Đột quỵ có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào, nhưng nhiều nghiên cứu ghi nhận số ca khởi phát thường tăng vào buổi sáng, đặc biệt trong những giờ đầu sau khi thức dậy. Vì sao đây là thời điểm cần thận trọng và khi xuất hiện dấu hiệu đột quỵ, gia đình phải làm gì để bảo vệ từng phút quý giá của não bộ? Dược sĩ Lan sẽ giải thích cụ thể trong bài viết này.
Cô bác thân mến! Rất nhiều người đổ lỗi cho số mệnh, nghĩ rằng đột quỵ là cái gì đó bất ngờ, không báo trước. Nhưng dưới góc nhìn y khoa dự phòng, cơ thể chúng ta thực ra có một “KHUNG GIỜ TỬ THẦN” – một thời điểm nhạy cảm mà nguy cơ mạch máu não bị tắc hoặc bị vỡ cao hơn, nguy cơ chúng ta có đột quỵ xảy ra cao hơn bất kỳ lúc nào khác trong ngày.
Hôm nay, Ds.Lan làm bài chia sẻ này không phải để làm các cô bác lo sợ, mà con muốn chỉ đích danh khung giờ nguy hiểm đó để cô bác biết trước được, chúng ta chủ động phòng thì nguy cơ sẽ giảm đi rất nhiều, con cũng sẽ bóc tách rõ 4 lý do tại sao nó lại xảy ra và hướng dẫn các cô bác 5 việc nhỏ mà cô bác có thể làm để giảm nguy cơ đột quỵ trong khung giờ đó.
Đồng thời, buổi chia sẻ hôm nay con cũng sẽ chỉ rõ để cô bác nhận biết ra các dấu hiệu của đột quỵ và khi biến cố xảy ra thì chúng ta sẽ cần làm gì để cứu được nhiều các tế bào não nhất có thể.
Những cô bác nào đã trên 50 tuổi, hoặc trong người đang có sẵn bệnh nền như cao huyết áp, mỡ máu, tiểu đường… thì cô bác tập trung xem kỹ những cái con chia sẻ trong buổi hôm nay nhé. Chúng ta biết trước để phòng thủ, bảo vệ chính mình và người thân, chứ đừng để nước đến chân mới nhảy thì đã quá muộn rồi cô bác ạ!
PHẦN 1: KHUNG GIỜ NGUY HIỂM DỄ GÂY ĐỘT QUỴ NHẤT TRONG NGÀY
Con từng đọc được bình luận của một bác rằng: “Ngày trước có người ở gần nhà tôi bị cao huyết áp và mỡ máu. Buổi sáng tập thể dục ngã gục đi luôn”.
Rồi có bác thì lại bình luận rằng: “ Quê tôi cũng vậy, có người sáng dậy đi vệ sinh rồi đột quỵ ngã trong đó”.
Con cũng nhớ lại chính trường hợp bác hàng xóm ở sát nhà chồng con ở dưới quê cũng từng đột quỵ vào buổi sáng sớm, khi dậy cho gà ăn. Lúc mọi người phát hiện ra đưa đi cấp cứu thì đã không qua khỏi.
Hay cách đây mấy tháng thì trong khi đi tập thể dục buổi sáng tầm 6h30 con về tới sảnh bên dưới nhà thì cũng gặp trường hợp 1 bác là đang được đẩy lên xe cứu thương đi viện cấp cứu vì đột quỵ.
Các cô bác có thể thấy là ngay xung quanh chúng ta thôi cũng có rất nhiều trường hợp đột quỵ diễn ra vào sáng sớm đúng không ạ?
Thật ra ,để nói rõ vào một giờ nào đó cụ thể thì mỗi nghiên cứu sẽ có sự khác nhau. Nhưng thường các nghiên cứu đa số đều cho thấy thời điểm dễ xảy ra đột quỵ nhất hay tập trung vào buổi sáng, đặc biệt là những giờ đầu sau khi thức dậy.
