Có một niềm tin mà dược sĩ thấy rất nhiều cô bác đang có, đó là: “Đột quỵ là trời kêu ai nấy dạ, tự nhiên đột quỵ thôi chứ chẳng phản kháng được”.
Vâng, thực tế từ “đột quỵ” dịch ra là quỵ xuống đột ngột, bất ngờ nên đúng là khó nói trước nó diễn ra lúc nào.
Song cô bác có để ý không?
Hầu hết các trường hợp đột quỵ xung quanh chúng ta đều diễn ra vào lúc sáng sớm.
Như vài tháng trước, khi dược sĩ cùng chồng đi chạy bộ buổi sáng về, vừa đến sảnh chung cư thì thấy xe cấp cứu đỗ ngay trước sảnh. Sau đó, dược sĩ thấy các bác sĩ, y tá đẩy cáng chở một bác bị đột quỵ đi từ thang máy ra xe cấp cứu. Lúc đó, dược sĩ nhớ là khoảng hơn 6 giờ.
Rồi hàng xóm ở nhà chồng ds ở quê, cách một nhà, bác cũng bị đột quỵ vào thời điểm buổi sáng sớm, khoảng 4–5 giờ, khi dậy cho gà ăn.
Trong livestream của dược sĩ cũng có nhiều cô bác chia sẻ về người thân xung quanh đi tập thể dục buổi sáng rồi ngã gục, hoặc đi vệ sinh buổi sáng rồi quỵ xuống luôn trong nhà vệ sinh.
Còn rất nhiều trường hợp như vậy.
Và thực tế đã có những nghiên cứu cụ thể trên thế giới. Ví dụ, nghiên cứu được đăng trên Thư viện Y khoa Hoa Kỳ trên 11.000 người đột quỵ cho thấy đột quỵ hay tập trung vào buổi sáng, từ 6–12 giờ, đặc biệt là những giờ đầu sau khi thức dậy.
Khoa cấp cứu đột quỵ từ 4–8 giờ sáng cũng là giờ làm việc vất vả nhất trong ngày khi tiếp nhận nhiều bệnh nhân nhất.
Vậy tại sao lại như vậy?
Vì sao buổi sáng đáng lẽ là lúc cơ thể khỏe mạnh nhất nhưng với mạch máu lại là lúc mong manh nhất, dễ gặp những biến cố nhất?
Có 4 lý do, cô bác ạ.
Bốn lý do, bốn nguy cơ cùng đổ dồn vào khung giờ buổi sáng sớm, khiến cô bác tăng nguy cơ đột quỵ.
Lý do đầu tiên là huyết áp tăng vọt một cách đột ngột sau khi tỉnh giấc
Cô bác hình dung, khi chúng ta ngủ sâu, cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, huyết áp thường hạ xuống mức thấp hơn ban ngày.
Nhưng khi cô bác bắt đầu tỉnh giấc, cơ thể sẽ tự động kích hoạt một hệ thống báo thức sinh học. Lúc này, hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline sẽ tự động tiết ra nhiều hơn để giúp chúng ta tỉnh táo.
Điều này nhìn chung là có ích vì buổi sáng chúng ta cần tỉnh táo để làm việc, sinh tồn, phải không cô bác?
Nhưng tác dụng phụ của hai hormone này là làm cho tim chúng ta đập nhanh hơn, máu chảy mạnh hơn, mạch máu co thắt lại.
Cô bác tưởng tượng, mạch máu của mình lúc trẻ thì mềm mại, đàn hồi tốt như ống dẫn nước bằng cao su. Nhưng ở người lớn tuổi, mạch máu dần yếu đi. Một số cô bác đã có mảng xơ vữa trong lòng mạch máu do mỡ máu cao hoặc vốn dĩ đã bị tăng huyết áp lâu năm rồi.
Bây giờ, tim đẩy máu mạnh hơn, mạch máu co hẹp lại, làm áp lực của dòng máu trong lòng mạch tăng vọt lên.
Đây chính là giọt nước tràn ly, có thể làm vỡ mạch máu não, gây xuất huyết não; làm bong tróc các mảng xơ vữa đang có trong lòng mạch, kích hoạt sự hình thành cục máu đông chặn đứng dòng máu lên não, gây nhồi máu não.
Lý do thứ hai là cô bác thay đổi tư thế quá nhanh khi mở mắt
Con biết nhiều cô bác có thói quen nghe tiếng chuông báo thức hoặc vừa tỉnh giấc là bật ngay dậy để đi vệ sinh, chuẩn bị cơm nước.
Hành động này thực tế cực kỳ nguy hiểm, cô bác ạ.
Khi cô bác nằm, máu phân bố đều khắp cơ thể. Khi cô bác đứng lên quá đột ngột, theo quán tính và lực hấp dẫn, máu sẽ dồn xuống phần thấp của cơ thể như hai chân.
