Đột quỵ thường được nhiều người hình dung là một biến cố xảy ra đột ngột, không thể dự đoán và “trời gọi ai người nấy dạ”. Thế nhưng, phía sau nhiều trường hợp đột quỵ và nhồi máu cơ tim lại là một quá trình tích lũy nguy cơ kéo dài nhiều năm. Trong bài viết này, Dược sĩ Lan sẽ cùng cô bác anh chị tìm hiểu 5 con số cần quan tâm, vì sao chúng có thể liên quan đến nguy cơ đột quỵ và cách kiểm soát an toàn mỗi ngày.
“Cô không sợ nghèo, không sợ khổ, mà chỉ sợ đùng một cái mình trở thành gánh nặng cho con cái.”
Đây là nguyên văn lời chia sẻ mà con nhận được cách đây không lâu.
Con rất hiểu nỗi lo của các cô bác khi cao tuổi vì ngay như bố mẹ của con cũng như vậy, bố mẹ cũng luôn bảo rằng: “Ở tuổi của bố mẹ bây giờ, cũng chẳng mong ước gì giàu sang phú quý nữa, chỉ mong sao bản thân luôn khỏe mạnh, tự đi lại, tự sinh hoạt, không phải làm gánh nặng hay phiền lụy đến con cháu”.
Cô bác thấy đấy, chúng ta đều không sợ vất vả, không sợ tuổi già nhưng chúng ta lại sợ những biến cố bất ngờ ập đến , phải nằm một chỗ để con cái phải gạt bỏ công việc, lo lắng túc trực bên giường bệnh.
Nhưng cô bác có biết điều đáng lo ngại nhất là gì không ạ?
Đó là đa số mọi người vẫn nghĩ đột quỵ hay nhồi máu cơ tim là chuyện “trời gọi ai người nấy dạ”, là xui xẻo bất ngờ. Nhưng dưới góc độ y khoa thì chẳng có biến cố tim mạch nào là hoàn toàn bất ngờ cả!
Nó không ập đến trong một đêm. Nó là kết quả của một quá trình tích lũy lặng lẽ có thể là qua 5 năm, 10 năm, thậm chí 20 năm nay rồi. Và “thủ phạm” đứng sau có thể liên quan đến 5 con số âm thầm nằm ngay trong tờ kết quả xét nghiệm hay chiếc thước đo hàng ngày của cô bác. Chỉ vì bình thường, mỗi con số nó chỉ “hơi cao một chút”, “vượt ngưỡng một chút” nên chúng ta hay tặc lưỡi bỏ qua.
Chính vì vậy, trong buổi chia sẻ ngày hôm nay, thì con cũng muốn cùng cô bác ngồi lại để đi tìm hiểu kỹ về 5 con số đó cụ thể là gì và cách để cô bác kiểm soát các con số này an toàn mỗi ngày.
PHẦN 1: CÂU CHUYỆN VỀ NHỮNG CHỮ “MỘT CHÚT”
Trước khi đi sâu vào từng con số, con muốn kể cho cô bác nghe một câu chuyện rất thực tế từ một anh bác sĩ đồng nghiệp mà con rất quý vì anh ấy là một bác sĩ phục hồi chức năng rất giỏi và vui tính.
Anh ấy từng chia sẻ về chính bố vợ của mình – một người cực kỳ cẩn thận. Bất kể là bức hình lưu niệm của con cháu hay hồ sơ giấy tờ gì , bác đều xếp rất ngăn nắp và cất giữ kỹ càng. Kể cả hồ sơ khám bệnh các lần, bác vẫn lưu giữ không thiếu một tờ.
Dạo gần đây, khi hiểu hơn về tình trạng sức khỏe của mình vì bác đã từng trải qua cơn nhồi máu cơ tim trước đó, nên bác lại càng hay lấy tập hồ sơ cũ ra đọc. Anh đồng nghiệp của con ngồi cạnh, thấy bố cứ lật từng trang, nghiên cứu nghiền ngẫm những dòng chữ, những dãy số. Bác không nói gì cả, chỉ im lặng nhìn.
Anh ấy nhìn vào tập hồ sơ của bố và nhận ra một điều vô cùng quen thuộc – một điều mà con tin là nhiều cô bác đang ngồi trước màn hình hôm nay cũng từng trải qua:
Không có con số nào cao “khủng khiếp” cũng không có dòng nào tô đỏ chói mắt.
Chỉ là: Hơi cao một chút. Vượt ngưỡng một chút. Chưa đến mức phải lo….
Và chính hai chữ “MỘT CHÚT” đó… đã âm thầm đi cùng bác suốt nhiều năm trời.
Anh đồng nghiệp mới ngồi xuống hỏi bố: “Bố có nhớ chỉ số mỡ máu LDL của mình trước đây là bao nhiêu không?”. Bác cười nhẹ bảo: “Khoảng 3,8 mmol/L con ạ… Chỉ hơi cao một chút thôi”.
Cô bác ạ! “Hơi cao”. Nhưng trong y khoa, đối với một người bắt đầu có tuổi và có nguy cơ tim mạch, mỡ máu xấu LDL không bao giờ nên dừng ở mức “hơi cao”.
Nhồi máu cơ tim hay đột quỵ không phải là chuyện “đen đủi” hay “số trời gọi ai người nấy dạ”. Nó là kết quả của một phép toán cộng dồn xác suất qua 5 năm, 10 năm, thậm chí 20 năm.
Hôm nay, con muốn cô bác hãy cùng con lật mở 5 con số này ra để xem cơ thể mình thực sự đang ở đâu nhé!