Một số anh chị em đồng nghiệp của Ds Lan. Họ cũng từng làm trong khoa cấp cứu tại bệnh viện thì các anh chị cũng chia sẻ rằng họ thấy các ca đột quỵ thường vào viện nhiều là trong khung giờ 4 – 8h sáng.
Vậy tại sao buổi sáng, đặc biệt là những giờ đầu sau khi thức dậy lại dễ gây đột quỵ nhất? Nó sẽ có 4 lý do y khoa cốt lõi sau đây, con xin giải thích thật kỹ để các cô bác cùng nghe:
1. Huyết áp tăng vọt một cách đột ngột sau khi tỉnh giấc
Khi chúng ta đang ngủ sâu, cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, huyết áp thường hạ xuống mức thấp hơn ban ngày. Nhưng khi các cô bác bắt đầu tỉnh giấc, cơ thể sẽ tự động kích hoạt một hệ thống “báo thức sinh học”. Lúc này, các hormone căng thẳng như Cortisol và Adrenaline sẽ tự động tiết ra nhiều hơn để giúp chúng ta tỉnh táo.
Tác dụng phụ của hai anh hormone này là gì? Là làm cho tim đập nhanh hơn và mạch máu co thắt lại.
Các cô bác cứ tưởng tượng mạch máu của mình lúc trẻ thì mềm mại, đàn hồi tốt như một ống dẫn nước bằng cao su. Nhưng ở người lớn tuổi, mạch máu yếu dần đi , hay một số cô bác đã có mảng xơ vữa trong lòng mạch máu do có mỡ máu cao hoặc vốn dĩ các cô bác đã bị tăng huyết áp lâu năm rồi.
Bây giờ, tim đẩy máu mạnh hơn, mạch máu lại co hẹp lại, làm áp lực dòng máu chảy trong lòng mạch tăng vọt lên đột ngột. Đây chính là “giọt nước tràn ly” có thể làm vỡ mạch máu não gây xuất huyết não, hoặc làm bong tróc các mảng xơ vữa đang có trong lòng mạch, kích hoạt sự hình thành cục máu đông chặn đứng dòng máu lên não, gây nhồi máu não.
Đặc biệt, những cô bác đang mắc tăng huyết áp, mỡ máu cao hoặc tiểu đường cần kiểm soát bệnh đều đặn, bởi đây đều là những yếu tố làm tổn thương mạch máu và làm tăng nguy cơ đột quỵ. Cô bác có thể xem thêm bài “Gốc Rễ Gây Đột Quỵ: Mối Nguy Từ Mỡ Máu, Huyết Áp, Tiểu Đường” để hiểu rõ vì sao ba bệnh lý này thường âm thầm tác động lên mạch máu não.
https://duocsilan.com/dot-quy-goc-re-mo-mau-huyet-ap-tieu-duong/
2. Thay đổi tư thế quá nhanh ngay khi vừa mở mắt
Con biết nhiều cô bác có thói quen: nghe tiếng chuông báo thức hoặc vừa tỉnh giấc là bật người ngồi dậy ngay lập tức để đi vệ sinh hoặc chuẩn bị cơm nước.
Hành động bật dậy nhanh này cực kỳ nguy hiểm đấy ạ!
Khi cô bác nằm, máu phân bố đều khắp cơ thể. Khi cô bác đứng lên quá đột ngột, theo quán tính và lực hấp dẫn, máu sẽ dồn xuống phần thấp của cơ thể như hai chân. Lúc này, hệ thần kinh giao cảm của người lớn tuổi phản xạ chậm hơn, chưa kịp điều chỉnh để co mạch và bơm máu lên não, gây ra tình trạng hạ huyết áp tư thế.
Hệ quả là áp lực tưới máu lên não bị sụt giảm đột ngột, cô bác có thể thấy hơi choáng váng, xây xẩm mặt mày.
Đối với người có nền bệnh tim mạch hoặc đã bị hẹp mạch máu não sẵn rồi thì sự suy giảm dòng máu nuôi não tức thời này có thể là ngòi nổ kích hoạt ngay một biến cố đột quỵ nguy hiểm xảy ra.
