Sao lại thế được? Liệu có nhầm lẫn gì không?
Hôm trước, trong livestream, một cô nhắn cho con là: “Vì sao mỡ máu dưới mức bình thường nhưng bị xơ vữa động mạch? Có cần uống thuốc nữa không, dược sĩ?”
Rồi con vẫn nhớ một cô là Việt Kiều chia sẻ với con là cô có người thân bị đột quỵ dù các chỉ số mỡ máu bình thường. Đi xét nghiệm mới biết bị chỉ số lipoprotein(a) cao gây xơ vữa, dù các chỉ số mỡ máu khác rất đẹp.
Cô bảo con là có thời gian thì chia sẻ cho mọi người biết về điều này.
Qua những lời tâm tình, nhắn gửi kèm những lo lắng của các cô bác, con đã nghiên cứu kỹ hơn về vấn đề này để livestream cũng như chia sẻ lại bài viết, giúp cô bác chúng ta có thêm những kiến thức để chăm sóc sức khỏe cho mình và người thân.
Thì con xin chia sẻ với cô bác một điều mà chúng ta không ai mong muốn nhưng lại có thể xảy ra. Đó là dù cô bác có chỉ số mỡ máu, đường huyết, huyết áp bình thường nhưng hoàn toàn vẫn có thể bị xơ vữa động mạch, vẫn có thể có nguy cơ nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Cô bác cứ hình dung lớp nội mạc mạch máu như lớp sơn trơn láng bên trong đường ống. Vì một lý do nào đó, khi lớp này bị tổn thương thì dù mỡ máu của cô bác có thấp nhưng vì nội mạc đã bị tổn thương, có những kẽ hở, có những ổ gà, ổ vịt thì mỡ máu vẫn có thể bám vào đó dần dần và hình thành mảng xơ vữa.
Giống như xe cộ đi lại có ít nhưng đường có ổ gà, ổ vịt thì thi thoảng vẫn có xe bị rơi vào đó. Rồi nó cứ tích lũy dần, tích lũy dần, vẫn có nguy cơ hình thành mảng xơ vữa.
Vậy điều gì đã làm trầy xước, tổn thương thành mạch máu của chúng ta trong khi chúng ta đã có chỉ số mỡ máu, đường huyết, huyết áp bình thường?
Thì con xin giải thích cho cô bác dễ hình dung như thế này.
Có 7 kẻ thù giấu mặt sau đây.
Kẻ thù đầu tiên đó là tuổi tác.
Đây là quy luật hao mòn tự nhiên không thể tránh.
Như thời gian trước, tự nhiên cái ống nước dưới bồn rửa bát nhà con đột ngột bị bục vỡ, nước phun tung tóe, ngập lênh láng cả nhà luôn cô bác ạ. May mắn hôm đó nhà con có người ở nhà để khóa van khẩn cấp, chứ không nước tràn vào các ổ điện tầm thấp thì nguy hiểm vô cùng.
Và lạ là một tháng sau, nhà bác hàng xóm sát vách nhà con cũng bị bục vỡ ống nước y chang như thế. Hai nhà ngồi trò chuyện với nhau mới vỡ lẽ: Hóa ra đường ống dẫn nước của cả hai nhà đều đã dùng được 7–8 năm nay rồi. Đến tuổi của nó là nó tự mục, tự vỡ thôi, chẳng cần ai tác động cả.
Nên mạch máu của cô bác cũng tương tự như vậy thôi. “Trăm năm bia đá thì mòn”. Mạch máu đã co bóp suốt cả hơn nửa thế kỷ, 50–60 năm cuộc đời không nghỉ một giây nào. Làm sao chúng tránh khỏi sự hao mòn, xơ cứng tự nhiên, làm sao tránh khỏi những xước xát chỗ này, chỗ kia.
Rồi kẻ thù thứ hai đó chính là khói thuốc lá.
Cái này đúng là đau đầu. Vì nhiều bác ngoài kia vẫn thi thoảng hút thuốc lá, mỗi ngày làm vài bi thuốc lào. Rồi dù có bảo các bác đừng hút thì các bác bảo nghiện mấy chục năm rồi, khó bỏ lắm.
Khói thuốc lá thì nó không làm tăng mỡ máu rõ ràng ngay.
Nhưng chất độc nicotine trong thuốc lá ngấm vào máu sẽ đi tàn phá, làm viêm loét lớp nội mạc mạch máu, tạo điều kiện cho mỡ bám vào thành mạch, hình thành xơ vữa.
Mà không chỉ người hút đâu, vợ con ngửi khói thuốc lá của chồng cũng có nguy cơ bị tổn thương mạch máu cực kỳ lớn.
Kẻ thù số 3 là viêm mạn tính mức độ thấp.
