ bộ xương đã mục rỗng từ trước đó rồi mà mình không hề hay biết.
Cô bác thân mến! “Cú ngã không phải là nguyên nhân. Cú ngã chỉ là NGÀY CUỐI CÙNG. Ngày đầu tiên đã bắt đầu từ 10- 15 năm trước rồi.”
Suốt 15 năm đó, bộ xương rỗng đi từng ngày. Nhưng nó không phát ra một tiếng động nào. Không đau, không sốt, không sưng. Nên mình chủ quan.
Và đây là chỗ con muốn cô bác nhớ nhất: tin hay không tin dẫn tới hai cuộc đời khác nhau. Nếu tin đó là định mệnh thì chẳng làm được gì, chỉ còn nước cầu trời. Còn nếu hiểu đó là một quá trình 15 năm — thì mình sẽ lập tức có việc để làm. 15 năm là rất nhiều thời gian ạ.
Cô bác đều đã nghe con số này: 99% canxi của cơ thể nằm ở xương và răng. Nên khi thiếu canxi lâu ngày, xương sẽ giòn, yếu, dễ gãy hơn bình thường.
Nhưng còn khoảng 1% canxi nằm trong máu và các mô — và cái 1% bé tí đó cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng: nó điều khiển nhịp tim, co cơ, dẫn truyền thần kinh và đông máu. Chính vì cái 1% này mà hôm nay cô bác sẽ nghe một điều rất bất ngờ, con sẽ để dành nói ở phần sau.
Hôm nay con sẽ chỉ ra cho cô bác 10 tín hiệu cực kỳ âm thầm cảnh báo cơ thể có thể đang thiếu canxi. Và sau đó là các bệnh nguy hiểm có thể đi kèm — không chỉ có mỗi chuyện xương yếu đâu ạ.
PHẦN 1: 10 DẤU HIỆU CẢNH BÁO THIẾU CANXI
Cơ thể mình báo thiếu canxi ở hai chỗ khác nhau, bằng hai kiểu khác nhau.
Kiểu thứ nhất là báo từ cơ và thần kinh — cái này báo rõ, nhanh, dữ dội. Cô bác cảm nhận được ngay.
Kiểu thứ hai là báo từ bộ xương — cái này báo chậm, không rõ ràng, âm thầm, phải để ý mới thấy.
Và điều lạ lùng nhất là: hai kiểu báo này có thể KHÔNG xảy ra ở cùng một người.
Người có dấu hiệu kiểu một thì chưa chắc xương đã yếu. Người xương rỗng nhất lại có thể chưa có dấu hiệu kiểu một nào cả.
Vì sao lại ngược đời như thế ạ? Con để dành trả lời ở phần sau. Bây giờ cô bác cứ đọc đủ mười cái dấu hiệu thiếu canxi con chia sẻ đã nhé!
I. NHÓM A — DẤU HIỆU CẢNH BÁO TỪ CƠ VÀ THẦN KINH (rõ nhưng hiếm)
3 dấu hiệu nhóm này là dấu hiệu của CANXI TRONG MÁU BỊ HẠ THẬT SỰ. Không phải của việc chỉ ăn thiếu canxi thông thường.
Dấu hiệu 1 — Tê bì, châm chích đầu ngón tay, ngón chân và quanh miệng
Cô bác có cảm giác như kiến bò, như kim châm nhè nhẹ ở đầu ngón tay, đầu ngón chân.
Nhưng cô bác chú ý giúp con một chi tiết: tê quanh miệng . Tê quanh môi, quanh mép.
Chỗ này y khoa ghi nhận rất rõ — tê quanh miệng là dấu hiệu khá đặc trưng của canxi trong máu xuống thấp. Tê tay tê chân thì có nhiều thứ gây ra được, nhưng tê quanh môi thì hướng nghĩ hẹp lại nhiều.
Vì sao lại tê ạ? Vì Canxi có một vai trò mà ít người biết: nó giúp ổn định hoạt động của hệ thần kinh – cơ.
Cô bác hình dung canxi như một phần “cái phanh” của dây thần kinh. Khi canxi ion hóa trong máu tụt xuống, cái phanh này lỏng ra — dây thần kinh trở nên dễ bị kích thích quá mức, dễ phát sinh tín hiệu bất thường dù không có tác động rõ ràng, chẳng ai chạm vào. Não tiếp nhận những tín hiệu đó và tạo ra cảm giác tê, châm chích.
Y khoa gọi hiện tượng “dây thần kinh mất phanh” này là tăng kích thích thần kinh cơ.
Tuy nhiên con phải nói thật rằng: tê bì đầu ngón tay ngón chân là triệu chứng rất chung. Nó cũng rất hay gặp khi thiếu vitamin B12, khi đường huyết cao lâu ngày (biến chứng thần kinh của tiểu đường), khi thần kinh bị chèn ép ở cổ tay hoặc cột sống cổ do thoái hoá.
Con gặp một bác uống canxi cả năm trời mà tê bì không đỡ. Đi khám ra mới biết là tiểu đường chưa được kiểm soát dẫn tới biến chứng.
Vì vậy, nếu có tê bì châm chích đầu ngón tay , ngón chân thì cô bác cũng cần xem có thêm các biểu hiện nào khác đi kèm để khám và xác định nguyên nhân chính xác. Còn nếu cô bác có tê quanh miệng, quanh môi, quanh méo thì nó cũng là dấu hiệu khá đặc trưng của canxi trong máu xuống thấp
Dấu hiệu 2 — Co cứng, chuột rút bàn tay bàn chân (cơ co vào mà không nhả ra được)
Cái này khác hẳn chuột rút bắp chân thông thường, cô bác đọc kỹ giúp con.
Đang gội đầu, giơ tay lên lâu một chút, là các ngón tay tự chụm lại, cứng đơ, phải dùng tay kia gỡ ra từng ngón. Hoặc đo huyết áp, cái băng quấn bơm căng lên một lúc, thì bàn tay co quắp lại — cái này bác sĩ gọi tên riêng, và khi thấy nó thì bác sĩ nghĩ ngay tới canxi.
Y khoa gọi tình trạng co cứng cơ kiểu này là tetany.
Vì sao ạ? Vẫn là câu chuyện cái phanh lúc nãy. Nhưng lần này không phải phanh lỏng ở dây thần kinh cảm giác, mà lỏng ở dây thần kinh vận động. Dây thần kinh vận động tự phát lệnh liên tục, cơ nhận lệnh thì co vào và không nhận được lệnh nhả ra. Nên bàn tay cứng đơ.
Đây là dấu hiệu nặng hơn hẳn dấu hiệu số 1 là chỉ tê bì, châm chích. Có dấu hiệu co cứng, chuột rút bàn tay bàn chân thì cô bác không nên chủ quan.
Dấu hiệu 3 — Hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập không đều
Canxi là chất phải có để cơ tim co bóp được.
Khi canxi máu hạ thật sự, nó làm kéo dài giai đoạn hồi phục điện của cơ tim — trên điện tim bác sĩ nhìn thấy được, gọi là khoảng QT kéo dài. Và khoảng QT kéo dài là một tình trạng có thể sinh ra loạn nhịp nguy hiểm.
Đây là dấu hiệu của hạ canxi máu thật sự, chứ không phải của việc chỉ là ăn thiếu canxi thông thường.
Ngoài liên quan đến hạ canxi máu thì tim đập không đều khi cô bác cao tuổi nó còn nhiều nguyên nhân nặng hơn nhiều nữa. Ví dụ như: rung nhĩ, thiếu máu cơ tim, cường giáp… Cho nên thấy tim đập không đều thì con khuyên cô bác cũng nên đi khám tim mạch xem sao nhé.
Cô bác thân mến! 3 dấu hiệu vừa rồi là rõ nhất, dễ nhận nhất. Nhưng con phải nói thật lòng: 3 cái đó dấu hiệu đó lại là 3 cái ÍT GẶP NHẤT.