3. Máu bị “cô đặc” và tăng độ nhớt sau một đêm dài ngủ say
Các cô bác ngẫm xem có đúng không: Một đêm chúng ta ngủ từ 6 đến 8 tiếng đồng hồ, trong suốt thời gian đó chúng ta hoàn toàn không uống một giọt nước nào cả. Nhưng cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hơi thở và việc tiết mồ hôi.
Khi cơ thể bị mất nước nhẹ sau một đêm, dòng máu của chúng ta sẽ dễ bị cô đặc lại theo lời cô bác hay gọi như vậy, còn chuyên môn tụi con gọi là tăng độ nhớt của máu.
Độ nhớt của máu tăng , dòng máu di chuyển rất chậm. Máu chảy chậm thì nguy cơ các tế bào máu kết dính lại với nhau, hình thành nên cục huyết khối (cục máu đông) cũng có thể tăng lên. Cục máu đông này đi luẩn quẩn trong mạch máu, nếu tắc ở mạch máu nhỏ tại não thì sẽ dẫn tới đột quỵ.
4. Khả năng kết tập tiểu cầu tự nhiên tăng cao vào buổi sớm
Nhịp sinh học của con người rất kỳ diệu nhưng cũng đầy rủi ro. Vào sáng sớm, các tế bào tiểu cầu – những tế bào có nhiệm vụ kết tập lại để tạo nút chặn cầm máu khi chúng ta bị thương – bỗng nhiên hoạt động tích cực hơn bình thường. Chúng rất dễ bám dính vào nhau và bám vào các mảng xơ vữa trong lòng mạch.
Khi tiểu cầu dễ kết tập, kết hợp với dòng máu đang đặc, nhớt do thiếu nước, lại cộng thêm áp lực máu đang tăng cao sau khi thức dậy… Cô bác thấy không? Cả 4 yếu tố nguy hiểm này cùng hội tụ vào một thời điểm, biến khung giờ buổi sáng trở thành một “cái bẫy nguy hiểm” đối với hệ mạch máu nếu chúng ta chủ quan.
*** LƯU Ý QUAN TRỌNG: với những cô bác đang có các vấn đề như tăng huyết áp, tiểu đường , mỡ máu cao, người, những cô bác đã từng có cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc tiền sử đột quỵ trước đó và cả những cô bác trên 45–50 tuổi; người ngủ muộn, căng thẳng kéo dài thì các cô bác càng cần hết sức cẩn thận để tránh nguy cơ đột quỵ xảy ra vào sáng sớm này.
Thật ra, “Khung giờ nguy hiểm” thường rơi vào buổi sáng nhưng không có nghĩa là ngoài giờ này thì an toàn tuyệt đối. Đột quỵ nó có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, chỉ là buổi sáng sớm nguy cơ xảy ra sẽ thường cao hơn thôi. Nên cô bác cần thận trọng.
Nếu cô bác thấy mình có dấu hiệu như : Méo miệng, yếu liệt một bên tay chân, nói khó – nói ngọng đột ngột, chóng mặt đau đầu dữ dội xảy ra đột ngột thì lúc này cần phải đến viện ngay không được chần chừ. Vì đó rất có thể là dấu hiệu của cơn đột quỵ và lúc này thời gian chính là não , mỗi giây mỗi phút trôi qua là rất nhiều tế bào não bị chết đi nên đừng chờ tự hết cô bác nhé!
PHẦN 2: 5 VIỆC NHỎ MỖI SÁNG ĐỂ PHÒNG NGỪA ĐỘT QUỴ
Bây giờ biết nguy cơ rồi, vậy chúng ta phải làm gì để bảo vệ bản thân và người thân đây?
Phòng đột quỵ không cần cái gì đao to búa lớn đâu các cô bác ạ, tiền bạc không mua được mạch máu khỏe mạnh nếu chúng ta cứ giữ thói quen xấu.
