Đề kháng insulin là gì? Mối liên hệ với tiểu đường, mỡ máu, huyết áp và gout

Đề kháng insulin là tình trạng các tế bào phản ứng kém với insulin, khiến tuyến tụy phải làm việc nhiều hơn để kiểm soát đường huyết. Quá trình này có thể diễn ra âm thầm trong nhiều năm và thường liên quan đến tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp và acid uric.

Sao tự nhiên tôi lại bị bệnh?

Tâm sự với cô bác là trong suốt những năm tháng làm nghề y dược, tiếp xúc với hàng nghìn cô bác, con nhận được nhiều nhất là những tiếng thở dài. 

Có những cô bác cầm tờ kết quả xét nghiệm trên tay, mắt nhòe đi vì ngỡ ngàng, rồi hỏi đặt ra câu hỏi: 

“Sao tự nhiên tôi lại bị mỡ máu cao thế này? Sao tự nhiên đùng một cái bác sĩ bảo tôi bị tiểu đường, rồi huyết áp cứ tăng vù vù theo năm tháng? Trong khi trước đó tôi thấy mình hoàn toàn khỏe mạnh, vẫn đi làm, vẫn cuốc đất, bế cháu, ăn uống như bao người khác, chẳng có cơn đau dữ dội nào báo trước cả!”

Cô bác ở đây có ai từng có câu hỏi như vậy không ạ? Có ai đi khám định kỳ mà giật mình vì những con số trong tờ xét nghiệm không ạ? 

Hôm nay con ngồi đây để nói với cô bác một sự thật, có thể hơi phũ phàng nhưng lại là gốc rễ của vấn đề: Trên đời này, không có căn bệnh mạn tính nào tự nhiên mà đến ngay lập tức. 

Mỡ máu, tiểu đường, huyết áp cao, hay những cơn đau gout thấu xương… chúng không xuất hiện chỉ sau một đêm. Chúng là kết quả của một quá trình nuôi dưỡng âm thầm từ chính những gì chúng ta đưa vào miệng mỗi ngày, lặp đi lặp lại qua 10 năm, 20 năm, từ lúc chúng ta còn trẻ cho đến khi bước sang tuổi xế chiều.

Hôm nay, con sẽ không dùng những từ ngữ chuyên môn khó hiểu. Con sẽ kể cho cô bác nghe một câu chuyện, hành trình của một bát cơm, một miếng thịt đi vào cơ thể nó sẽ biến thành cái gì. Để từ đó, cô bác tự hiểu về cơ thể mình, biết mình đang đứng ở đâu trong vòng xoáy bệnh tật và biết cách tự cứu lấy mình trước khi phải phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc.

Phần 1: Hành Trình Của Thức Ăn Và Người Điều Phối Giao Thông Mang Tên “Insulin”

Để dễ hình dung, con xin phép mời các cô bác tưởng tượng cơ thể chúng ta giống như một thành phố.

Mỗi bữa ăn hằng ngày của cô bác, dù là bát bún buổi sáng, bát cơm buổi trưa, hay miếng thịt, đĩa rau buổi tối thì nó giống như những đoàn xe chở nguyên vật liệu đi qua cổng chào để tiến vào bên trong thành phố.

· Xe chở đường (hay còn gọi là carbohydrate) : đến từ cơm, xôi, bún, bánh mì, bánh ngọt, khoai, trái cây chín ngọt…

· Xe chở đạm (hay protein): đến từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu hũ, các loại đậu…

· Xe chở chất béo (hay lipid) : đến từ dầu ăn, mỡ động vật, đậu phộng, mè, các loại hạt…

Khi thức ăn vào đến miệng, răng của chúng ta sẽ nhai nghiền, dạ dày co bóp, ruột non tiết dịch tiêu hóa. Giai đoạn này, cơ thể làm việc rất thông minh và chuẩn xác. Nó cắt nhỏ các “hàng hóa” trên xe ra: cơm, bún, khoai, bánh mì…được cắt thành các phân tử đường nhỏ như glucose; thịt cá thì được cắt thành acid amin; dầu mỡ thì được cắt thành các acid béo và các thành phần nhỏ hơn để cơ thể hấp thu.

Tất cả những chất này đều là nguồn sống, là nguyên liệu và năng lượng cần thiết để thành phố chính là cơ thể của chúng ta vận hành. Vì vậy, riêng giai đoạn tiêu hóa và hấp thu thức ăn là chuyện rất bình thường, chưa phải bệnh tật gì cả.

* Vậy chuyện gì xảy ra khi đường bắt đầu đi vào máu?

Sau bữa ăn, các phân tử đường trong thức ăn cô bác ăn vào sẽ được hấp thu qua thành ruột và đi vào dòng máu. 

Cô bác hình dung đường trong máu tăng lên giống như xe cộ bắt đầu đổ ra đường lớn. Nếu lượng xe vừa phải, giao thông thông suốt thì không sao. Nhưng nếu xe quá nhiều thì đường lớn sẽ dễ ùn tắc.

Lúc này, cơ thể lập tức điều động một “người điều phối giao thông” rất quan trọng, tên là Insulin, do tuyến tụy tiết ra.