Đa số cô bác đang thiếu canxi ngồi đọc bài chia sẻ hôm nay , cô bác có thể không gặp phải dấu hiệu nào trong 3 dấu hiệu mà con vừa chia sẻ cả. Cô bác : Không tê quanh môi quanh mép. Cô bác, không bị co quắp tay và tim thì vẫn đập đều.
Và đó chính là chỗ nguy hiểm nhất. Vì không có 3 dấu hiệu rõ ràng đó, thì cô bác cảm thấy yên tâm. Trong khi cái mất mát thật sự đang diễn ra ở chỗ khác — chỗ không kêu, không biểu hiện rõ ràng.
7 dấu hiệu còn lại mới là chỗ đó ạ.
II. NHÓM B — DẤU HIỆU CẢNH BÁO TỪ XƯƠNG (mờ nhạt nhưng phổ biến)
4 dấu hiệu nhóm này mới là câu chuyện thật của thiếu canxi trong khẩu phần hàng ngày. Chúng không liên quan gì tới con số canxi trong máu — xét nghiệm máu, chỉ số canxi trong máu vẫn đẹp. Nhưng chúng nói về cái kho canxi trong cơ thể đặc biệt là trong xương đang vơi đi.
Dấu hiệu 4 — Đau nhức âm ỉ sâu trong xương, không phải đau khớp
Đây là chỗ rất nhiều cô bác nhầm. Mà nhầm thì đi sai hướng, uống sai thuốc, tốn tiền mấy năm không đỡ.
Cô bác cần phân biệt rõ giữa cái đau do xương (thường liên quan đến thiếu canxi) và đau do khớp để có hướng xử lý chính xác:
- Vị trí đau
Đau khớp: Đau ngay tại các khớp như khớp gối, khớp vai hoặc khớp háng…
Đau trong xương: Đau dọc theo thân xương như xương cẳng chân, cẳng tay, xương sườn, cột sống hoặc xương chậu….
- Thời điểm đau:
Đau khớp: Đau xuất hiện khi vận động, di chuyển, đặc biệt là khi leo hoặc đi xuống cầu thang. Khi nghỉ ngơi thì thường không đau nhiều.
Đau trong xương: Đau âm ỉ, đau sâu trong xương kể cả khi nằm nghỉ ngơi.
- Cảm giác đau:
Đau khớp: Cảm giác đau nhói, có thể đi kèm tiếng lục cục phát ra trong khớp khi di chuyển.
Đau trong xương: Cảm giác “buồn buồn, mỏi mỏi từ trong xương ra”, khó chỉ đúng một điểm cụ thể.
- Cảm giác khi ấn vào:
Đau khớp: Khi ấn quanh khe khớp thường sẽ cảm thấy đau rõ rệt tại đó.
Đau trong xương: Cảm thấy đau khi ấn trực tiếp vào giữa thân xương (như xương ức hay xương ống chân).
Cô bác nào hay nói câu “đau buốt từ đầu gối xuống mắt cá, kiểu như đau từ trong xương ra” — đó chính là kiểu đau dọc thân xương này ạ, đau dọc theo các xương dài, không phải đau tại ổ khớp.
Con giải thích chỗ này để cô bác hiểu đúng bản chất, vì đây chính là dấu hiệu thiếu canxi nghiêm trọng tại mô xương:
- Loãng xương: Là xương bị thưa và mỏng đi. Trừ khi đã gãy hoặc xẹp đốt sống, còn bình thường loãng xương không gây đau.
- Nhuyễn xương (Xương thiếu canxi): Là tình trạng khung xương không được “tráng cứng” bằng canxi. Giống như bức tường xây xong mà vữa không khô, xương bị mềm. Và xương mềm thì sẽ đau âm ỉ, ấn vào thân xương thấy thốn, đi lại rất nhanh mỏi, nặng thì đi kiểu lạch bạch..
Vì sao xương lại rơi vào tình trạng thiếu canxi sâu như vậy?
Bởi vì để canxi gắn được vào xương, cơ thể bắt buộc phải có Vitamin D3. Bữa ăn thiếu canxi đã đành, nhưng nếu thiếu luôn D3 thì canxi ăn vào bao nhiêu cũng khó mà hấp thu được, không thể chui vào làm cứng khung xương được.
Cho nên, cơn đau âm ỉ trong xương chính là tiếng kêu cứu của xương khi bị “bỏ đói” Canxi do thiếu cả Canxi lẫn Vitamin D. Uống thuốc bổ khớp hay chỉ uống mỗi canxi đơn độc mà thiếu D3 thì cơn đau này vẫn diễn ra hoài không đỡ.
Đây cũng là lý do vì sao bây giờ cô bác muốn xương khoẻ thì sẽ hay được hướng dẫn về bộ ba Canxi – D3 – K2.
Dấu hiệu 5 — Mỏi lưng kéo dài, lưng còng dần và giảm chiều cao.
Cái này con nhấn mạnh nhất trong cả 10 dấu hiệu, vì đây là dấu hiệu cô bác tự đo được ngay ở nhà, không tốn một đồng nào, và nó rất đáng tin.
Cô bác nhớ lại hồi trẻ mình cao bao nhiêu — trong giấy khám sức khoẻ cũ, trong hộ chiếu, hoặc mình vẫn nhớ. Rồi nhờ con cháu đo lại chiều cao bây giờ, đo lúc sáng sớm cho chuẩn.
Nếu thấp đi từ 3 đến 4 phân trở lên so với hồi trẻ — đó là dấu hiệu cần đi đo mật độ xương và chụp phim cột sống ạ.
Vì sao lại giảm chiều cao, ngày càng thấp đi?
Vì các đốt sống bị xẹp xuống.
Cô bác hình dung cột sống mình như một chồng gạch xếp lên nhau. Khi xương mất chất, Canxi trong xương ít, mỗi viên gạch đó rỗng ruột dần từ bên trong — nhìn ngoài vẫn nguyên hình, nhưng bên trong đã như tổ ong.
Rồi đến lúc chính sức nặng của thân trên đè xuống cũng đủ làm nó lún, không cần ngã, không cần va chạm gì cả.
Mỗi đốt lún vài milimet. Mười mấy đốt cộng lại thì mất mấy phân chiều cao. Và vì các đốt thường lún nhiều ở phía trước hơn phía sau, nên đốt sống từ hình vuông biến thành hình cái nêm — cột sống bị kéo cong ra phía trước. Đó chính là cái lưng còng của các cụ ông, cụ bà.
Cho nên cô bác nghe con câu này:
Cái lưng còng không phải là “già thì phải còng”. Nó là hậu quả nhìn thấy được bằng mắt thường của tình trạng xương mất chất suốt hai ba chục năm.
Và có một điều rất đáng nói: hơn 2/3 số ca xẹp đốt sống không hề có triệu chứng gãy rõ ràng. Không có cú ngã nào, không có cơn đau dữ dội nào. Chỉ có lưng mỏi âm ỉ, rồi tự dưng một hôm con cháu bảo: “Sao dạo này bà thấp đi nhiều thế?” Hay một ngày tự dưng mình nhận ra bà hàng xóm trước đây cao bằng mình mà sao giờ đứng cạnh mình lại bị thấp hơn rõ rệt. Lúc đó mới bàng hoàng nhận ra chiều cao đã giảm nhiều so với trước.
Vì vậy nếu cô bác hay mỏi lưng kéo dài, lưng còng dần và giảm chiều cao thì đây cũng là một dấu hiệu cho thấy có thể cơ thể đang thiếu hụt canxi mà không biết.
Dấu hiệu 6 — Gãy xương sau một va chạm rất nhẹ
Đây là dấu hiệu nặng nhất, và cũng muộn nhất.
Y khoa có một định nghĩa rất gọn cho cái này: gãy xương do năng lượng thấp — nghĩa là ngã từ tư thế đứng hoặc thấp hơn mà gãy. Với một bộ xương bình thường, cú ngã đó không thể nào gãy được:
- Vấp ngã khi đang đi bộ, chống tay xuống → gãy đầu dưới xương quay (cổ tay)
- Cúi xuống bê chậu quần áo ướt → đau nhói lưng, chụp phim ra xẹp một đốt sống
- Trượt chân trong nhà tắm → gãy cổ xương đùi
- Có trường hợp chỉ ho mạnh, hắt hơi mạnh cũng gãy xương sườn
3 vị trí hay gãy nhất, cô bác nhớ giúp con: cổ tay — đốt sống — cổ xương đùi.