Con xin hướng dẫn các cô bác 5 việc rất nhỏ vào buổi sáng, cực kỳ đơn giản nhưng đó có thể là tấm lá chắn bảo vệ cô bác mỗi buổi sáng. Cô bác có thể lấy giấy bút ghi lại, hoặc chia sẻ cái live này về để sáng mai mở ra xem và làm theo nhé!
Việc thứ nhất: Hãy “nằm lười” thêm 1 – 2 phút trước khi ngồi dậy
Sáng sớm khi vừa mở mắt thức giấc, cô bác tuyệt đối đừng vội bật người ngồi dậy ngay. Sau khi tỉnh giấc mọi người nên dành một ít phút cho cơ thể quen dần với trạng thái mới và hoàn toàn tỉnh táo trước khi bước ra khỏi giường
Hãy nằm yên trên giường, nhắm mắt hoặc mở mắt nhẹ nhàng thực hiện một vài động tác “khởi động”, cử động đều các ngón tay, ngón chân, co duỗi nhẹ hai chân và xoay nhẹ cổ tay, cổ chân, xoa mặt…
Sau đó, từ từ ngồi dậy, để hai chân thả lỏng bên mép giường khoảng 30 giây rồi mới chậm rãi đứng hẳn lên.
Hành động này giúp hệ thần kinh giao cảm của chúng ta có đủ thời gian để kích hoạt, điều chỉnh các mạch máu co bóp phù hợp, giúp ổn định dòng máu lên não tốt hơn.
Việc thứ hai: Súc miệng và uống ngay một cốc nước ấm khoảng 200 – 300ml
Việc này giống như cô bác kịp thời tiếp nước cho một dòng sông đang cạn vậy đó.
Nước ấm khi vào cơ thể sẽ được hấp thu rất nhanh qua đường tiêu hóa, hỗ trợ làm giảm độ nhớt của dòng máu đang bị cô đặc sau một đêm dài. Máu được làm loãng ra sẽ lưu thông trơn tru hơn, từ đó hỗ trợ ngăn ngừa sự hình thành của các cục máu đông. Vì vậy, sáng bước ra khỏi giường cô bác nhớ uống ngay 1 cốc nước ấm đã nhé!
Việc thứ ba: Đo huyết áp buổi sáng đúng cách
Nếu các cô bác có bệnh lý tăng huyết áp hoặc nhiều bệnh lý nền thì cần đo huyết áp buổi sáng đều đặn để kiểm soát.
Sáng ngủ dậy, cô bác đi vệ sinh nhẹ nhàng cho bàng quang thoải mái, sau đó ngồi thư giãn trên ghế vài phút rồi mới tiến hành đo. Đo 2 lần liên tiếp mỗi lần cách nhau khoảng 1 phút , rồi lấy kết quả trung bình của 2 lần đo để chính xác hơn.
Cô bác cần đo trước khi ăn sáng và trước khi uống thuốc huyết áp cô bác nhé!
Việc thứ 4: Dùng thuốc huyết áp đúng giờ theo chỉ định
Cô bác nào đã được chỉ định dùng thuốc huyết áp thì mình cần dùng đều không được tự ý ngưng.
Có nhiều cô bác rất hay quên, lúc nhớ thì uống, lúc quên thì thôi, hoặc thấy hôm nào người khỏe khoắn là tự ý bỏ thuốc. Thuốc huyết áp được bác sĩ kê đơn chính là cái để giữ cho áp lực trong lòng mạch máu luôn ở mức an toàn.
Đặc biệt, việc uống thuốc huyết áp vào buổi sáng (nếu có chỉ định) sẽ giúp thiết lập một màng bảo vệ, ngăn chặn hiện tượng huyết áp tăng vọt vào đầu giờ sáng.
Vì vậy, Cô bác hãy uống thuốc đúng giờ, đúng liều, đừng tự ý thay đổi nếu chưa báo lại bác sĩ nhé!