Giống như đống than hồng âm ỉ, không cháy rực nhưng cứ kéo dài mãi như vậy.
Cô bác hình dung là nếu cô bác bị đứt tay hay viêm họng thì cơ thể sẽ báo động bằng sưng, nóng, đỏ, đau để mình biết mà chữa. Đó là viêm cấp tính.
Nhưng viêm mạn tính mức độ thấp này thì lại rất âm thầm. Nó không gây đau đớn nhưng lại âm thầm giải phóng các chất gây viêm vào máu mỗi ngày. Nó âm thầm, lặng lẽ phá hủy cơ thể từng chút một từ bên trong.
Viêm mạn tính mức độ thấp đến từ đâu?
Đó là từ việc cô bác bị mất ngủ kéo dài, đêm ngủ không sâu giấc hay bị tỉnh giấc.
Từ stress, lo âu, suy nghĩ quá nhiều về con cái, cơm áo gạo tiền.
Hoặc từ chế độ ăn nhiều đường tinh luyện, bánh ngọt, nước ngọt, đồ ăn vặt hoặc đồ chiên rán nhiều dầu mỡ. Những thứ này tạo ra phản ứng viêm âm thầm liên tục trong máu.
Nó giống như trong nhà không có đám cháy lớn nào cả nhưng đống than hồng thì vẫn cứ âm ỉ cháy suốt nhiều năm. Lớp nội mạc mạch máu bị cái “than hồng” này làm tổn thương liên tục.
Lúc này, dù mỡ máu của cô bác có thấp dưới mức bình thường nhưng vẫn dễ bám vào các vết loét, vết tổn thương do viêm âm thầm đó gây ra để hình thành mảng xơ vữa.
Nguy hiểm hơn là cái than hồng này còn làm mảng xơ vữa vốn yên ổn bỗng trở nên giòn, dễ nứt vỡ. Và như con chia sẻ ở buổi trước thì mảng xơ vữa nguy hiểm nhất là khi nó bị nứt vỡ, sẽ dễ hình thành cục máu đông và gây ra cơn nhồi máu cơ tim, đột quỵ ngay lập tức.
Thứ tư là rối loạn mỡ máu tiềm ẩn – kẻ giả mạo tinh vi qua mặt xét nghiệm
Đây chính là trường hợp của cô ở nước ngoài gửi cho con.
Đó là khi cô bác đi khám sức khỏe, bác sĩ chỉ làm 4 chỉ số mỡ máu cơ bản như cholesterol toàn phần, mỡ xấu LDL, mỡ tốt HDL, mỡ trung tính triglyceride. Nếu các chỉ số này nằm trong ngưỡng an toàn thì các cô bác thở phào nhẹ nhõm.
Nhưng thực ra, trong dòng máu của chúng ta có những loại mỡ xấu tinh vi hơn nhiều mà nhiều xét nghiệm cơ bản không đo được.
Ví dụ như LDL nhỏ và đậm đặc, gọi là sdLDL. Cô bác hình dung như thế này: Bình thường mỡ xấu LDL to như quả bóng bàn, khó chui qua thành mạch. Nhưng loại LDL nhỏ, đậm đặc này thì bé xíu như viên bi. Dù mỡ xấu tổng thể không cao nhưng toàn loại nhỏ như viên bi thì chúng dễ chui tọt qua lớp bảo vệ của thành mạch để tạo xơ vữa.
Rồi cả chỉ số lipoprotein(a). Đây là một loại mỡ đặc biệt do yếu tố di truyền quyết định, có tính chất gây xơ vữa cực kỳ mạnh nhưng xét nghiệm thường quy rất ít khi làm. Thường nếu gia đình có yếu tố di truyền thì cô bác nên làm thêm để biết.
Thế nên mới có chuyện mỡ máu trên giấy thì đẹp nhưng mạch máu bên trong lại bám đầy cặn bã xơ vữa là vì vậy đấy cô bác ạ.
Kẻ thù thứ năm là yếu tố di truyền – bản thiết kế bẩm sinh của mạch máu
Cái này thì khó tránh, đặc biệt là nếu gia đình chúng ta có bố mẹ, anh chị em ruột từng bị tai biến mạch máu não sớm hoặc nhồi máu cơ tim sớm, nam trước 55 tuổi, nữ trước 65 tuổi, thì nguy cơ chúng ta có mạch máu nhạy cảm, dễ tổn thương sẽ cao hơn bình thường.
Nhưng cô bác ạ, di truyền chỉ quyết định cái nền móng ban đầu. Còn lối sống, cách ăn uống, tập luyện mới là thứ quyết định mạch máu có bị tắc không. Nếu chúng ta biết mình có khả năng có gen như vậy thì chúng ta chủ động bảo vệ mạch máu từ sớm lại là điều tốt, giúp chúng ta khỏe mạnh.