PHẦN 2: PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU 5 CON SỐ “ÂM THẦM” QUYẾT ĐỊNH ĐỘT QUỴ
CON SỐ THỨ NHẤT: MỠ MÁU – YẾU TỐ GÓP PHẦN HÌNH THÀNH MẢNG XƠ VỮA
Khi cô bác cầm tờ giấy xét nghiệm mỡ máu lên, cô bác sẽ thấy rất nhiều chỉ số. Nhưng cô bác nhớ giúp con 3 nhân vật chính sau đây:
Nhân vật thứ 1: LDL-Cholesterol – Nguyên liệu chính của mảng xơ vữa
Bản chất LDL là một loại lipoprotein có nhiệm vụ vận chuyển cholesterol trong máu đến các tế bào của cơ thể. Khi LDL trong máu quá cao và kéo dài, lượng cholesterol dư thừa có thể góp phần tích tụ trong thành động mạch và thúc đẩy quá trình xơ vữa. Vì vậy người ta mới hay gọi LDL là mỡ xấu.
Cô bác hãy tưởng tượng mạch máu của mình giống như một đường ống dẫn máu. LDL giống như những chiếc xe chở cholesterol lưu thông trong dòng máu. Khi số lượng LDL quá nhiều trong thời gian dài, một phần các hạt LDL có thể đi qua lớp nội mạc và bị giữ lại trong thành mạch máu.
Khi bị giữ lại trong thành mạch, LDL có thể bị biến đổi, bị oxy hóa, từ đó kích hoạt phản ứng viêm. Lúc này hệ miễn dịch sẽ cử đại thực bào sẽ đến “ăn” các hạt LDL đã bị biến đổi này, dần trở thành những tế bào bọt. Tế bào bọt cùng nhiều thành phần khác hình thành và phát triển thành mảng xơ vữa trong thành mạch.
Mảng xơ vữa nó cứ tích tụ lặng lẽ từng ngày trong lòng mạch làm mạch máu càng ngày càng hẹp, máu lưu thông khó khăn hơn . Đặc biệt khi mảng xơ vữa này nứt vỡ ra thì sẽ dễ hình thành cục máu đông gây tắc mạch.
Tắc mạch máu nuôi tim thì dẫn tới nhồi máu cơ tim, còn tắc mạch máu nuôi não thì dẫn tới đột quỵ.
Nhân vật thứ 2: Triglyceride – “kẻ tiếp sức cho rối loạn mỡ máu và xơ vữa động mạch”
Bản chất: Triglyceride là chất béo trung tính, là một dạng chất béo mà cơ thể dùng để dự trữ năng lượng. Cô bác cứ hình dung, khi mình ăn vào nhiều năng lượng hơn mức cơ thể cần, đặc biệt là từ đường, tinh bột tinh chế, rượu bia hoặc chất béo, phần năng lượng dư thừa có thể được chuyển thành triglyceride để dự trữ trong cơ thể.
Tác hại thứ nhất: Khi triglyceride tăng cao, đặc biệt từ 1,7 mmol/L trở lên, trong máu thường xuất hiện nhiều hơn các lipoprotein giàu triglyceride và các hạt tàn dư của chúng. Những hạt này có thể góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.
Tác hại thứ hai: Triglyceride cao thường đi kèm với sự xuất hiện nhiều hơn của các hạt sdLDL – Small Dense LDL, tức là LDL nhỏ và đậm đặc. Những hạt sdLDL này có xu hướng dễ đi vào thành động mạch, dễ bị giữ lại và biến đổi , dễ bị oxy hoá hơn, từ đó góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và tiến triển của mảng xơ vữa.
Cảnh báo cấp tính: Khi triglyceride tăng rất cao, từ khoảng 5,6 mmol/L trở lên, đặc biệt là khi tăng cao khoảng trên 11,3 mmol/l thì nguy cơ viêm tụy cấp bắt đầu trở thành vấn đề cần đặc biệt lưu ý . Viêm tụy cấp có thể gây đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn và trong trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.
Vì vậy, triglyceride cao không chỉ liên quan đến nguy cơ tim mạch và đột quỵ về lâu dài, mà khi tăng quá cao còn có thể gây ra một biến chứng cấp tính rất nguy hiểm là viêm tụy cấp.
Nhân vật thứ 3: HDL-Cholesterol – “Đội xe dọn rác cholesterol dư thừa”
Trái ngược với LDL thường được gọi là cholesterol xấu, HDL thường được gọi là cholesterol tốt hay mỡ tốt.
Cô bác có thể hình dung HDL giống như những chiếc xe dọn rác, giúp thu nhận cholesterol dư thừa ở thành mạch, rồi vận chuyển ngược về gan để được xử lý và thải trừ. Nhờ đó, HDL tham gia vào quá trình hạn chế sự tích tụ cholesterol trong thành động mạch.
Chỉ số HDL thấp quá thì thường liên quan đến nguy cơ tim mạch cao hơn. Mức HDL dưới khoảng 1,0 mmol/L ở nam hoặc 1,3 mmol/L ở nữ được xem là thấp.
Cô bác có thể hình dung khi HDL thấp, “đội xe dọn rác cholesterol trong lòng mạch” hoạt động không thuận lợi, khả năng vận chuyển cholesterol dư thừa cũng kém thuận lợi hơn. Mà cholesterol tích tụ trong lòng mạch nhiều quá thì lại dễ hình thành mảng xơ vữa.