Việc thứ 5: Không nên gắng sức ngay khi vừa tỉnh giấc
Con biết nhiều bác có thói quen vừa dậy đã ra sân bê chậu cây cảnh, xách nước, leo cầu thang hoặc chạy bộ nhanh, đánh cầu lông…
Việc cô bác vận động, tập thể dục thể thao là rất tốt, nhưng cô bác nên tránh việc vừa tỉnh giấc một cái, cơ thể chưa kịp thích nghi và khởi động gì mà đã mang vác nặng hoặc vận động gắng sức ngay.
Khi rặn mạnh, bê vật nặng hoặc dùng sức mà nín thở, áp lực trong lồng ngực và ổ bụng tăng lên, khiến huyết áp có thể dao động và tăng mạnh trong thời gian ngắn.
Ở các co bác cao tuổi lại bị tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt, có bệnh tim mạch, tổn thương mạch máu não hoặc có túi phình mạch, tình trạng này có thể tạo thêm áp lực lên thành mạch và làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ nhất là những ca đột quỵ do vỡ mạch máu não.
Tốt nhất cô bác nên dành ít nhất 30 phút sau khi thức dậy để khởi động đã, việc này sẽ giúp các khớp kịp hồi tỉnh và thích nghi trước khi bước vào tập luyện. Và khi tập thì nên tập từ từ, bắt đầu với cường độ nhẹ rồi tới nặng cô bác nhé!
Các cô bác thấy 5 việc nhỏ này có dễ làm không ạ? Ai cũng có thể làm được đúng không ạ? Hãy hứa với con là từ sáng mai, tất cả chúng ta sẽ cùng thực hiện đều đặn để bảo vệ cho mình, giảm đi nguy cơ đột quỵ sáng sớm nhé!
PHẦN 3: Thời Gian Vàng Trong Cấp Cứu Đột Quỵ Và Cách Nhận Biết Các Dấu Hiệu Từ Sớm.
Một bác sĩ trực cấp cứu mà Ds.Lan quen, chị có chia sẻ rằng: “Có những ca đột quỵ người nhà đưa vào viện khi bệnh nhân đã hôn mê , chân tay cứng đờ, nói không được”
Khi bác sĩ hỏi: “Sao để nặng thế này mới đưa đi?”
Người nhà kể: trước đó có nói ngọng, đi loạng choạng, cầm đũa hay rơi. Nhưng nghĩ là mệt, là trúng gió, thế là cho nghỉ ngơi, xoa dầu, cạo gió. Đến khi bất tỉnh mới đưa đi bệnh viện. Rồi từ tuyến dưới chuyển lên tuyến trên. Lúc đó… đã hơn 8 tiếng.
Và lúc đó bác sĩ cũng chỉ biết thở dài: “Muộn quá, giá như gia đình đưa đến sớm hơn..”
Con kể câu chuyện này để các cô bác hiểu: Đột quỵ là cuộc chạy đua khốc liệt từng giây với tử thần. Não bộ của chúng ta không có kho dự trữ năng lượng. Mạch máu não bị tắc, đồng nghĩa với việc vùng não đó bị bỏ đói hoàn toàn.
Y khoa đã chứng minh: Ở những bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cục bộ cấp tính do tắc nghẽn mạch máu lớn điển hình. Mỗi phút trôi qua là 1,9 triệu tế bào thần kinh, 14 tỷ khớp thần kinh và 12 km (7,5 dặm) sợi thần kinh có myelin bị phá hủy. So với tốc độ mất tế bào thần kinh bình thường trong quá trình lão hóa não, thì não bị thiếu máu cục bộ lão hóa 3,6 năm mỗi giờ nếu không được điều trị.
Vì vậy, trong giới y khoa tụi con có câu nằm lòng: “THỜI GIAN LÀ NÃO”. Vì mỗi phút tắc mạch trôi qua là hàng triệu tế bào não chết đi không thể phục hồi được. Vậy nên cứu người đột quỵ là phải đến “ĐÚNG LÚC” chứ không tới viện bác sĩ cũng bó tay.