Và đây là chỗ con muốn cô bác nghe kỹ nhất trong dấu hiệu này:
Gãy xương do va chạm nhẹ không còn chỉ là một “dấu hiệu cảnh báo”. Đó là bằng chứng lâm sàng rất mạnh cho thấy xương yếu, dễ gãy.
Đặc biệt, ở phụ nữ sau mãn kinh và nam giới từ 50 tuổi trở lên, nếu đã gãy xương hông hoặc gãy đốt sống do một sang chấn rất nhẹ — chẳng hạn ngã từ tư thế đứng thì có thể được chẩn đoán loãng xương, kể cả khi kết quả đo mật độ xương chưa tới ngưỡng −2,5.
Và một con số con xin cô bác nhớ: gãy một lần rồi thì nguy cơ gãy lần thứ hai tăng lên rất rõ, đặc biệt cao trong 1–2 năm ngay sau đó.
Cho nên cô bác nào đã từng gãy cổ tay, gãy xương sườn, xẹp đốt sống vì một cú va chạm nhẹ — dù là năm ngoái hay 10 năm trước thì đó không phải chuyện xui rủi đã qua. Đó là lời cảnh báo cần chú ý. Có thể xương đang thiếu hụt vitamin D, thiếu hụt canxi, xương yếu mà không biết.
Dấu hiệu 7 — Răng lung lay, tụt lợi, mất răng sớm
Các dấu hiệu này có mối liên quan, nhưng là liên quan gián tiếp đến việc thiếu hụt canxi , nhưng cơ chế không giống như cô bác vẫn nghe.
Con xin đính chính một câu rất phổ biến: nhiều người nói “thiếu canxi thì cơ thể rút canxi từ răng ra”.
Không phải vậy ạ. Men răng và ngà răng đã hình thành xong thì không phải là cái kho mà cơ thể rút ra rút vào được. Răng trưởng thành không phải là “kho canxi” được cơ thể huy động như xương. Khi thiếu canxi kéo dài, cơ thể sẽ chủ yếu lấy canxi từ xương; còn men răng mất khoáng chủ yếu là do axit trong khoang miệng, không phải do canxi bị rút vào máu.
Cô bác nhớ: Cơ thể chúng ta rút canxi từ xương, không rút từ răng.
Vậy vì sao răng vẫn yếu đi khi chúng ta thiếu canxi ạ?
Vì cái giữ răng không phải là răng — mà là XƯƠNG HÀM.
Cô bác hình dung: cái răng là cái cọc, xương ổ răng là nền đất giữ cọc. Cọc vẫn nguyên vẹn, nhưng nền đất xốp , yếu đi thì cọc cũng lung lay.
Xương ổ răng thì đúng là xương, nó có thể bị mất chất theo đúng cách bộ xương toàn thân của chúng ta bị mất chất, nó có thể bị rút canxi ra để bù vào máu nếu thiếu hụt, làm xương ổ răng yếu đi. Mà xương ổ răng yếu thì không thể giữ cho răng chắc được, răng cũng lung lay theo, tụt lợi, mất răng sớm.
Cho nên: răng lung lay ở người lớn tuổi mà không do sâu răng, lợi tụt xuống làm hở chân răng, mất răng sớm — những cái đó mà lại đi cùng với xương yếu thì càng nghi ngờ đến thiếu hụt canxi.
Và cũng có những nghiên cứu người ta ghi nhận mối liên quan giữa mật độ xương thấp với mất răng ở phụ nữ sau mãn kinh rồi.
Dấu hiệu thiếu canxi số 7 này thì không mạnh bằng dấu hiệu số 5 là mỏi lưng, lưng còng dần, giảm chiều cao hay dấu hiệu số 6 là gãy xương sau chỉ sau một cú va chạm nhẹ. Bởi vì khi cô bác có các bệnh nha chu thì nó còn có thể do vi khuẩn, hút thuốc, tiểu đường, vệ sinh răng miệng kém. Vì vậy, đừng chỉ nhìn riêng dấu hiệu số 7 này là thấy cái răng lung lay rồi kết luận là loãng xương ạ cần xem các dấu hiệu khác đi kèm để đánh giá chắc chắn hơn cô bác nhé!
III. NHÓM C — CHUYỆN CƠ BẮP, VÀ BA THỨ CÔ BÁC HAY NGHE NHẤT
3 dấu hiệu thiếu canxi này có thể là nhiều cô bác được nghe nhiều nhất , nhưng bằng chứng lại yếu nhất. Cô bác có các dấu hiệu này cần xem thêm đi kèm với các dấu hiệu nào khác nữa thì mới đánh giá chắc chắn được vì các dấu hiệu này ngoài thiếu canxi còn có thể liên quan đến các bệnh lý khác.
Dấu hiệu 8 — Chuột rút bắp chân về đêm
Đang ngủ ngon, tự nhiên bắp chân co cứng lại, đau nhói, phải bật dậy xoa bóp, có khi phải đặt chân xuống nền nhà lạnh mới đỡ. Sáng hôm sau bắp chân vẫn còn ê ẩm.
Cô bác chắc đang nghĩ: “Ơ, ai cũng bảo chuột rút là thiếu canxi mà, sao Lan lại xếp nó xuống tận đây?”
Con xin trả lời thật lòng ạ.
Về cơ chế thì canxi đúng là có vai trò, vai trò rất lớn nữa. Cơ bắp co vào rồi giãn ra được là nhờ một cơ chế đóng – mở, mà canxi chính là cái công tắc. Ion canxi tràn vào sợi cơ thì cơ co lại, canxi được bơm ra thì cơ mới giãn ra được. Công tắc trục trặc thì cơ co vào mà không chịu nhả ra — đó chính là cơn chuột rút.
Và khi canxi trong máu tụt xuống thật sự thì đúng là gây chuột rút. Cô bác còn nhớ dấu hiệu số 2 lúc nãy không ạ — bàn tay tự co quắp lại, phải gỡ ra từng ngón? Đó chính là chuột rút do canxi. Cùng một cơ chế, chỉ khác chỗ trên cơ thể thôi.
Nhưng đây là chỗ cô bác cần phân biệt — và đây là điều rất ít người nói với cô bác:
Chuột rút do canxi có một kiểu riêng: nó KHÔNG chỉ nằm ở mỗi bắp chân. Nó đi kèm tê quanh môi, co quắp bàn tay, tê đầu ngón tay ngón chân. Nó là một BỘ triệu chứng, chứ không phải một triệu chứng lẻ loi.
Còn chuột rút chỉ ở mỗi bắp chân, về đêm, mà không kèm theo gì cả — thì y khoa xếp đa số trường hợp này ở người lớn tuổi vào nhóm “chưa rõ nguyên nhân”.
Những nguyên nhân đã xác định được thì hay gặp là: mất nước, thuốc lợi tiểu đang uống, suy giãn tĩnh mạch chân, thiếu magie hoặc kali , thoái hoá cột sống chèn ép rễ thần kinh. ngồi hoặc đứng một tư thế quá lâu….
Con xin nói riêng về magie một chú nhé, vì nó liên quan trực tiếp tới buổi chia sẻ hôm nay: thiếu magie nặng thì chính nó kéo canxi máu tụt xuống — vì tuyến cận giáp cần magie mới làm việc được. Cho nên có những trường hợp bổ sung canxi mãi không đỡ, hoá ra gốc lại là thiếu magie.
Đây là lý do mà bây giờ cô bác hay được khuyên là bổ sung đầy đủ canxi và magie cho cơ thể là như vậy.