—> Vỉ vậy, con số đầu tiên về mỡ máu này thì cô bác làm sao phải kiểm soát cho chỉ số mỡ xấu LDL và mỡ trung tính triglyceride giảm xuống nếu đang cao vượt ngưỡng, còn chỉ số mỡ tốt HDL phải tăng lên nếu đang thấp quá.
*** Lưu ý: Có một điều mà rất nhiều cô bác hiện nay đang hiểu nhầm, dẫn đến chủ quan:
Ví dụ, cô bác đi xét nghiệm thấy LDL-Cholesterol là 3,8 mmol/L. Nhìn sang cột tham chiếu của phòng xét nghiệm thấy ghi mức bình thường khoảng dưới 3,3 mmol/L, thế là nghĩ: “À, mình 3,8 thì chỉ hơi cao một chút thôi, chắc chưa đáng lo đâu!”
Nhưng không đơn giản như vậy đâu cô bác ạ!
Bởi vì trong tim mạch, không có một mức LDL mục tiêu chung áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người.
Mục tiêu LDL của mỗi người phụ thuộc rất nhiều vào nguy cơ tim mạch tổng thể.
- Với cô bác có nhiều yếu tố nguy cơ như tuổi cao hơn, tăng huyết áp, tiểu đường, hút thuốc, bệnh thận mạn hoặc nhiều yếu tố nguy cơ phối hợp, bác sĩ sẽ phải đánh giá tổng thể để xác định mình thuộc nhóm nguy cơ thấp, trung bình, cao hay rất cao.
Nếu được xếp vào nhóm nguy cơ tim mạch cao, mục tiêu LDL thường cần xuống dưới 1,8 mmol/L mới an toàn.
- Còn với những cô bác đã có bệnh tim mạch do xơ vữa, chẳng hạn từng bị nhồi máu cơ tim, đã đặt stent do bệnh mạch vành, hoặc từng bị đột quỵ thiếu máu não do xơ vữa, thì thường được xếp vào nhóm nguy cơ tim mạch rất cao.
Lúc này, mục tiêu LDL thường cần xuống dưới 1,4 mmol/L thì mới an toàn.
Cho nên cùng một con số mỡ xấu LDL là 3,8 mmol/L, nhưng ý nghĩa ở mỗi người có thể hoàn toàn khác nhau.
Ở một người nguy cơ thấp, bác sĩ sẽ đánh giá và có hướng kiểm soát phù hợp.
Nhưng nếu đã từng nhồi máu cơ tim, đã đặt stent hoặc đột quỵ do xơ vữa mà LDL vẫn ở mức 3,8 mmol/L, thì con số này còn cách khá xa mục tiêu dưới 1,4 mmol/L mà chúng ta cần hướng tới.
Vì vậy, cô bác đừng chỉ nhìn xem kết quả xét nghiệm có bị đánh dấu đỏ hay không. Điều quan trọng hơn phải hỏi là: “Với tuổi, bệnh nền và nguy cơ tim mạch của riêng tôi, LDL bao nhiêu mới là mục tiêu phù hợp?”
CON SỐ THỨ 2: ĐƯỜNG HUYẾT– “KẺ ÂM THẦM LÀM THÀNH MẠCH MÁU XUỐNG CẤP”
Có cô bảo con: “Lan ơi, cô xét nghiệm đường huyết lúc đói thấy 6,0 mmol/L, bác sĩ bảo chưa bị tiểu đường nên chắc vẫn không sao!”
Dạ, đúng là 6,0 mmol/L chưa đủ tiêu chuẩn chẩn đoán là bị tiểu đường. Nhưng theo tiêu chuẩn thường dùng, mức đường huyết lúc đói từ 5,6 đến 6,9 mmol/L là đã nằm trong khoảng tiền tiểu đường rồi ạ.
Ngoài đường huyết lúc đói, cô bác còn có một chỉ số rất quan trọng là HbA1c, phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần đây nhất. HbA1c từ 5,7% đến 6,4% cũng nằm trong khoảng tiền đái tháo đường.
Điều con muốn cô bác hiểu là: chưa bị tiểu đường không có nghĩa chúng ta có thể hoàn toàn chủ quan với đường huyết.
Khi đường huyết cao kéo dài, dù chưa đến mức chẩn đoán là bị tiểu đường, nhưng nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa thì đã bắt đầu tăng lên rồi.
Cô bác hình dung: Nếu mạch máu là một công trình xây dựng, thì đường huyết cao kéo dài giống như một yếu tố âm thầm làm vật liệu của công trình ngày càng xuống cấp.
Cơ chế: Khi đường glucose trong máu tăng cao kéo dài, nó có thể thúc đẩy quá trình glycat hóa protein, hình thành các sản phẩm glycat hóa bền vững và làm tăng stress oxy hóa, tăng viêm và rối loạn chức năng nội mô.
Lớp nội mô chính là lớp tế bào rất mỏng lót bên trong lòng mạch máu đấy ạ – có vai trò giúp mạch máu co giãn và duy trì hoạt động bình thường.
Khi chức năng nội mô bị suy giảm, khả năng giãn mạch có thể kém đi, phản ứng viêm tăng lên và môi trường trong thành động mạch trở nên thuận lợi hơn cho quá trình mảng xơ vữa hình thành và phát triển.
Nếu đồng thời cô bác lại có cả mỡ xấu LDL-Cholesterol cũng cao, hai yếu tố này có thể cùng góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và tiến triển của mảng xơ vữa càng nhanh hơn.
Nói một cách dễ hiểu: Mỡ xấu LDL cao cung cấp nhiều “nguyên liệu” hơn cho quá trình xơ vữa, còn đường huyết cao kéo dài lại tạo ra một môi trường để quá trình xơ vữa dễ tiến triển hơn.