*** THỜI GIAN VÀNG TRONG CẤP CỨU ĐỘT QUỴ:
Cô bác hãy nhớ thật kỹ các mốc thời gian vàng sau đây cho con:
· Mốc trong vòng 4,5 giờ đầu: Đây là KHOẢNG THỜI GIAN VÀNG. Nếu bệnh nhân bị nhồi máu não (tắc mạch) đến viện trong khung giờ này, bác sĩ sẽ dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch để làm tan cục máu đông. Rất nhiều trường hợp phục hồi tốt và đi lại bình thường sau đó.
· Mốc trong vòng 6 giờ đầu: Nếu bị tắc các mạch máu lớn, trong vòng 6 tiếng đầu, các bác sĩ có thể dùng dụng cụ chuyên dụng luồn vào mạch máu để lấy huyết khối ra ngoài..
· Mốc từ sau 6 giờ: Vùng não bị thiếu máu đã tổn thương quá rộng, các tế bào não đã chết hàng loạt. Di chứng liệt nặng, nằm một chỗ hoặc tử vong là cực kỳ cao.
Cô bác hãy nhớ: Can thiệp càng muộn, tỷ lệ tế bào não chết càng nhiều, di chứng liệt giường, tàn phế hoặc tử vong sẽ càng cao. Càng sớm một phút, người thân của mình càng có cơ hội sống sót lành lặn!
*** CẢNH BÁO: DẤU HIỆU NHẬN BIẾT ĐỘT QUỴ!
Nhiều cô bác nghĩ đột quỵ là phải ngã lăn ra đất, sùi bọt mép, hoặc liệt hẳn một bên người. Đúng, đó là thể điển hình. Nhưng có những ca đột quỵ đến cực kỳ lặng thầm, đặc biệt là tổn thương ở vùng não phía sau (vùng tiểu não điều khiển thăng bằng).
Có những trường hợp người bệnh chỉ cảm thấy đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn mửa liên tục, rồi huyết áp bỗng nhiên tăng cao vọt lên hoặc biến động thất thường. Họ hoàn toàn không bị méo miệng, không bị yếu liệt tay chân gì cả! Người nhà cứ tưởng bị ngộ độc thức ăn hoặc trúng gió độc. Nhưng khi đưa vào viện chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) thì mới biết là mạch máu não đã bị tổn thương nghiêm trọng rồi.
Cho nên, bất kỳ một dấu hiệu bất thường nào xuất hiện đột ngột, dù là nhỏ nhất, các cô bác cũng không được phép chủ quan!
NHỚ QUY TẮC NHẬN BIẾT ĐỘT QUỴ B.E. F.A.S.T
Để giúp các cô bác không bị bỏ sót bất kỳ dấu hiệu đột quỵ nào, kể cả những ca đột quỵ lặng thầm nhất, y khoa hiện đại khuyên chúng ta hãy học thuộc lòng quy tắc B.E. F.A.S.T sau đây. Rất dễ nhớ thôi cô bác ạ:
· B – Balance (ba-lần-s )Thăng bằng): Tự nhiên người bệnh bị mất thăng bằng đột ngột, chóng mặt, đi đứng loạng choạng, ngả nghiêng không vững.
· E – Eyes (Mắt): Bỗng nhiên mắt bị mờ đi, giảm thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai bên mắt, hoặc nhìn một hóa hai (nhìn đôi).
· F – Face (Gương mặt): Bảo người đó thử cười hoặc há miệng. Nếu thấy một bên mặt bị xệ xuống, nụ cười méo xệch, nhân trung bị lệch sang một bên.
· A – Arms (Cánh tay): Bảo người đó giơ cả hai tay lên. Nếu có một bên tay chân bị yếu, không nhấc lên được hoặc giơ lên rồi tự động rơi thõng xuống; cầm đũa, cầm chén bị rơi loảng xoảng.
· S – Speech (Giọng nói): Bảo người đó nói một câu đơn giản. Nếu thấy giọng bỗng nhiên ngọng nghịu, líu lưỡi, nói khó, ú ớ hoặc bỗng dưng lơ mơ không hiểu lời người khác nói.