Đôi khi vì có bệnh mà mình lại chú ý hơn, lại khỏe hơn cả người không có bệnh.
Nên hãy luôn nhìn tích cực:
Sự kiện + phản ứng = kết quả.
Cô bác không thay đổi được sự kiện nhưng có thể thay đổi được phản ứng và sẽ có kết quả mới.
Kẻ thù thứ 6 là huyết áp dao động.
Cơn sóng ngầm âm thầm phá hủy thành mạch.
Nhiều cô bác đo huyết áp lúc nào cũng đẹp, 115, 120/80 mmHg, chưa bao giờ cao cả.
Nhưng cô bác ơi, huyết áp của chúng ta thay đổi liên tục theo từng phút, từng giờ. Có người bị tăng huyết áp vào sáng sớm khi ngủ dậy. Ban ngày đo huyết áp đẹp nhưng tầm 4–5 giờ sáng, huyết áp vọt đỉnh mà không biết.
Rồi khi stress, tức giận, huyết áp tăng vọt lên rồi lại hạ xuống. Hoặc có người huyết áp ban đêm không hạ. Bình thường khi ngủ, huyết áp phải giảm để mạch máu nghỉ ngơi nhưng có người vẫn giữ mức cao.
Huyết áp cao thì áp lực lên lòng mạch tăng lên.
Như cô bác hình dung, xối nước thật mạnh vào tường thì lâu dần kiểu gì tường cũng bong tróc hết sơn, rồi đến cả gạch vữa cũng bị rơi ra. Lòng mạch máu của chúng ta cũng vậy, sẽ bị xước, bị rách nếu huyết áp cao và là tiền đề để mỡ bám vào, tạo thành xơ vữa.
Kẻ thù cuối cùng chính là cái đau đầu nhất của xã hội hiện đại – lối sống ít vận động, mạch máu ít được rèn luyện.
Thời nay quá nhiều việc bận, quá nhiều cám dỗ khiến chúng ta bị cuốn theo, không còn thời gian cho tập luyện.
Nhưng cái gì tập thì nó mới tốt được.
Cơ bắp, xương khớp và cả mạch máu cũng vậy.
Khi vận động, tim bơm máu mạnh hơn và lưu lượng máu qua các động mạch tăng lên. Dòng máu này tạo ra một lực tác động nhẹ lên lớp tế bào lót bên trong thành mạch, gọi là lớp nội mạc.
Chính lực tác động đó kích thích lớp nội mạc mạch máu sản xuất ra nitric oxide, viết tắt là NO. Đây là một phân tử tín hiệu quan trọng giúp cơ trơn thành mạch thư giãn để mạch máu giãn nở tốt hơn, đồng thời góp phần ngăn chặn các mảng cặn bẩn bám vào thành mạch.
Nếu chúng ta nằm nhiều, ngồi nhiều, dòng máu chảy trong cơ thể sẽ lờ đờ, chậm chạp. Khi dòng máu chảy chậm, nội mạc mạch máu sẽ không tiết ra đủ NO. Thiếu đi chất này, mạch máu sẽ ngày càng xơ cứng, giòn hơn, dễ bám cặn bẩn hơn, dễ bị tổn thương bởi xơ vữa hơn.
Tới đây, cô bác có thể thấy rằng có người không bệnh gì, không mỡ máu cao, không huyết áp cao, không tiểu đường mà mạch máu vẫn dễ bị tổn thương là vậy, vẫn dễ hình thành mảng xơ vữa và có nguy cơ nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Nó là kết hợp các yếu tố như tuổi tác cao theo thời gian, khói thuốc lá, viêm mạn tính mức độ thấp, rối loạn mỡ máu tiềm ẩn, yếu tố di truyền, huyết áp dao động và cả lối sống ít vận động…
Cô bác thử nhìn lại 7 yếu tố trên, mình có mắc phải yếu tố nào không? Hãy bình luận ở bên dưới 1,2,3,4,5,6,7 để bắt đầu cải thiện và khắc phục ngay hôm nay, cô bác nhé.
Cô bác hãy lắng nghe, theo dõi các dấu hiệu cơ thể và khám định kỳ để yên tâm hơn nhé.
Dược sĩ có tạo ra sổ tay mỡ máu hướng dẫn cô bác cách đọc chỉ số xét nghiệm, cách ăn uống, tập luyện để kiểm soát mỡ máu tại nhà. Ăn uống, tập luyện tốt không chỉ giảm mỡ máu mà còn giảm các nguy cơ hình thành xơ vữa.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
Vì sự thay đổi trong sức khỏe của cô bác,
~duocsilan