Vì vậy, cô bác đừng đợi đến khi được chẩn đoán là bị đường rồi thì mới bắt đầu quan tâm đến đường huyết nhé. Đây cũng là con số âm thầm ảnh hưởng tới nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ của chúng ta đấy ạ. Và nghiên cứu cũng cho thấy những người bị tiểu đường lâu năm thì nguy cơ đột quỵ cũng hay cao hơn so với những người khác.
Ngay từ giai đoạn tiền tiểu đường, chúng ta đã nên điều chỉnh ăn uống, vận động, cân nặng và theo dõi định kỳ để giảm nguy cơ tiến triển thành tiểu đường thật sự, cũng như giảm nguy cơ tim mạch về lâu dài rồi.
Đường huyết cô bác đo gần đây nhất là bao nhiêu hãy bình luận xuống dưới cho con biết nhé!
CON SỐ THỨ BA: HUYẾT ÁP – “ÁP LỰC ÂM THẦM LÀM TỔN THƯƠNG THÀNH MẠCH”
Con số thứ ba này thì hầu như cô bác nào cũng từng nghe tới, nhưng rất nhiều người lại dễ chủ quan.
Huyết áp của nhiều cô bác đo nhiều lần cứ ở mức 140/90 hay 150/90 mmHg. Con hỏi thì cô bác hay cười bảo:
“Tuổi này ai chẳng thế. Cô vẫn đi chợ, vẫn bế cháu bình thường, có thấy đau đầu hay chóng mặt gì đâu!”
Nhưng cô bác ơi, tăng huyết áp thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” chính vì rất nhiều người huyết áp đã cao nhưng vẫn không có triệu chứng rõ ràng.
Cô bác hãy tưởng tượng hệ thống động mạch giống như một đường ống phải chịu áp lực của dòng máu chảy suốt ngày đêm. Khi huyết áp liên tục ở mức cao, áp lực đó sẽ tạo ra tác động mạnh liên tục lên thành động mạch, khiến lớp nội mô lót bên trong mạch máu dần bị rối loạn chức năng, thành mạch tái cấu trúc, cứng hơn và kém đàn hồi hơn.
Khi chức năng nội mô mạch máu suy giảm, phản ứng viêm trong thành mạch dễ tăng lên và môi trường trong thành động mạch cũng trở nên thuận lợi hơn cho các hạt cholesterol xấu LDL đi vào, bị giữ lại và góp phần thúc đẩy quá trình hình thành, tiến triển của mảng xơ vữa.
Nói một cách dễ hiểu: Mỡ xấu LDL cao cung cấp nguyên liệu cho mảng xơ vữa, còn huyết áp cao kéo dài lại tạo thêm áp lực và tổn thương lên hệ mạch máu, khiến nguy hình thành mảng xơ vữa dẫn tới tai biến, đột quỵ càng tăng khi hai yếu tố cùng tồn tại.
Không chỉ ảnh hưởng đến mạch máu, huyết áp cao còn khiến tim phải làm việc chống lại một áp lực lớn hơn trong thời gian dài. Lâu dần, cơ tim – đặc biệt là thất trái – có thể dày lên. Ban đầu đây là cách tim thích nghi với áp lực cao, nhưng nếu kéo dài, cấu trúc và chức năng tim có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ suy tim và các biến chứng tim mạch khác nữa.
Điều nguy hiểm là tăng huyết áp có thể âm thầm nhiều năm mà cô bác vẫn cảm thấy hoàn toàn bình thường.
Nhưng về lâu dài, nó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu não, xuất huyết não, suy tim và tổn thương thận rất là nguy hiểm.
Vì vậy, cô bác đừng đợi đến khi đau đầu, chóng mặt hay có triệu chứng mới nghĩ rằng huyết áp của mình đang cao.
Huyết áp có cao hay không phải dựa vào con số đo đúng và theo dõi lặp lại, chứ không dựa vào việc mình có cảm thấy khỏe hay không được đâu cô bác ạ.
CON SỐ THỨ 4: VÒNG EO – “Ổ VIÊM NỘI TẠNG”
Con số thứ tư này cô bác không cần phải đến bệnh viện rút máu xét nghiệm. Chỉ cần một cái thước dây dây quấn quanh bụng qua rốn là biết ngay!
Nhiều người chỉ nhìn vào cân nặng tổng thể. Nhưng trong y khoa, vị trí tích tụ mỡ mới là điều đáng sợ. Mỡ ở đùi, mỡ ở bắp tay thường là mỡ dưới da – nó chủ yếu là ảnh hưởng thẩm mỹ.
Nhưng mỡ ở vùng bụng thì nó gồm cả mỡ dưới da và mỡ nội tạng. Trong đó, mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh các cơ quan như gan, ruột và một số cơ quan khác, và loại mỡ này cũng có liên quan chặt chẽ hơn với nguy cơ rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch của chúng ta.
Cô bác hiểu : mỡ nội tạng không chỉ đơn thuần là một kho dự trữ năng lượng. Khi mỡ nội tạng tích tụ quá nhiều, nó có thể làm tăng các chất trung gian gây viêm, thúc đẩy tình trạng kháng insulin và góp phần gây rối loạn chuyển hóa đường , rối loạn chuyển hoá mỡ.
Chính vì vậy, một người có thể cân nặng không quá cao nhưng nếu vòng eo to, mỡ tập trung nhiều ở vùng bụng thì nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa, tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch vẫn có thể tăng lên.
