Trong khi tư vấn cho các cô bác, dược sĩ nhận thấy một nỗi niềm mà rất nhiều cô bác gặp phải. Đó là tình trạng chỉ số mỡ máu triglyceride cao, nhiều khi cao gấp 3–4 lần giới hạn bình thường, đồng thời kết hợp bụng to, gan nhiễm mỡ độ 1, 2, 3.
Cô bác chia sẻ với ds là đã ăn kiêng kỹ, gần như không ăn miếng thịt mỡ nào, mà sao mỡ máu, gan nhiễm mỡ rồi cả mỡ bụng vẫn cứ bám lấy dai dẳng.
Thì ds rất thông cảm với cô bác. Đôi khi là do cô bác chưa hiểu rõ.
Mỡ trong máu, mỡ gan, mỡ bụng đôi khi không nhất thiết đến từ việc chúng ta ăn thịt mỡ. Mà thủ phạm thật sự lại đến từ cốc nước mía, nước ngọt hay bát cơm trắng quen thuộc mà chúng ta vẫn ăn hằng ngày đó ạ, không phải từ mỡ đâu.
Cơ chế như thế nào, để con giải thích cho cô bác dễ hiểu.
Khi chúng ta ăn cơm trắng, bánh mì, mì tôm — gọi chung là tinh bột — hoặc uống nước mía, nước ngọt… thì khi đi vào cơ thể, chúng sẽ được cơ thể phân giải ra đường glucose.
Cô bác nhớ là cơm, bánh mì, mì tôm… tinh bột ấy, dù không ngọt nhưng khi vào cơ thể vẫn phân giải ra đường glucose, chứ không phải cái gì ngọt mới ra đường.
Nhưng điều đặc biệt là đường từ các loại ngô, khoai, sắn thì thường khó phân giải hơn do những đồ ăn đó có nhiều chất xơ, cơ thể cần mất thời gian tiêu hóa hơn.
Còn đường từ tinh bột tinh chế như cơm, bún, phở, bánh mì, mì tôm hoặc đường từ nước mía, nước trái cây, nước ngọt, bánh kẹo… thì rất dễ bị phân giải ra đường glucose.
Quá trình này diễn ra rất nhanh. Và khi nó nhanh thì ngay lập tức làm cho đường huyết tăng vọt.
Cô bác hình dung người bị hạ đường huyết, nếu vẫn còn hơi tỉnh, ngậm viên kẹo ngọt là một lúc sau tỉnh liền, cho thấy đường vào máu nhanh như thế nào.
Cơ thể chúng ta có một cơ chế rất thông minh để xử lý đường huyết khi nó tăng vọt trong máu.
Tại sao phải xử lý?
Bởi vì đường trong máu cao, nếu không xử lý thì có thể làm tổn thương thành mạch, thần kinh và nhiều cơ quan khác, thậm chí trường hợp nặng còn gây hôn mê.
Và xử lý như thế nào?
Ngay lập tức, một cơ quan nằm sâu trong ổ bụng là tuyến tụy sẽ nhận được tín hiệu báo động và tăng cường tiết ra một loại hormone là insulin để đưa đường huyết về mức bình thường.
Nhiệm vụ của insulin là phát tín hiệu cho các tế bào, đặc biệt là tế bào cơ và tế bào mỡ, mở cửa nhận glucose từ máu vào để sử dụng làm năng lượng hoặc dự trữ.
Insulin giống như đang gõ cửa tế bào:
“Này, đường ở trong máu đang rất nhiều. Tế bào mở cửa để lấy đường sử dụng làm năng lượng đi.”
Nhưng khổ nỗi, với các cô bác sau tuổi 50, cơ bắp thường bị giảm dần nếu ít vận động, năng lượng hay bị dư thừa nên hầu hết các tế bào đều đã no nê năng lượng.