· T – Time (Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ một dấu hiệu nào trong các chữ B, E, F, A, S kể trên, chữ T chính là THỜI GIAN VÀNG – lập tức gọi ngay 115 hoặc đưa thẳng bệnh nhân đến bệnh viện lớn gần nhất có chuyên khoa đột quỵ, tuyệt đối không chần chừ một giây nào!
—> Cô bác hãy học thuộc lòng những chữ này để nhận biết những dấu hiệu của đột quỵ, nắm giữ chiếc chìa khóa bảo vệ sức khoẻ cho mình và cả những người thân xung quanh nhé!
PHẦN 4: NHỮNG SAI LẦM DÂN GIAN NGUY HIỂM – TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC LÀM
Khi thấy người thân có dấu hiệu đột quỵ, vì tâm lý hoảng loạn, người Việt mình rất hay làm theo các thói quen dân gian truyền miệng. Hôm nay, con muốn các cô bác hãy ghi nhớ thật kỹ những điều này. Đây là những lời cảnh báo chuẩn y khoa, các cô bác TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC LÀM những việc sau đây để tránh đẩy người thân vào cửa tử:
- KHÔNG cạo gió, xoa dầu, bấm huyệt, giật tóc mai:
Đột quỵ là tổn thương xảy ra bên trong não do mạch máu bị tắc hoặc bị vỡ. Cạo gió, xoa dầu hay bấm huyệt không thể làm tan cục máu đông, cũng không thể cầm được chảy máu trong não. Điều nguy hiểm nhất là những việc này có thể làm mất đi thời gian cấp cứu vô cùng quý giá.
- KHÔNG chích máu đầu ngón tay hay dái tai:
Đây không phải là phương pháp điều trị đột quỵ được khoa học chứng minh. Chích máu không thể làm thông mạch máu đang bị tắc và cũng không thể làm ngừng chảy máu trong não. Nếu dụng cụ không bảo đảm vô khuẩn còn có nguy cơ gây tổn thương và nhiễm trùng. Quan trọng hơn cả, đừng mất thời gian thực hiện những biện pháp này thay vì gọi cấp cứu.
- KHÔNG tự ý cho người bệnh ăn, uống hoặc tự dùng thuốc:
Không tự ý cho uống An cung ngưu hoàng hoàn, thuốc hoạt huyết, aspirin, thuốc chống đông hay tự ý cho uống thêm thuốc hạ huyết áp khi chưa được nhân viên y tế đánh giá.
Cô bác phải nhớ rằng có hai nhóm đột quỵ chính: nhồi máu não do mạch máu bị tắc và đột quỵ xuất huyết do mạch máu bị vỡ. Hai loại này có cách điều trị rất khác nhau và phải dựa vào thăm khám cùng hình ảnh chụp não để phân biệt.
Nếu người bệnh đang bị xuất huyết não mà tự ý sử dụng một số thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, tình trạng chảy máu có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Đồng thời, người bị đột quỵ có thể bị rối loạn nuốt mà gia đình không nhận ra. Vì vậy, không nên cố cho người bệnh uống nước, uống thuốc hay ăn bất cứ thứ gì vì có nguy cơ bị sặc vào đường thở.
- KHÔNG nằm chờ xem có tự tỉnh hay tự khỏe lại không:
Đột quỵ là một tình trạng cấp cứu. Đừng nghĩ người bệnh chỉ mệt rồi cho nằm ngủ để chờ xem thế nào. Ngay cả khi triệu chứng như méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó tự biến mất sau vài phút, người bệnh vẫn cần được cấp cứu ngay vì đó có thể là một cơn thiếu máu não thoáng qua và là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
VẬY CHÚNG TA NÊN LÀM GÌ KHI NGHI NGỜ MÌNH HOẶC NGƯỜI THÂN BỊ ĐỘT QUỴ?