Cô bác có thể nhớ một ngưỡng cảnh báo thường dùng cho người châu Á:
Nữ giới: vòng eo nên dưới 80 cm.
Nam giới: vòng eo nên dưới 90 cm.
Nếu vòng eo đã từ 80 cm trở lên ở nữ hoặc 90 cm trở lên ở nam, điều đó không có nghĩa là chắc chắn cô bác đã mắc bệnh, nhưng đây là một dấu hiệu cho thấy nguy cơ chuyển hóa có thể đã tăng và chúng ta nên quan tâm hơn đến cân nặng, huyết áp, đường huyết, mỡ máu, chế độ ăn và vận động hàng ngày.
Con Số Thứ Năm: Chỉ Số Viêm Hs-CRP – “Dấu Hiệu Cảnh Báo Môi Trường Viêm Trong Cơ Thể”
Con số cuối cùng là một chỉ số mà nhiều cô bác ít để ý khi đánh giá nguy cơ tim mạch, đó là hs-CRP – High-sensitivity C-reactive protein, hay protein phản ứng C độ nhạy cao.
hs-CRP là một xét nghiệm giúp phát hiện mức độ thấp của tình trạng viêm trong cơ thể.
Cô bác hãy tưởng tượng: Mảng xơ vữa đã hình thành trong thành động mạch giống như một “điểm yếu” đang tồn tại âm thầm trong hệ thống mạch máu. Có những mảng xơ vữa tương đối ổn định, vỏ xơ vững chắc hơn. Nhưng cũng có những mảng chứa lõi lipid lớn, vỏ xơ mỏng và nhiều tế bào viêm hơn nên dễ nứt vỡ ra hơn.
Tình trạng viêm đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình này?
Khi phản ứng viêm trong thành mạch tăng lên, các tế bào viêm có thể tiết ra những chất làm suy yếu cấu trúc của lớp vỏ xơ, khiến một số mảng xơ vữa trở nên dễ nứt hoặc vỡ hơn.
Khi một mảng xơ vữa không ổn định bị nứt hoặc bị vỡ ra thì các thành phần bên trong mảng tiếp xúc với dòng máu sẽ nhanh chóng kích hoạt tiểu cầu và hệ thống đông máu, từ đó hình thành huyết khối ngay tại vị trí đó và có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
hs-CRP không phải chính là “ngọn lửa” làm mảng xơ vữa vỡ, mà nó là một cái đèn báo trong máu giúp chúng ta nhận biết cơ thể đang có tình trạng viêm ở mức độ nào đó.
Nếu hs-CRP tăng dai dẳng, đặc biệt cao trên khoảng 2 mg/L mà không phải do cơ thể mình đang bị nhiễm trùng, chấn thương hoặc mắc các bệnh viêm khác… thì đây có thể là một yếu tố giúp bác sĩ đánh giá thêm nguy cơ tim mạch khi đặt cạnh các chỉ số khác như mỡ xấu LDL-Cholesterol, huyết áp, đường huyết, hút thuốc lá và các bệnh nền…
==> Cô bác thấy không ạ?
· Con cố mỡ máu như : Mỡ xấu LDL cholesterol hơi cao một chút. Mỡ Triglyceride hơi cao một chút, HDL hơi thấp một chút
· Con số huyết áp hơi cao một chút
· Con số đường huyết hơi cao một chút.
· Con số vòng eo hơi to một chút
· Con số hs- CRP hơi cao một chút
Không một con số nào lẻ loi đủ lớn để khiến cô bác phải hoảng sợ nhập viện ngay vì nó chỉ hơi cao một chút. Nhưng khi 5 con số này đứng cạnh nhau, chúng tạo thành một “hệ thống nguy cơ” ,âm thầm làm chúng ta tiến gần hơn tới các biến cố như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
PHẦN 3: LỐI SỐNG LÀ NỀN TẢNG THIẾT YẾU ĐỂ HỖ TRỢ KIỂM SOÁT, NGỪA ĐỘT QUỴ
Có một tin vui cho các cô bác là những yếu tố nguy cơ mà chúng ta vừa nói đến đều có thể đo lường, theo dõi và nhiều yếu tố có thể cải thiện rất tốt nếu cô bác kiểm soát đúng bằng lối sống và điều trị phù hợp.
Trước khi nói về về việc chúng ta uống cái gì để cải thiện thì con muốn nhấn mạnh một nguyên tắc rất quan trọng:
“Chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và các thói quen sống là nền tảng của sức khỏe tim mạch.”
Không có một viên thuốc hay thực phẩm bổ sung nào có thể thay thế hoàn toàn cho một lối sống lành mạnh nếu ngày nào chúng ta cũng ăn quá mặn, ăn dư năng lượng, ít vận động, hút thuốc hoặc thường xuyên thiếu ngủ.
Để cải thiện những con số này bằng lối sống, cô bác nhớ giúp con 3 điều:
- THỨ NHẤT: ĂN ĐÚNG
Bớt muối:
Cô bác nên giảm muối, nước mắm, nước tương, bột canh và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
Mục tiêu chung với người trưởng thành là cố gắng giữ tổng lượng muối dưới khoảng 5 gram mỗi ngày, tính cả lượng muối có sẵn trong thực phẩm.
Ăn nhạt hơn sẽ giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn và giảm gánh nặng cho tim mạch.
Bớt đường và tinh bột tinh chế:
Hạn chế bớt tinh bột tinh chế (cơm, bún, bánh, phở, bánh mì trắng…) trong mỗi bữa và giảm bớt những đồ nhiều đường (nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, cà phê sữa, trái cây quá ngọt..)