- Như vậy, cô bác nhớ giúp con:
Chuột rút bắp chân về đêm ĐÚNG là một dấu hiệu của thiếu canxi — nhưng là dấu hiệu này YẾU, vì nó còn quá nhiều nguyên nhân khác. Nó chỉ thật sự có giá trị khi ĐI CÙNG các dấu hiệu khác.
Cho nên cô bác nào hay bị chuột rút đêm, thì cô bác hãy tự soi lại xem mình có kèm theo dấu hiệu nào khác không:
- Có tê quanh môi, bàn tay co quắp không? → Nếu có thì có thể nghiêng về canxi máu, cô bác có thể đi xét nghiệm để kiểm tra ạ.
- Có hay buồn mỏi trong xương, chiều cao ngày càng thấp đi, lưng còng, từng gãy xương vì va chạm nhẹ không? → Nếu có thì nghiêng về xương, cô bác đi đo mật độ xương.
- Còn nếu cô bác chỉ có mỗi chuột rút thôi và không có biểu hiện gì khác nữa? → việc đầu tiên con khuyên cô bác là uống đủ nước trong ngày, xem lại mình có đang uống thuốc lợi tiểu không, và tối trước khi ngủ hãy thực hiện duỗi căng bắp chân 2–3 phút.
Chuột rút khi có các dấu hiệu khác đi kèm thì bức tranh mới rõ. Còn đứng một mình thì nó chưa đủ để kết luận được là cô bác có đang thật sự thiếu canxi hay không đâu ạ, vì vậy dấu hiệu này mới xếp phia sau là như vậy.
Vì vậy, nếu thường xuyên bị chuột rút bắp chân về đêm, cô bác không nên chỉ uống canxi rồi chờ triệu chứng cải thiện. Cô bác có thể đọc thêm bài [Chuột Rút Bắp Chân Thiếu Chất Gì? Magie, Canxi Hay Kali – Nhiều Người Hiểu Lầm Nên Uống Mãi Không Đỡ] để hiểu vai trò của từng khoáng chất và tránh bổ sung sai nguyên nhân.
https://duocsilan.com/chuot-rut-bap-chan-thieu-chat-gi/
Dấu hiệu 9 — YẾU CHÂN: khó đứng lên từ ghế thấp, lên cầu thang phải vịn, hay loạng choạng
Cô bác ơi, dấu hiệu này con để gần cuối không phải vì nó yếu — mà vì con muốn cô bác nghe nó sau khi đã hiểu chuyện xương rồi. Đây là dấu hiệu đáng giá nhất trong ba cái cuối ạ.
Cô bác thử soi lại xem mình có mấy cái này:
- Ngồi ghế thấp, ghế sofa mềm — đứng lên phải chống tay vào đùi hoặc vịn thành ghế mới dậy được.
- Lên cầu thang phải vịn tay vịn, mà lên vài bậc là thấy đùi mỏi.
- Ngồi xổm rồi đứng dậy thì choáng và loạng choạng một nhịp.
- Bước hụt một cái, hoặc vấp nhẹ, thì không kịp giữ thăng bằng như hồi trước.
- Người nhà nhận xét: “Dạo này bà đi chậm hẳn, bước ngắn lại.”
Vì sao con xếp cái này vào dấu hiệu thiếu canxi ạ?
Cô bác nhớ lại dấu hiệu số 4 — con nói thiếu vitamin D thì canxi không vào được xương, nên xương mềm và đau. Bây giờ con nói nốt vế còn lại, cái mà rất ít người biết:
Vitamin D không chỉ làm việc với xương. Nó còn làm việc trực tiếp với CƠ BẮP. Thiếu vitamin D lâu ngày thì cơ bắp yếu đi — và nó yếu ở đúng một chỗ: CƠ ĐÙI, CƠ MÔNG, CƠ VAI. Tức là cơ gốc, cơ to, cơ dùng để đứng lên và leo lên.
Y khoa gọi kiểu yếu cơ này là yếu cơ gốc chi. Và cô bác để ý cái đặc trưng của nó: bàn tay bàn chân vẫn khoẻ, cầm nắm vẫn tốt — nhưng đứng lên từ ghế thì khó. Nặng hơn nữa thì dáng đi lạch bạch, lắc lư sang hai bên.
Cho nên cùng MỘT thiếu hụt mà gây ra HAI hậu quả cùng lúc:
Ở xương: Canxi không vào được khuôn xương → xương mềm, xương yếu
Ở cơ : Cơ đùi cơ mông yếu đi → chân yếu, dễ mất thăng bằng
—> Và bây giờ cô bác ghép hai cái đó lại giúp con: Cơ yếu thì DỄ NGÃ. Xương yếu thì NGÃ LÀ GÃY.
Cô bác thấy chưa ạ — hai cái đó cộng lại mới ra được câu chuyện mà con chia sẻ ở đầu bài chia sẻ hôm nay về người ông, người bà ngã nhẹ cái là gãy xương nằm liệt. Không phải chỉ tại bộ xương. Mà là cái chân đã không giữ nổi mình nữa, cộng với bộ xương đã rỗng sẵn từ nhiều năm trước.
Đó mới là câu trả lời đầy đủ cho viên phấn của con ở đầu bài chia sẻ ạ.
- Bây giờ con mời cô bác làm thử một bài kiểm tra ngay tại chỗ.
Đây là một bài kiểm nhanh, Người ta hay dùng để đánh giá sức cơ chân người lớn tuổi. Cô bác làm được ngay bây giờ, không tốn một đồng nào.
An toàn trước đã: cô bác dùng ghế cứng có tựa, kê sát tường cho khỏi trượt. Cô bác nào hay chóng mặt, huyết áp không ổn định, đau khớp gối nhiều, hoặc đang một mình thì đừng làm — cứ ngồi xem con làm thôi ạ. Có con cháu ở nhà thì nhờ đứng bên cạnh.
Cách làm:
- Ngồi trên ghế, lưng thẳng.
- Khoanh hai tay trước ngực — quan trọng nhất là chỗ này, không được chống tay.
- Đứng lên, ngồi xuống — 5 lần liên tục, nhanh nhất có thể mà vẫn an toàn.
Cô bác đọc kết quả thế này ạ:
- Làm xong 5 lần dưới 12 giây, không phải chống tay: Sức cơ chân còn tốt ✅
- Làm được nhưng chậm, quá 12–15 giây: Cơ chân đã yếu — nên đi kiểm tra
- Phải chống tay mới đứng lên được: Đáng lưu ý — cần đi khám luôn ạ
- Không đứng lên nổi 5 lần: Đi khám sớm, đừng để lâu
Và con nói rõ hướng xử lý, để cô bác đừng hiểu sai: Chân yếu thì việc cần làm là đi xét nghiệm vitamin D, và TẬP LUYỆN đều đặn — chứ không phải uống thật nhiều vitamin D là hết yếu.
Cái đã được chứng minh rõ ràng là: cơ bắp chỉ khoẻ lên khi được dùng đến. Đi bộ, đứng lên ngồi xuống ghế, lên xuống cầu thang, thái cực quyền — mỗi ngày một chút. Còn bổ sung vi chất là để cơ và xương có nguyên liệu, nhưng cái làm cơ thật sự khoẻ lên vẫn là vận động ạ.
Và tin vui là: yếu cơ do thiếu vitamin D thì có thể hồi phục được. Nhiều cô bác bổ sung đúng cộng với tập luyện đều, vài tháng sau đứng lên từ ghế thấy nhẹ nhàng hơn nhiều. Cái này khác với xương đã gãy — cơ thì còn kịp.
Dấu hiệu 10 — Da khô bong vảy, tóc khô thô dễ rụng, móng giòn có rãnh ngang
Đây là dấu hiệu cuối cùng, và cũng là dấu hiệu con phải nói kỹ về mức độ nhất.
Cô bác soi thử: da khô, bong vảy, mùa hanh thì nứt nẻ · tóc khô thô, xơ, rụng nhiều hơn trước · móng tay mỏng, giòn, dễ tách lớp, có rãnh ngang chạy ngang móng.
Trước hết, phần ĐÚNG — cái này y khoa có ghi nhận thật ạ.