Khi nghi ngờ đột quỵ, cách xử trí đúng nhất là không cố tự điều trị tại nhà mà ưu tiên gọi cấp cứu 115 càng sớm càng tốt , đưa thẳng người bệnh tới bệnh viện tuyến tỉnh hoặc trung ương có khả năng xử trí đột quỵ.
Tuyệt đối không đưa vào các phòng khám nhỏ hay trạm y tế không có máy chụp cắt lớp, vì vào đó họ cũng không có đủ công cụ để chẩn đoán, lại mất công chuyển tuyến, lãng phí mất thời gian vàng cứu não của người bệnh cô bác nhé!
Trong lúc chờ cấp cứu, cô bác cố gắng nhớ xem triệu chứng bắt đầu từ lúc mấy giờ, hoặc lần cuối mình thấy người bệnh còn hoàn toàn bình thường là lúc nào. Thông tin này rất quan trọng để bác sĩ quyết định phương pháp điều trị.
Nếu người bệnh còn tỉnh, hãy để họ nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, an toàn, không bắt đứng dậy đi lại. Đồng thời nới lỏng quần áo, thắt lưng, mở cúc áo cổ để người bệnh dễ thở và oxy vào phổi được tốt nhất.
Còn nếu người bệnh bất tỉnh, phải kiểm tra xem họ còn thở bình thường hay không
Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng VẪN CÒN THỞ BÌNH THƯỜNG, đặc biệt nếu có nôn ói, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng ở tư thế an toàn nếu có thể. Việc này giúp giữ đường thở thông thoáng và giúp chất nôn chảy ra ngoài, hạn chế nguy cơ bị sặc vào đường thở. Sau đó tiếp tục theo dõi nhịp thở trong lúc chờ cấp cứu.
Nhưng nếu người bệnh bất tỉnh và KHÔNG CÒN THỞ BÌNH THƯỜNG, hoặc chỉ thở ngáp cá, lâu lâu mới hớp được một hơi, thì đây là tình trạng cực kỳ nguy cấp. Lúc này phải gọi 115 ngay, bật loa ngoài và bắt đầu hồi sức tim phổi theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.
Đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, đặt hai tay ở giữa ngực và ép tim mạnh, nhanh với tốc độ khoảng 100 đến 120 lần mỗi phút. Nếu cô bác chưa được học cách thổi ngạt, hãy tập trung ép tim liên tục và làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu. Nếu đã được đào tạo hồi sức tim phổi, có thể thực hiện 30 lần ép tim rồi 2 lần thổi ngạt và tiếp tục lặp lại , làm liên tục cho đến khi đội cấp cứu tới hoặc nạn nhân tỉnh lại.
—> Cô bác nhớ:
Bất tỉnh nhưng còn thở bình thường – giữ đường thở an toàn, có thể đặt nằm nghiêng và tiếp tục theo dõi.
Bất tỉnh, ngưng thở, không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp cá – gọi cấp cứu và bắt đầu ép tim ngay.
PHẦN 5: TỔNG KẾT
Ds.Lan mong rằng những chia sẻ hôm nay đã giúp ích cho các cô bác trong việc nhận biết các dấu hiệu sớm của đột quỵ , hiểu về khung giờ dễ gây độc quỵ, thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ và cách xử lý đúng. Một số câu hỏi đáp cô bác có thể xem thêm trong livestream trực tiếp của con nhé.
Các cô bác có thể xem lại buổi livestream trực tiếp tại đây ạ:
Nếu cô bác còn thắc mắc nào về các bệnh lý hiện tại, chưa biết kiểm soát làm sao cho hiệu quả và không biết các thuốc mình đang dùng có tương tác gì không thì cô bác có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho các cô bác ạ!
Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Nếu cô bác đang bị mỡ máu cao, muốn kiểm soát mỡ máu hiệu quả hơn để phòng đột quỵ, thì ds có tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu” hướng dẫn cô bác chi tiết cách ăn uống, tập luyện để kiểm soát mỡ máu hiệu quả tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