Điều này đặc biệt quan trọng với cô bác đang thừa cân, vòng bụng lớn, tiền tiểu đường hoặc tiểu đường và cũng tốt cả cho những cô bác có gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao.
Khi giảm lượng năng lượng dư thừa và kiểm soát cân nặng tốt hơn, đường huyết, mỡ máu và vòng eo cũng có cơ hội cải thiện.
Tăng chất xơ, đặc biệt là chất xơ hòa tan:
Cô bác nên tăng rau xanh, các loại đậu, yến mạch, lúa mạch, trái cây có múi phù hợp và các thực phẩm giàu chất xơ khác vào chế độ ăn hàng ngày.
Con thấy đơn giản nhất là cứ mỗi bữa ăn 1 bát con rau xanh, điều này không phức tạp nên cô bác có thể duy trì được dễ dàng.
Chất xơ hòa tan trong các loại thực phẩm trên giống như một “trợ thủ” trong đường tiêu hóa: nó có thể giúp giảm hấp thu cholesterol ở ruột và tăng đào thải bớt qua đường phân. Giúp mỡ máu của cô bác được kiểm soát tốt hơn.
- THỨ HAI: TẬP ĐỀU ĐẶN
Cô bác không nhất thiết phải tập thật nặng. Điều quan trọng là vận động đều đặn và phù hợp với sức khỏe của mình.
Ví dụ như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc các hình thức vận động aerobic vừa sức với mình.
Cô bác có thể hướng tới ít nhất khoảng 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày một tuần.
Cô bác cao tuổi thì nên kết hợp thêm các bài tập sức mạnh và thăng bằng phù hợp để giữ cơ, giữ xương và giảm nguy cơ té ngã.
Vận động đều đặn giúp cơ thể nhạy cảm hơn với insulin từ đó đỡ kháng insulin, đỡ rối loạn chuyển hoá , hỗ trợ kiểm soát đường huyết, huyết áp, cân nặng, vòng eo và cải thiện sức khỏe tim mạch tốt hơn.
- THỨ BA: NGỦ ĐỦ
Cô bác đừng chỉ quan tâm mình ngủ lúc mấy giờ mà hãy quan tâm cả thời lượng, chất lượng và sự đều đặn của giấc ngủ.
Phần lớn người trưởng thành chúng ta nên hướng tới khoảng 7–9 giờ ngủ mỗi đêm, đồng thời cố gắng duy trì giờ ngủ – thức tương đối ổn định. Cô bác cao tuổi không được 7-9 tiếng thì cũng cố gắng duy trì ít nhất khoảng 6 tiếng mỗi đêm nhé.
Thiếu ngủ hoặc ngủ kém kéo dài có thể ảnh hưởng bất lợi đến huyết áp, đường huyết, cân nặng và sức khỏe tim mạch. Cô bác càng không ngủ được thì các con số này càng tăng cao.
—> Vì vậy, ăn đúng – tập đều – ngủ đủ chính là ba nền tảng cô bác có thể bắt đầu thực hiện ngay từ hôm nay.
Và con cũng xin nhắc lại: “Lối sống là nền tảng, nhưng không thay thế thuốc khi bác sĩ đã xác định cô bác cần điều trị.” Ví dụ một người đã từng nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ hoặc có mỡ xấu LDL rất cao thì chỉ ăn uống, tập luyện thôi có thể chưa đủ để đưa nguy cơ về mức cần thiết. Khi đó, chúng ta vẫn phải dùng thuốc theo chỉ định và kết hợp lối sống để đạt hiệu quả tốt nhất.
PHẦN 4: OMEGA-3 NHUYỄN THỂ (OMEGA 3 KRILL) – NGƯỜI BẠN ĐỒNG HÀNH DÀI HẠN TRONG QUÁ TRÌNH KIỂM SOÁT CÁC CON SỐ
Bên cạnh chế độ ăn uống, vận động, ngủ nghỉ hợp lý và dùng thuốc đúng chỉ định khi nếu đã được kê đơn thì hôm nay con cũng muốn chia sẻ thêm với cô bác về một nguồn bổ sung Omega-3 đang được nhiều người quan tâm trong việc hỗ trợ giảm mỡ máu, giảm viêm và tốt cho tim mạch đó là Omega 3 từ nhuyễn thể ( Omega 3 krill).
Tại sao lại là Omega3 krill chứ không phải là Omega 3 từ cá thông thường?
· Về cấu trúc phân tử :
Omega 3 từ cá thì EPA và DHA thường ở dạng Triglyceride (tự nhiên) hoặc Ethyl ester (tinh chế). Khi vào cơ thể. Những dạng này khi vào cơ thể vẫn có thể hấp thu được, nhưng để đi vào màng tế bào thì sẽ cần phải trải qua thêm một số bước chuyển hóa.
Còn omega 3 từ dầu nhuyễn thể thì EPA và DHA tồn tại dưới dạng Phospholipid. Mà màng tế bào của con người cũng được cấu tạo chủ yếu từ cấu trúc Phospholipid này. Nhờ sự tương thích tự nhiên đó, cơ thể nhận diện rất nhanh và hấp thu thẳng vào tế bào một cách dễ dàng.
Sinh khả dụng (khả năng hấp thu vào cơ thể):
Một số nghiên cứu so sánh trực tiếp cho thấy rằng: Dù lượng EPA + DHA của dầu nhuyễn thể thấp hơn dầu cá, nhưng khi đo trong cơ thể thì: Nồng độ Omega-3 trong hồng cầu và nồng độ trong huyết tương khi dùng dầu nhuyễn thể lại cao hơn.