Lúc này, hệ thần kinh giao cảm của người lớn tuổi phản xạ chậm hơn, chưa kịp điều chỉnh để co mạch và bơm máu lên não, gây ra tình trạng hạ huyết áp tư thế.
Hệ quả là áp lực tưới máu lên não bị sụt giảm đột ngột, cô bác có thể thấy hơi choáng váng, xây xẩm mặt mày.
Với người có bệnh tim mạch hoặc đã bị hẹp mạch máu não sẵn rồi thì sự sụt giảm dòng máu nuôi não tức thời này có thể là ngòi nổ, kích hoạt ngay một biến cố đột quỵ nguy hiểm xảy ra.
Thứ ba là máu bị cô đặc và tăng độ nhớt sau một đêm dài ngủ say
Cô bác hãy thử ngẫm xem. Đêm chúng ta ngủ 6–8 tiếng đồng hồ và suốt thời gian đó chúng ta không uống một giọt nước nào cả.
Tuy nhiên, cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hơi thở và tiết mồ hôi.
Khi cơ thể bị mất nước nhẹ sau một đêm, dòng máu của chúng ta sẽ dễ bị cô đặc lại, chuyên môn gọi là tăng độ nhớt của máu.
Độ nhớt của máu tăng, dòng máu di chuyển rất chậm. Cô bác cứ hình dung máu lúc này giống nước rửa bát, nó chảy ra chậm hơn so với nước máy nhiều.
Máu chảy chậm thì nguy cơ các tế bào máu kết dính lại với nhau, hình thành nên cục huyết khối, hay cục máu đông, cũng có thể tăng lên.
Cục máu đông này đi luẩn quẩn trong mạch máu, nếu tắc ở mạch máu nhỏ tại não sẽ dẫn tới đột quỵ.
Và thứ tư là khả năng kết tập tiểu cầu tự nhiên tăng cao vào buổi sớm
Nhịp sinh học của con người rất kỳ diệu nhưng cũng đầy rủi ro.
Vào sáng sớm, các tế bào tiểu cầu – những tế bào có nhiệm vụ kết tập lại để tạo nút chặn cầm máu khi chúng ta bị thương – bỗng nhiên hoạt động tích cực hơn bình thường.
Chúng dễ bám vào nhau, bám vào các mảng xơ vữa trong lòng mạch, tạo thành các cục máu đông trong lòng mạch máu.
Khi tiểu cầu dễ kết tập, kết hợp với dòng máu đang đặc nhớt do thiếu nước, lại cộng thêm việc cô bác thức dậy quá nhanh, đột ngột và huyết áp tăng cao sau khi thức dậy – cả 4 yếu tố nguy hiểm này cùng hội tụ vào một thời điểm, biến khung giờ buổi sáng trở thành một cái “bẫy nguy hiểm” đối với mạch máu nếu chúng ta chủ quan.
Đặc biệt, cô bác đang có các vấn đề như tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao; những cô bác từng có cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc có tiền sử đột quỵ trước đó; những cô bác trên 45–50 tuổi, người hay ngủ muộn, căng thẳng kéo dài thì càng phải hết sức cẩn thận để tránh nguy cơ đột quỵ xảy ra vào sáng sớm.
Thật ra, thời điểm buổi sáng dễ diễn ra đột quỵ hơn nhưng các khung giờ khác cũng không phải an toàn tuyệt đối. Đột quỵ có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, chỉ là buổi sáng có nguy cơ xảy ra cao hơn thôi nên cô bác cần thận trọng.
Đặc biệt, nếu cô bác thấy có các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt một bên tay chân, nói khó, nói ngọng đột ngột, chóng mặt, đau đầu dữ dội xảy ra đột ngột thì lúc này phải gọi cấp cứu để đến bệnh viện ngay, không được chần chừ.
Vì đó có thể là dấu hiệu của cơn đột quỵ và thời gian lúc này là vàng, là não. Mỗi giây phút trôi qua là rất nhiều tế bào bị chết đi.
Dược sĩ mong rằng qua bài viết này, cô bác có thêm kiến thức để phòng tránh, từ đó giảm được những rủi ro không đáng có.
Đột quỵ đúng là khó báo trước, không ai nói trước được điều gì. Nhưng chúng ta cố gắng khắc phục và hạn chế càng nhiều yếu tố thì chữ “đột” trong “đột ngột” sẽ giảm đi một phần nào đó.
Với cô bác có mỡ máu cao – một trong những nguy cơ làm tăng khả năng xơ vữa động mạch, tai biến, đột quỵ – thì Dược sĩ có tạo ra cuốn sổ tay mỡ máu, hướng dẫn cô bác cách ăn uống, tập luyện để kiểm soát mỡ máu hiệu quả tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
Vì sự thay đổi trong sức khỏe của cô bác,
~duocsilan