Khi canxi trong máu thấp KÉO DÀI — tính bằng nhiều tháng, nhiều năm — thì cơ thể có biểu hiện ra ngoài da, tóc và móng: da khô và bong vảy, tóc thô và thưa đi, móng giòn và xuất hiện rãnh ngang. Y khoa gọi đây là biểu hiện ngoài da của hạ canxi máu mạn tính, và nó là chuyện có thật.
Vitamin D cũng có phần trong đó: nang tóc có thụ thể tiếp nhận vitamin D, nên thiếu vitamin D nặng và kéo dài cũng ảnh hưởng tới chu kỳ mọc tóc.
Nhưng bây giờ là phần con phải nói thật, và cô bác nghe kỹ giúp con:
Những biểu hiện này chỉ xuất hiện khi canxi máu đã thấp THẬT SỰ và thấp KÉO DÀI — tức là đã ở mức bệnh lý. Nó thường KHÔNG xuất hiện ở người chỉ ăn thiếu canxi thông thường. Vì như con sẽ giải thích ở phần sau, ăn thiếu thì nhiều người là canxi máu vẫn giữ được bình thường.
Nghĩa là gì ạ? Nghĩa là hai chiều đều phải cẩn thận:
Chiều thứ nhất — đừng vội mừng. Cô bác da đẹp, tóc dày, móng chắc thì không có nghĩa là xương cô bác khoẻ. Một số người mặc dù loãng xương nặng nhưng họ vẫn có thể da tóc móng bình thường. Cái kho canxi trong xương đang vơi, nó không hiện lên mặt cô bác đâu ạ.
Chiều thứ hai — cũng đừng vội lo. Da khô, tóc rụng, móng giòn ở tuổi sau 50 thì nguyên nhân hay gặp hơn nhiều là: bệnh tuyến giáp, thiếu sắt ·, thiếu kẽm hoặc biotin , thay đổi nội tiết sau mãn kinh , nấm móng , tuổi tác và đơn giản nhất là rửa bát nhiều, tiếp xúc nước rửa chén và nước nóng nhiều.
Vậy dùng dấu hiệu này thế nào cho đúng ạ?
Đứng một mình thì nó gần như vô dụng. Đi cùng các dấu hiệu khác thì nó là mảnh ghép cuối.
Một bác vừa tê quanh môi, vừa hay chuột rút, lại thêm da khô, móng có rãnh ngang — thì bức tranh đã rõ, và bác đó cần đi xét nghiệm canxi máu, vì đây có thể là hạ canxi máu thật sự kéo dài.
Còn một bác chỉ có mỗi móng tay giòn, mọi thứ khác bình thường — thì cần xem xét các nguyên nhân khác, một số cô bác có thể đơn giản chỉ là do rửa bát, chứ không phải do thiếu canxi.
- NẾU KHÔNG CÓ DẤU HIỆU NÀO TRONG SỐ 10 DẤU HIỆU THIẾU CANXI Ở TRÊN THÌ SAO?
Con vừa chia sẻ với cô bác xong 10 dấu hiệu thiếu hụt canxi. Và bây giờ con phải nói với một nhóm cô bác mà con lo nhất ngày hôm nay. Đó là cô bác nào nghe hết 10 cái dấu hiệu này rồi mà thấy mình chẳng có cái nào cả.
Cô bác đang thở phào đúng không ạ? Nhưng hãy khoan đã.
Vì cô bác còn nhớ con nói gì ở đầu phần này không ạ — có những người xương rỗng , yếu rất lâu rồi nhưng lại không có dấu hiệu gì cả. Bộ xương không biết kêu. Nó chỉ kêu đúng một lần, bằng một tiếng “rắc”.
Cho nên ngoài mười dấu hiệu trên cơ thể, còn có những thứ nằm trong tiểu sử của cô bác. Và con nói thật lòng: về mặt y khoa, mấy thứ này nhiều khi giúp dự đoán khá là chính xác. Bác sĩ cũng có thể đánh giá nguy cơ gãy xương chính là dựa vào chúng.
Cô bác đếm giúp con xem mình có mấy cái ạ:
1: Là nữ và đã mãn kinh — nhất là mãn kinh trước 45 tuổi, hoặc đã cắt buồng trứng
2: Bố hoặc mẹ từng gãy cổ xương đùi
3: Người gầy, nhẹ cân
4: Đã từng dùng corticoid từ 3 tháng trở lên — kể cả “thuốc tễ”, “thuốc khớp gia truyền” mua ngoài
5: Đang uống thuốc dạ dày giảm tiết acid dài ngày (các thuốc đuôi “-prazol”)
6: Ít ra nắng — ở trong nhà cả ngày, ra đường che kín mít
7: Không uống sữa, ít ăn cá nhỏ, tôm tép, đậu phụ
8: Ít vận động, ngồi hoặc nằm nhiều
9: Hút thuốc lá, hoặc uống rượu thường xuyên
10: Có bệnh thận mạn · cường giáp · viêm khớp dạng thấp · đã cắt dạ dày · bệnh kém hấp thu
Cô bác đọc kết quả thế này ạ:
- 0–1 cái → nguy cơ thấp, cô bác cứ duy trì ăn uống vận động cho tốt.
- 2–3 cái → nên đi kiểm tra, đừng chờ tới lúc có triệu chứng.
- Từ 4 cái trở lên → cô bác có thể đi đo mật độ xương, kể cả khi cô bác không có một dấu hiệu nào trong 10 dấu hiệu mà con chia sẻ trước đó về thiếu canxi.
Con nói rõ: đây không phải là một bảng chẩn đoán. Bác sĩ có công cụ tính nguy cơ riêng, chính xác hơn nhiều. Bảng này con chia sẻ cho cô bác chỉ để cô bác biết mình có những nhận biết ban đầu tại nhà và biết rằng mình nên đi khám sớm hay không thôi ạ.
PHẦN 2 — CÁC BỆNH NGUY HIỂM KÈM THEO KHI THIẾU CANXI KÉO DÀI
Có cô bác bảo rằng: “Cô nghe người ta bảo nhau thiếu canxi gây ra hàng trăm thứ bệnh, thậm chí là ung thư nguy hiểm lắm cháu ạ”.
Thì điều này con không thể khẳng định là chính xác hoàn toàn hay không được. Vì hiện tại những khẳng định đó cũng chưa có đủ bằng chứng hay được nghiên cứu rõ ràng. Ở đây con xin chia sẻ theo những gì mà y khoa đã xác lập.
Những bệnh mà con chia sẻ với cô bác sau đây thì nó có bằng chứng rõ ràngvà chừng đó bệnh nếu bị thì cũng đã đủ nghiêm trọng lắm rồi ạ.
Con chia làm hai loại nhé:
Loại đến NHANH — khi canxi trong máu tụt thật sự. Hiếm, nhưng là cấp cứu.
Loại đến CHẬM — khi thiếu canxi khẩu phần kéo dài. Rất phổ biến, không phải cấp cứu như loại đến nhanh nhưng đây mới là thứ đe doạ tới nhiều cô bác.
A. DẠNG CẤP TÍNH: HẠ CANXI MÁU NẶNG
(Hiếm xảy ra nhưng đây là biến chứng nguy hiểm cần cấp cứu).
Khi nồng độ canxi ion trong máu giảm quá thấp, hiện tượng tăng tính kích thích thần kinh – cơ sẽ vượt ngưỡng kiểm soát, dẫn đến các tình trạng cấp cứu nguy hiểm:
· Co thắt thanh quản: Cơ vùng cổ họng thít chặt đột ngột gây thở rít, khàn tiếng, khó thở cấp tính. Đây là tình huống đe dọa trực tiếp đến tính mạng do tắc nghẽn đường thở.
· Co giật toàn thân: Hệ thần kinh trung ương bị kích thích quá mức, tự phóng điện liên tục làm cơ thể co giật mất ý thức.
· Rối loạn nhịp tim & Suy tim cấp: Canxi đảm bảo lực co bóp cơ tim. Thiếu canxi nặng làm kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ, gây ra các cơn loạn nhịp nguy hiểm và giảm đột ngột khả năng bơm máu của tim.