Nó mới bắt đầu phản kháng lại ông insulin:
“Thôi, tôi lạy ông insulin. Tôi đang đầy năng lượng rồi, có hoạt động gì đâu mà cần nhiều đường thế. Tôi không nhận nữa đâu.”
Các tế bào nhận rất ít đường hoặc không nhận, nên đường nằm nhiều trong máu. Y khoa gọi tình trạng này là kháng insulin.
Kháng insulin càng mạnh ở những người ít vận động, ít cơ bắp và nhiều mỡ.
Nếu đường trong máu cứ ở mức cao thì rất nguy hiểm, nên insulin phát tín hiệu để gan tăng thu nhận và xử lý đường glucose.
Khi đường glucose về gan thì đầu tiên gan sẽ ưu tiên dự trữ dưới dạng glycogen. Nhưng kho glycogen này cũng có giới hạn.
Khi tiếp tục thu nạp quá nhiều năng lượng, đường mà ít vận động thì gan sẽ chuyển đường thành chất béo có tên là triglyceride.
Đây là một chỉ số mỡ máu phổ biến mà cô bác thường thấy trong tờ xét nghiệm mỡ máu đó ạ.
Đây gọi là quá trình tân tạo mỡ mới từ đường, carbohydrate dư thừa.
Sau khi gan chuyển đường thành triglyceride thì một phần gan sẽ giữ lại trong tế bào gan. Lâu dần, lượng mỡ này càng nhiều thì khi siêu âm, cô bác sẽ được chẩn đoán là gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2, độ 3.
Một phần khác, gan sẽ tống vào máu. Gan đóng gói vào các hạt lipoprotein, còn gọi là VLDL.
Đây là các “xe” chuyên chở triglyceride từ gan đi khắp cơ thể.
Khi gan sản xuất quá nhiều VLDL vào máu thì sẽ làm tăng chỉ số mỡ máu triglyceride. Đây là một cơ chế quan trọng gây rối loạn mỡ máu.
Khi cơ thể tiếp tục dư thừa năng lượng thì chất béo sẽ được tích trữ ở mô mỡ. Và thường nó sẽ tích ở bụng, tạo nên mỡ bụng, bụng to ra.
Chưa kể, mỡ còn tích tụ quanh các cơ quan nội tạng như gan, tim, ruột, tạo thành mỡ nội tạng.
Loại mỡ này lại càng làm cho tình trạng kháng insulin thêm trầm trọng và gây ra nhiều rối loạn chuyển hóa.
Đấy, cô bác thấy chưa?
Không ăn thịt mỡ nhưng ăn nhiều tinh bột tinh chế, đồ ngọt thì vẫn tạo ra mỡ máu, mỡ bụng, gan nhiễm mỡ như bình thường.
Nhưng cô bác cũng hiểu, không có nghĩa là mỡ là vô hại.
Ăn nhiều mỡ động vật thì vẫn làm tăng mỡ máu, đặc biệt là mỡ xấu LDL như bình thường ạ.
Chỉ có điều là ngoài mỡ, cô bác cần chú ý đến tinh bột tinh chế, đồ ngọt.
Hãy hạn chế cả những cái đó thì mới có thể giảm được chỉ số mỡ máu hay gan nhiễm mỡ.
Cô bác nhớ giúp ds là thường xuyên để ý cái bụng của mình. Nếu vòng bụng ngày càng to ra thì cô bác biết rằng mình phải thay đổi chế độ ăn của mình. Chắc chắn có gì đó chưa đúng nên vòng bụng mới to ra như vậy.
Người ta nói: “Vòng bụng to ra, vòng đời ngắn lại” là đúng đó ạ, mình không nên chủ quan.
Ngoài ra con đã dành nhiều tâm huyết tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu”. Trong cuốn sổ tay này, Lan hướng dẫn cô bác rất tỉ mỉ, cặn kẽ về cách ăn uống đúng cách, tập luyện đều đặn để kiểm soát mỡ máu hiệu quả ngay tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
Vì sự thay đổi trong sức khỏe của cô bác.
~duocsilan