Điều này cho thấy rằng dạng phospholipid của omega 3 nhuyễn thể có thể giúp Omega-3 được hấp thu tốt hơn, sinh khả dụng cao hơn so với một số dạng omega 3 từ cá thông thường.
Vì vậy cô bác không nên số sánh là EPA và DHA từ cá cao hơn nhuyễn thể nhé, vì khả năng hấp thu nó khác nhau.
Cô bác thấy viên từ nhuyễn thể thường làm viên rất nhỏ dễ uống và cũng không cần uống quá nhiều viên như một số loại omega 3 từ cá thông thường.
Về khả năng hoà tan trong nước:
Omega 3 từ cá ưa dầu, hoàn toàn không tan trong nước.
Còn omega 3 từ nhuyễn thể có một đầu ưu nước còn đuôi acid béo ưu dầu. Nên nó tan được một phần trong nước.
Khi cô bác uống omega 3 từ cá nhiều người dễ bị ợ tanh khó chịu, còn omega 3 từ nhuyễn thể rất ít khi cô bác bị ợ tanh như vậy.
· Độ ổn định, không ôi thiu
Omega-3 là chất béo không bão hòa nên rất kém bền vững, dễ bị oxy hóa (ôi thiu) khi gặp ánh sáng và nhiệt độ cao.
Để bảo quản dầu cá, omega 3 từ cá ổn định, không bị oxy hoá (bị thiu) nhà sản xuất thường phải bổ sung thêm Vitamin E vào.
Còn dầu nhuyễn, omega 3 từ nhuyễn thể thì bản thân nó, tự nhiên đã chứa sẵn Astaxanthin nên không cần thêm vitamin E vào. Astaxanthin đã chính là lá chắn cực mạnh bảo vệ EPA/DHA không bị biến chất, giữ nguyên chất lượng viên uống trong thời gian dùng, đồng thời hỗ trợ cơ thể giảm stress oxy hóa và giảm các phản ứng viêm rất tốt.
· Độ an toàn
Nhuyễn thể có kích thước nhỏ, vòng đời ngắn và đứng cuối chuỗi thức ăn nên gần như không bị tích lũy kim loại nặng (thủy ngân, chì) từ môi trường biển như các loài cá lớn sống lâu năm. Nên omega 3 từ nhuyễn thể cũng là sự lựa chọn an toàn cho cô bác duy trì lâu dài.
· Tác động toàn diện lên các chỉ số mỡ máu hơn.
Dầu cá thông thường chủ yếu hỗ trợ giảm mỡ trung tính Triglyceride (nếu dùng liều cao đôi khi còn làm tăng nhẹ mỡ xấu LDL). Trong khi đó, các nghiên cứu cho thấy dầu nhuyễn thể vừa giúp giảm Triglyceride, lại vừa tăng mỡ tốt HDL trong máu và vừa hỗ trợ giảm mỡ xấu LDL (Cái này thì dầu cá không làm được)
Như vậy cô bác đã hiểu vì sao nếu có điều kiện bổ sung thường sẽ nên ưu tiên Omega 3 từ nhuyễn thể hơn chưa ạ? Đó chính là vì nó dễ hấp thu,khả năng hấp thu cao, viên nhỏ dễ uống cũng ít ợ tanh khi uống , có độ an toàn ít nhiễm kim loại nặng, tác động lên các chỉ số mỡ máu toàn diện hơn và có chất chống oxy hoá đi kèm, cái này thì dầu cá thông thường không có được.
Ngoài tác dụng cho mỡ máu thì omega 3 nhuyễn thể cũng hỗ trợ thêm trong việc giảm nhẹ huyết áp, nó hỗ trợ giảm viêm nên cũng tốt cho cả những người có con số tiểu đường cao, con số về vòng bụng lớn, con số về chỉ số viêm hs-CRP cao. Những con số này đều là những con số trong 5 con số âm thầm quyết định tới nguy cơ xảy ra các biến cố nhồi máu cơ tim, đột quỵ của cô bác mà hôm nay chúng ta đã đi phân tích đó ạ.
*** Lưu ý: Omega 3 nhuyễn thể tốt nhưng cô bác vẫn cần lưu ý thật kỹ giúp con nhự sau.
Omega-3 nhuyễn thể (omega 3 krill) hay lối sống ăn uống tập luyện là những “người bạn đồng hành dài hạn” vô cùng tuyệt vời để nuôi dưỡng thành mạch, hỗ trợ giảm mỡ máu và ngăn ngừa tiến triển bệnh.
Tuy nhiên, nếu cô bác đang được bác sĩ chuyên khoa kê đơn thuốc điều trị – ví dụ như thuốc hạ mỡ máu nhóm Statin, thuốc hạ huyết áp, hay thuốc chống đông máu thì cô bác tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc nhé!
Thuốc Tây đóng vai trò như “lực lượng chữa cháy cấp tốc” giúp dập tắt nguy cơ bùng phát. Còn Omega-3 nhuyễn thể (omega 3 Krill và Lối sống đóng vai trò “gia cố, gia cố lại độ bền cho ngôi nhà mạch máu” về lâu dài. Hai bên phối hợp ăn ý dưới sự theo dõi của người có chuyên môn thì sức khỏe của cô bác mới thực sự vững được ạ!