Cô bác có thể yên tâm là trạng thái cấp tính này RẤT HIẾM GẶP nếu chỉ do chế độ ăn thiếu canxi thông thường. Bởi vì khi ăn thiếu canxi thì, tuyến cận giáp sẽ lập tức rút canxi từ trong xương ra bù vào máu để bảo vệ các cơ quan sinh tồn.
Hạ canxi máu nặng hầu như chỉ xảy ra khi cô bác đang có một bệnh lý nền nghiêm trọng đi kèm:
· Tiền sử phẫu thuật tuyến giáp (Cơ chế phổ biến nhất):
4 tuyến cận giáp rất nhỏ nằm áp sát sau tuyến giáp. Việc mổ bướu cổ hoặc phẫu thuật tuyến giáp có thể vô tình làm tổn thương hoặc gián đoạn mạch máu nuôi tuyến cận giáp, gây suy tuyến cận giáp.
Tuyến cận giáp bị ảnh hưởng thì khả năng điều động canxi từ xương ra máu cũng bị ảnh hưởng theo.
Vì vậy, Cô bác nào từng mổ tuyến giáp mà hay bị tê môi, tê tay, co quắp ngón tay thì phải báo bác sĩ ngay để tránh việc hạ canxi máu nặng gây nguy hiểm.
· Suy thận mạn tính:
Thận bị tổn thương sẽ giảm đi khả năng chuyển hóa Vitamin D sang dạng hoạt động, khiến ruột không hấp thu canxi từ thức ăn vào máu hiệu quả được. Lượng canxi trong máu hạ xuống thấp.
· Thiếu hụt Magie nặng:
Tuyến cận giáp phải cần có Magie mới tiết được hormone PTH. Thiếu Magie nặng làm tuyến cận giáp bị “tê liệt”, không thể điều động canxi từ xương ra máu. Nên dễ hạ canxi máu khi thiếu hụt.
· Thiếu Vitamin D nghiêm trọng kéo dài:
Làm giảm đi khả năng hấp thu canxi tại đường tiêu hóa. Nên lượng canxi vào máu bị giảm đi vì vậy cũng dễ hạ canxi máu hơn bình thường.
· Viêm tụy cấp hoặc do tác dụng phụ của thuốc:
Viêm tụy cấp giải phóng nhiều axit béo tự do kết hợp với canxi tạo thành các mảng xà phòng hóa trong ổ bụng, làm nồng độ canxi máu sụt giảm rất nhanh dễ gây hạ canxi máu.
Cô bác nhớ giúp con: Hạ canxi máu nặng là một biểu hiện bệnh lý bắt buộc phải vào viện để bác sĩ tìm và xử lý nguyên nhân gốc. Uống canxi trong trường hợp này mà không tìm ra bệnh gốc thì vừa không khỏi, vừa mất thời gian vàng. Nên cô bác cần hết sức chú ý.
B. LOẠI ĐẾN CHẬM : Nhuyễn xương, Loãng xương, xẹp đốt sống, cường tuyến cận giáp thứ phát…
(Phổ biến, không phải cấp cứu nhưng đây mới là thứ đe doạ tới nhiều cô bác nhất)
- Nhuyễn xương ( khung xương không được tráng cứng, xương mềm)
Nếu tình trạng đau âm ỉ dọc thân xương, thốn khi ấn vào giữa xương ống chân và yếu cơ đùi kéo dài, rất có thể cô bác đang gặp phải tình trạng bệnh lý có tên gọi y khoa là Nhuyễn xương.
- Bản chất y khoa rất dễ hình dung ạ:
Cấu trúc xương của chúng ta giống như một bức tường. Cơ thể đã dựng xong phần khung nhưng lại thiếu Canxi và Vitamin D3 để “tráng cứng” bên ngoài.
Giống như một bức tường trát vữa nhưng vữa mãi không khô — xương rơi vào trạng thái mềm, yếu và chịu lực rất kém.
- Hậu quả:
· Đau xương mạn tính: cô bác có thể cảm giác đau âm ỉ, thốn sâu trong thân xương (đặc biệt là xương cẳng chân, xương chậu) cả khi nghỉ ngơi.
· Yếu cơ gốc chi: Khi cô bác thiếu Vitamin D3 đi kèm làm tổn thương các khối cơ to ở mông và đùi, khiến cô bác đứng lên từ ghế rất khó, chân đi bị lắc lư (dáng đi lạch bạch).
· Xương dễ biến dạng và nứt gãy: Xương mềm mà lại bị trọng lượng cơ thể đè nén lâu ngày thì cũng rất dễ bị cong hoặc xuất hiện các rạn nứt ngầm.
Tuy nhiên , tin vui cho cô bác: Không giống như loãng xương mạn tính, nhuyễn xương vẫn có thể điều trị và phục hồi rất tốt!
Khi được chẩn đoán đúng và bổ sung đủ bộ đôi Vitamin D3 – Canxi theo chỉ định, quá trình khoáng hóa sẽ khởi động lại: lớp “vữa” tráng cứng khung xương, cơn đau nhức ở một số cô bác giảm dần, sức cơ đùi hồi phục và xương cũng chắc khỏe trở lại sau vài tháng.
- Mẹo y khoa nhỏ khi xem giấy xét nghiệm máu:
Khi đi khám sức khỏe tổng quát, cô bác hãy giở tờ kết quả xét nghiệm máu ra và tìm chỉ số Phosphatase kiềm (thường viết tắt là ALP). Dòng này có sẵn trong hầu hết các gói khám sức khoẻ mà ít ai để ý.
Vì sao chỉ số này liên quan đến nhuyễn xương? Vì khi xương bị thiếu khoáng, các tế bào tạo xương sẽ hoạt động tăng cường để cố gắng khắc phục, làm giải phóng một lượng lớn enzyme ALP vào trong máu. Do đó, chỉ số ALP trong bệnh nhuyễn xương thường tăng cao hơn mức bình thường.
Nếu cô bác thấy chỉ số Phosphatase kiềm (thường viết tắt là ALP) đó cao hơn bình thường, cô bác mang tờ giấy đi hỏi bác sĩ, vì nhuyễn xương thường cũng có thể làm chỉ số này tăng lên.
Lưu ý quan trọng: Enzyme ALP cũng được sản xuất tại gan và đường mật. Vì vậy, chỉ số ALP cao không đồng nghĩa 100% là bị nhuyễn xương. Cô bác biết cách xem, hiểu chỉ số này để mình dùng chi tiết này có thể đặt câu hỏi cho bác sĩ: “Chỉ số ALP của tôi tăng thế này là do vấn đề về xương hay do gan mật vậy bác sĩ?” để được bác sĩ cho kiểm tra chuyên sâu hơn thôi ạ.
- Loãng xương và gãy xương do loãng xương
Loãng xương ở Việt Nam ước tính có tới khoảng hơn 3 triệu người, phần lớn là phụ nữ sau 50 tuổi. Và điều đáng nói nhất: phần lớn không hề biết mình bị — cho tới lúc gãy.
Cô bác lưu ý một điều mà nhiều người hiểu sai: vị trí gãy PHỔ BIẾN nhất là ĐỐT SỐNG, chứ không phải cổ xương đùi. Chỉ có điều gãy đốt sống thì âm thầm, còn gãy cổ xương đùi thì nặng nhất.
Sau khi gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi, tỉ lệ tử vong trong vòng một năm được ghi nhận vào khoảng 20–30%. Trong số những người sống, khoảng một nửa không đi lại được như trước.
Cô bác hiểu vì sao không ạ? Không phải vì cái xương gãy — mà vì NẰM MỘT CHỖ. Nằm lâu thì viêm phổi, loét tì đè , nhiễm trùng đường tiểu , tắc mạch…. Một người ông, một người bà đang tự đi chợ, tự tắm rửa — nhưng sau một cú ngã trong nhà tắm là phải có người phục vụ toàn phần và nằm một chỗ không đi lại được.
Và đây là điều ít người được dặn nhất:
Gãy một lần rồi thì nguy cơ gãy lần thứ hai TĂNG VỌT — và cao nhất là trong 1–2 NĂM ĐẦU ngay sau lần gãy đó.
Nghĩa là ngay sau khi bó bột xong, tháo bột xong, tưởng là êm rồi — đó lại chính là giai đoạn nguy hiểm nhất. Rất nhiều cô bác gãy cổ tay, chữa lành, về nhà, rồi hai năm sau gãy tiếp cổ xương đùi.
Cho nên cô bác nào đã từng gãy xương vì một va chạm nhẹ — dù là năm ngoái hay mười năm trước — thì đó không phải chuyện đã qua. Đó là lúc phải đi khám chuyên khoa, chứ không phải chỉ chữa cái xương gãy rồi thôi.
Và con phải nói rõ một điều nữa, nếu cô bác có loãng xương nặng thì ngoài canxi và vitamin D cần đáp ứng đầy đủ thì cô bác cũng có thể cần dùng thuốc kê đơn kèm theo thì mới khắc phục hiệu quả được.
- Xẹp đốt sống và đau lưng mạn tính do thiếu canxi
Nhiều cô bác thắc mắc: “Tôi đâu có bị ngã hay chấn thương gì, sao bác sĩ lại chẩn đoán bị xẹp đốt sống?”. Bản chất y khoa nằm ở mối liên hệ trực tiếp giữa thiếu canxi mạn tính và cấu trúc của cột sống.
Con đường từ thiếu canxi đến xẹp đốt sống như thế nào ạ?
Cột sống được cấu tạo chủ yếu bởi xương xốp . Đây là loại xương có tốc độ trao đổi chất rất cao, nhưng cũng là nơi mất canxi nhanh nhất khi cơ thể bị thiếu hụt vi chất kéo dài.
· Khi thiếu canxi và vitamin D3 lâu năm, các “bè xương” bên trong đốt sống bị bào mòn và thưa thớt dần, khiến ruột đốt sống bị xốp rỗng như tổ ong.
· Lúc này, đốt sống mất đi khả năng chịu lực. Chỉ cần chính trọng lượng phần thân trên đè xuống khi cô bác cúi người, bê chậu cây, hoặc ho mạnh… cũng đủ
làm đốt sống bị lún và xẹp xuống.
Vì sao xẹp đốt sống lại diễn ra rất “âm thầm”?
Y khoa ghi nhận khoảng 2/3 số ca xẹp đốt sống do loãng xương KHÔNG có triệu chứng gãy cấp tính rầm rộ.
· Đốt sống không bị gãy cạch một cái mà nó lún xuống từ từ từng milimet. Cô bác chỉ thấy lưng mỏi, nghĩ là “bệnh tuổi già” nên bỏ qua.
· Rất nhiều trường hợp chỉ vô tình phát hiện ra khi đi chụp phim X-quang kiểm tra bệnh khác, hoặc khi thấy mình đã bị còng lưng và sụt mất vài xentimét chiều cao.
Hậu quả “dây chuyền” toàn thân khi đốt sống bị xẹp ra sao?
Khi đốt sống bị xẹp (thường xẹp phần bờ trước nhiều hơn bờ sau, tạo thành hình cái nêm), nó sẽ gây ra chuỗi tác động xấu lên toàn bộ cơ thể:
- Gây gù lưng và đau lưng mạn tính:
Cột sống bị biến dạng gập về phía trước tạo thành cái lưng còng. Các cơ và dây chằng vùng lưng phải căng ra liên tục để giữ cơ thể không bị đổ về trước, gây ra những cơn đau lưng dai dẳng, uống thuốc giảm đau mãi không khỏi.
- Chèn ép lồng ngực (Ảnh hưởng đến Phổi):
Cột sống gù gập làm thể tích lồng ngực bị thu hẹp rõ rệt. Phổi không thể giãn nở tối đa khi hít thở, dẫn đến tình trạng thở nông, nhanh đuối sức khi vận động và dễ tích tụ đờm dãi gây viêm phổi.
- Chèn ép khoang bụng (Rối loạn Tiêu hóa):
Khi chiều cao cột sống giảm, khoảng cách giữa xương sườn và xương chậu bị ngắn lại, lồng ngực sẽ đè nén trực tiếp lên dạ dày và ruột.
Tình trạng này làm tăng áp lực ổ bụng, có thể gây ra hiện tượng đầy hơi, ăn rất nhanh no, ăn không tiêu và trào ngược dạ dày. (Rất nhiều cô bác đi khám tiêu hóa nhiều năm, uống đủ men vi sinh không đỡ, hóa ra gốc rễ lại do cột sống bị xẹp gù đè nén vào nội tạng).
Khi một đốt sống đã bị xẹp, nó làm thay đổi hoàn toàn trục chịu lực sinh học của cột sống. Lực đè nén sẽ dồn bất thường sang các đốt sống liền kề, làm tăng nguy cơ xẹp tiếp các đốt sống bên cạnh lên gấp nhiều lần.
Lời khuyên: Đau lưng mạn tính đi kèm gù lưng khi cao tuổi thì không đơn thuần là tình trạng “lão hóa tự nhiên”. Đó có thể là dấu hiệu cho thấy cột sống đã bị xốp rỗng nặng do thiếu canxi kéo dài, cô bác nên đi đo mật độ xương và thăm khám chuyên khoa sớm để cắt đứt chuỗi biến chứng này ạ.
- Cường tuyến cận giáp thứ phát
Tuyến cận giáp giống như “người quản lý kho” duy trì nồng độ canxi trong máu. Khi cơ thể bị thiếu canxi kéo dài, “người quản lý” này buộc phải vắt kiệt sức để rút canxi từ xương bù ra máu.
Cơ thể chúng ta có 4 tuyến cận giáp nhỏ bằng hạt đậu nằm ở cổ. Nếu cô bác ăn thiếu canxi vài ngày, các tuyến này chỉ tiết một chút hormone PTH để rút canxi từ xương ra máu rồi nghỉ. Nhưng nếu thiếu 5–10 năm liên tục, 4 hạt đậu này phải làm việc tăng ca 24/7. Làm việc quá sức lâu ngày khiến chúng bị phình to ra và tự động phát lệnh rút canxi vô tội vạ — y khoa gọi là cường tuyến cận giáp thứ phát.
Lúc này, tuyến cận giáp hoạt động mất kiểm soát. Nó liên tục phát tín hiệu cho các tế bào tiêu xương đục phá khung xương để lấy canxi. Kết quả là xương bị mất chất nhanh gấp nhiều lần bình thường, trở nên xốp rỗng và giòn như cành cây khô.
Hai nhóm người dễ bị nhất:
- Người thiếu Vitamin D mạn tính: Thiếu D thì ruột không hấp thu được canxi từ thức ăn, buộc tuyến cận giáp phải rút từ xương để bù vào máu.
- Người bệnh thận mạn: Thận bị suy không kích hoạt được Vitamin D, làm canxi máu liên tục bị tuột mà canxi máu tụt thì lại càng rút canxi từ xương ra để bù vào, xương càng yếu.
‘
Tuy nhiên, có một tin tốt cho cô bác là cái này chúng ta có thể đo được. Nếu nghi ngờ bác sĩ có thể cho cô bác xét nghiệm nồng độ hormone PTH trong máu — hormon tuyến cận giáp. Chỉ số này càng cao nghĩa là tuyến cận giáp đang phải tăng ca càng dữ dội.
Và khi tìm đúng gốc – chỉ cần bổ sung đủ Vitamin D3 và Canxi, nồng độ canxi máu có thể tăng về mức an toàn. Khi nhận được tín hiệu “máu đã đủ canxi”, tuyến cận giáp sẽ tự động “hạ nhiệt”, thu nhỏ lại và ngừng đục phá xương.