Dù kiểm soát tốt các chỉ số, cô bác anh chị vẫn cần ghi nhớ dấu hiệu cảnh báo đột quỵ để xử trí kịp thời. Bởi khi đột quỵ xảy ra, mỗi phút trôi qua đều có thể khiến thêm nhiều tế bào não bị tổn thương. Cô bác có thể xem thêm bài “Cảnh báo khung giờ nguy hiểm dễ gây đột quỵ nhất và thời gian vàng cứu tế bào não” để hiểu thời điểm đột quỵ dễ xảy ra và vì sao cần đưa người bệnh đi cấp cứu càng sớm càng tốt.
https://duocsilan.com/dot-quy-khung-gio-nguy-co-thoi-gian-vang/
PHẦN 5: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: ds cho hỏi cao lại bị tăng mỡ nội tạng vậy?
—> Thường thì mỡ nội tạng là loại mỡ tích tụ sâu bên trong ổ bụng, bao quanh gan, tụy và ruột. Loại mỡ này nguy hiểm hơn mỡ dưới da vì liên quan nhiều đến tiểu đường, mỡ máu, gan nhiễm mỡ và bệnh tim mạch.
Có một số thói quen rất dễ làm tăng mỡ nội tạng bao gồm chủ yếu là ăn nhiều tinh bột nhanh (cơm trắng, bánh mì trắng, bún , phở…) và đồ ngọt.
Bên cạnh đó thì thói quen ngồi nhiều, ít đi lại khiến cơ thể tiêu hao năng lượng kém, mỡ dễ tích tụ quanh bụng và nội tạng.
Ngoài ra thì uống nhiều rượu bia, ngủ muộn, ngủ không đủ giấc, căng thẳng kéo dài … cũng có thể ảnh hưởng.
Câu 2: Mỡ triglyceride và LDL đều cao đang dùng thuốc kê đơn, nhưng lại có cả đau dạ dày, uống Omega-3 thêm vào có sợ đau dạ dày không ds?
—> Không biết bác đang dùng omega 3 loại nào nhưng nếu dạ dày yếu thì bác tránh uống omega 3 lúc bụng đang đói.
Cách tốt nhất là bác uống trong bữa ăn hoặc ngay sau khi ăn xong, đặc biệt là sau bữa ăn có một chút chất béo.
Khi mình uống cùng bữa ăn hoặc ngay sau bữa ăn thì cơ thể tiết dịch mật và men tiêu hóa để xử lý chất béo trong bữa ăn, nhờ đó Omega-3 dễ được hấp thu hơn và cũng giảm tình trạng ợ dầu, cồn cào, khó chịu dạ dày.
Nếu bác có dạ dày yếu, bụng dạ kém thì khi dùng bác ưu tiên dòng omega 3 nhuyễn thể, nó tan được một phần trong nước và hấp thu nhanh, nó sẽ ít khi gây ra hiện tượng đầy bụng, khó tiêu hay ợ chua như dầu cá thông thường, nên người đau dạ dày dùng omega 3 nhuyễn thể thì thường sẽ thấy êm bụng, dễ chịu hơn.
Câu 3: Bác đang uống thuốc mỡ máu statin , giờ uống thêm glutathione tăng cường chức năng gan ổn không?
—> Trường hợp của bác dùng glutathione kết hợp thêm càng tốt . Vì Glutathione không đối kháng với thuốc mỡ máu mà ngược lại nó còn giúp bảo vệ tế bào gan tránh tổn thương, nhất là khi phải dùng thuốc lâu dài. Khi uống thì bác uống cách thuốc tây khoảng 2 tiếng là được.
Câu 4: Omega 3 nên dùng bao lâu thì nghỉ?
—> Cũng giống như chúng ta bổ sung cái thức ăn hàng ngày chúng ta như là chúng ta ăn cá, ăn hạt… nhưng mà bởi vì cái thức ăn đấy chúng ta ăn không đầy đủ, vì thế mà chúng ta cần phải bổ sung. Nên là cái việc mà chúng ta bổ sung Omega 3, chúng ta bổ sung hàng ngày không cần dừng cũng không sao cả nếu chế độ ăn thiếu.
Tuy nhiên, cô bác bị mỡ máu cao hay gan nhiễm mỡ thì có thể là sẽ cần uống omega 3 với liều cao trong thời gian đầu, ví dụ mình dùng khoảng tầm 3 tháng omega 3 liều cao , sau đó đi kiểm tra lại xem sao rồi sẽ giảm liều để duy trì cái hàm lượng hàng ngày.
Câu 5: Magie nên uống vào trưa hay tối thì hiệu qủa?
—> Uống trưa hay tối thì nó sẽ tùy thuộc vào mục đích bổ sung của cô bác mà chọn thời điểm phù hợp. Nếu mục tiêu để gỉam căng thẳng , hỗ trợ giấc ngủ thì thời điểm vàng để uống là trước khi đi ngủ 1 tiếng. Lúc này, Magie sẽ kịp ngấm vào cơ thể, kích thích sản sinh hormone thư giãn GABA đúng lúc cô bác lên giường, giúp thả lỏng cơ bắp, đầu óc nhẹ bẫng và đi vào giấc ngủ nhanh hơn.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Nếu cô bác còn thắc mắc nào về các bệnh lý hiện tại, chưa biết kiểm soát làm sao cho hiệu quả và không biết các thuốc mình đang dùng có tương tác gì không thì cô bác có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho các cô bác ạ!
Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Con chúc các cô bác luôn vui vẻ, khoẻ mạnh, kiểm soát 5 con số nguy cơ thật hiệu quả ạ!
Nếu cô bác đang bị mỡ máu cao, muốn kiểm soát mỡ máu hiệu quả hơn để phòng đột quỵ, thì ds có tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu” hướng dẫn cô bác chi tiết cách ăn uống, tập luyện để kiểm soát mỡ máu hiệu quả tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