C. GIẢI MÃ HIỂU LẦM: “UỐNG CANXI GÂY SỎI THẬN”?
Đây là nỗi sợ lớn nhất khiến nhiều cô bác kiêng tuyệt đối canxi suốt nhiều năm. Tuy nhiên dưới góc độ y học, kiêng hoàn toàn canxi vì sợ sỏi thận là một quan niệm sai lầm.
Thực tế: Mối liên hệ giữa canxi và sỏi thận phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm và cách thức cô bác nạp canxi vào cơ thể.
- Vì sao Canxi trong bữa ăn lại giúp GIẢM nguy cơ sỏi thận?
Đa số các trường hợp sỏi thận hiện nay là sỏi Canxi-Oxalate. Oxalate là chất có sẵn trong rất nhiều loại thực phẩm hàng ngày (như rau muống, trà, măng, các loại hạt…).
Khi cô bác ăn thực phẩm giàu canxi (hoặc uống viên canxi) ngay trong hoặc ngay sau bữa ăn, các ion Canxi sẽ chủ động tìm và liên kết chặt với Oxalate ngay tại lòng ruột, tạo thành phức hợp Canxi-Oxalate không tan, khó hấp thu.
Phức hợp này khó hấp thu qua niêm mạc ruột vào máu được nên sẽ được đào thải tự nhiên ra ngoài theo phân.
Nếu cô bác kiêng canxi quá, Oxalate trong thức ăn ở trạng thái tự do sẽ được ruột hấp thu ồ ạt vào máu, rồi lọc qua thận. Tại ống thận, Oxalate gặp canxi tự do trong nước tiểu và kết tinh thành sỏi.
Canxi trong bữa ăn đóng vai trò như “người gác cổng” chặn Oxalate ngay tại ruột. Nhờ có canxi giữ Oxalate lại ở ruột, trước khi nó được hấp thu và đi tới thận nên thận mới đỡ bị nguy cơ tạo sỏi.
Vì vậy, người từng bị sỏi canxi oxalate thường cũng không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn canxi bổ sung từ chế độ ăn hoặc viên uống. Lượng canxi phù hợp thường khoảng 1.000–1.200 mg mỗi ngày, có thể điều chỉnh tuỳ từng trường hợp.
- Khi nào viên uống Canxi mới làm tăng nguy cơ sỏi thận?
Không phải cứ uống viên canxi là sẽ bị sỏi thận. Tuy nhiên, nguy cơ có thể tăng nếu cô bác thuộc những trường hợp sau:
- Chọn loại canxi chưa phù hợp và dùng quá nhiều làm tổng lượng canxi hằng ngày vượt quá nhu cầu. Đặc biệt là canxi vô cơ (Canxi carbonate) hoà tan hấp thu kém nên dễ lắng đọng tạo sỏi hơn canxi hữu cơ.
- Uống liều lớn trong một lần: Canxi được hấp thu hiệu quả hơn khi mỗi lần không quá khoảng 500 mg canxi nguyên tố. Nếu cần liều cao hơn, nên chia nhỏ làm nhiều lần uống trong ngày.
- Uống xa bữa ăn ở người có nguy cơ sỏi canxi oxalate: Khi đó, canxi không phát huy được tác dụng liên kết với oxalate trong thức ăn. Nếu phải bổ sung,thì với những người có nguy cơ sỏi canxi oxalate nên ưu tiên dùng cùng bữa ăn hoặc ngay sau bữa ăn.
- Ăn quá mặn: Natri làm tăng lượng canxi được đào thải qua nước tiểu, từ đó có thể làm tăng nguy cơ tạo sỏi.
- Uống không đủ nước: Nước tiểu bị cô đặc làm canxi, oxalate và các chất tạo sỏi dễ kết tinh hơn.
- Lời khuyên dành cho cô bác
- Ưu tiên bổ sung canxi qua thực phẩm hàng ngày trước. Ăn uống chưa đủ nhu cầu 1000 – 1.200 mg canxi nguyên tố/ngày thì có thể bổ sung thêm dưới dạng viên.
- Ưu tiên chọn canxi hữu cơ để hoà tan hấp thu tốt, đi vào xương hiệu quả.
- Canxi hữu cơ bổ sung nên đi kèm đầy đủ D3 và K2 sẽ hỗ trợ hấp thu và gắn vào xương hiệu quả hơn, hạn chế lắng đọng tạo sỏi hay vôi hoá mạch máu.
- Chia nhỏ liều dùng (không quá 500mg canxi nguyên tố/ lần uống).
- Đừng quên uống đủ nước mỗi ngày (uống đủ 1,5 – 2 lít nước/ngày nếu không thuộc trường hợp đặc biệt cần phải kiểm soát lượng nước nạp vào mỗi ngày)
PHẦN 3: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: Bị đau khớp gối khi đứng lên ngồi xuống. Cái này có phải do thiếu canxi không ds?
—> Đau khi đứng lên ngồi xuống thường là do khớp, không phải do xương thiếu canxi.
Ở các bác ngàoi 50 tuổi thì rất nhiều trường hợp có thể liên quan đến thoái hoá khớp gối. Lớp sụn bọc ở những đầu xương mòn dần theo tuổi, dịch khớp giảm nên khi vận động co duỗi chân lúc đứng lên ngồi xuống hay cô bác leo cầu thang có thể thấy đau tại khớp gối và một số bác thấy nó kêu răng rắc.
Canxi nếu các bác sau 50 tuổi thì vẫn cần bổ sung đầy đủ , đáp ứng đủ nhu cầu khoảng 1000 – 1.200mg canxi nguyên tố mỗi ngày để xương khoẻ, nhưng để giảm đau gối liên quan đến thoái hoá, mòn lớp sụn thì về lâu dài nên kết hợp thêm các dưỡng chất cho sụn nhưu Glucosamin sulfate , chondroitin và Collagen type II…
Tập thêm các bài vận động khớp nhẹ nhàng mỗi ngày để dinh dưỡng tới nuôi được chọn phần sụn khớp đỡ mòn nhanh, cử động trơn tru hơn.
Câu 2: Cho bác hỏi vi chất là chất gì ds?
—> Bác có thể hiểu Vi chất là những vitamin, khoáng chất mà cơ thể cần với lượng rất nhỏ, nhưng lại rất quan trọng để cơ thể hoạt động bình thường. Thiếu thì rất dễ sinh bệnh.
Ví dụ:
Thiếu sắt → dễ thiếu máu, mệt mỏi, chóng mặt
Thiếu canxi → Buồn mỏi trong các xương dài, Xương yếu, tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương.
Thiếu magie → máy mắt nhiều, dễ chuột rút , căng thẳng thần kinh khó ngủ
Thiếu kẽm → Ăn uống kém, rụng tóc, dễ ốm, vết thương lâu lành và giảm vị giác.
Nhiều cô bác ăn vẫn no, ăn đủ bữa nhưng vẫn mệt, ngủ kém là vì nhiều khi ăn đủ lượng thừa calo nhưng chưa chắc đã đủ vi chất.
Câu 3: Cô bị loãng xương đã truyền thuốc rồi có cần bổ sung canxi hằng ngày không ?
—> Rất Cần. Vì thuốc có tác dụng ức chế hoạt động của các tế bào hủy xương, tức là làm chậm quá trình xương bị phá hủy. Nhưng nó không cung cấp thêm nguyên liệu tạo xương là canxi.
Muốn xương được duy trì chắc khỏe trong trường hợp này thì song song với thuốc ức chế huỷ xương thì cơ thể vẫn cần được cung cấp đầy đủ canxi và vitamin D hằng ngày để hỗ trợ quá trình tạo xương mới và khoáng hóa xương. Như vậy mật độ xương mới được tăng cường, xương mới chắc khoẻ lâu dài được.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Các cô bác có thể xem lại buổi livestream trực tiếp tại đây ạ:
Cô bác còn thắc mắc gì về các dấu hiệu thiếu hụt canxi, tương tác thuốc hoặc các vấn đề sức khoẻ khác thì có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo , con sẽ hướng dẫn cô bác phù hợp với tình trạng của mình ạ!
Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Con chúc cô bác luôn vui vẻ và khoẻ mạnh hơn mỗi ngày!