Nhiệm vụ của insulin là gì ạ? Insulin giống như người cầm chìa khóa, giúp mở cửa cho đường từ trong máu đi vào các tế bào, đặc biệt là tế bào cơ, mô mỡ và gan. Khi đường vào được bên trong tế bào, cơ thể sẽ dùng đường đó để tạo năng lượng cho các tế bào hoạt động hoặc cất giữ lại để dùng sau.

Nếu ngày hôm đó cô bác ăn lượng tinh bột vừa với nhu cầu cơ thể, lại có vận động như đi bộ, làm việc nhà, làm vườn, dọn dẹp… thì các tế bào cơ đang cần năng lượng nên nó sẽ vui vẻ nhận đường vào để đốt cháy. Nhờ vậy, lượng đường trong máu giảm dần về mức an toàn, insulin hoàn thành nhiệm vụ của mình là mở cửa tế bào cho đường từ máu đi vào tế bào và cơ thể trở lại trạng thái cân bằng.

Câu chuyện lúc này kết thúc rất êm đẹp: ăn vào, tiêu hóa, hấp thu, insulin điều phối đường từ máu vào tế bào, tế bào nhận được đường để tạo ra năng lượng còn đường trong máu thì được đưa về mức ổn định.

Phần 2: Vòng Xoáy Đề Kháng Insulin – Khi Tế Bào Không Còn Nhạy Với Insulin

Nhưng cuộc đời thì không phải lúc nào cũng lý tưởng như vậy, đặc biệt là khi chúng ta bước qua tuổi 50.

Cô bác hãy nhìn lại thực tế xem: Khi tuổi tác cao hơn, chúng ta ít vận động đi, cơ bắp teo giảm đi, nhưng thói quen ăn uống từ xưa thì rất khó bỏ. Chúng ta vẫn ăn nhiều cơm, thích ăn đồ ngọt, bánh trái. Rồi tối đến xem tivi lại ăn thêm vài quả vải, quả xoài chín, hay miếng sầu riêng cho ngọt miệng. Chưa kể nhiều cô bác còn bị mất ngủ kinh niên, căng thẳng stress vì lo nghĩ chuyện con cái, gia đình.

* Vậy khi thức ăn đưa vào nhiều hơn mức cơ thể cần, mà cơ thể lại vận động ít đi, chuyện gì sẽ xảy ra?

Sau mỗi bữa ăn, các “xe chở đường” từ cơm, bún, trái cây ngọt… lại nườm nượp đi vào máu. Lúc này, anh điều phối giao thông là Insulin (do tuyến tụy tiết ra) lại tất tả cầm chìa khoá chạy đến để mở cửa tế bào, đưa đường từ máu vào trong cho tế bào sử dụng và để đường trong máu không ùn ứ, về ngưỡng ổn định.

Bình thường khi cô bác còn trẻ, anh Insulin tới cắm chìa khoá vào là cửa tế bào mở toang ra ngay. Đường đi vào rất dễ dàng để tạo ra năng lượng cho cô bác đi lại, làm việc, cuốc đất, bế cháu…

Nhưng khi cơ thể chúng ta bị dư thừa năng lượng kéo dài, mỡ bụng tăng lên, cộng thêm tuổi tác cao, cái “ổ khóa trên tế bào” bắt đầu bị lỗi.

Nói cho dễ hiểu: Chìa khóa Insulin vẫn có, nhưng cái ổ khóa trên tế bào đã bị đống mỡ thừa bên trong làm cho rỉ sét và bị lờn. Insulin đến cắm chìa vào vặn mãi, vặn mãi mà cánh cửa tế bào cũng chỉ nhích ra được một chút xíu, không chịu mở rộng như trước nữa.

* Nghịch lý của Đề kháng Insulin.

Chính vì cánh cửa mở quá chậm và khó khăn, nên một nghịch lý rất xót xa bắt đầu diễn ra trong cơ thể cô bác đó là:Đường nằm trong mạch máu thì cao vút, nhưng bên trong tế bào thì lại… đói lả vì không nhận được đường để tạo năng lượng!

Nó giống y như việc chúng ta đang đứng giữa một trận lũ lụt lớn, xung quanh bốn bề toàn là nước mênh mông, nhưng chúng ta vẫn bị khát khô cả cổ vì không có một giọt nước sạch nào để uống được vậy đó cô bác.

Vì tế bào bị đói năng lượng , nó lại liên tục phát tín hiệu lên não cầu cứu: “Chủ nhân ơi tôi đói quá, cho tôi ăn đi để có năng lượng!”. Thế là cô bác lúc nào cũng cảm thấy nhanh đói, thèm tinh bột, thèm đồ ngọt, và vừa ăn xong là người mệt mỏi, buồn ngủ rũ rượi. Không phải vì trong máu thiếu đường, mà vì đường đang bị ùn ứ trong máu, còn trong tế bào thì không có đường để sử dụng, để tạo năng lượng.

Và đây chính là nghịch lý của vấn đề “ĐỀ KHÁNG INSULIN” đấy các cô bác ạ! 

Đề kháng insulin nghĩa là: insulin vẫn có, nhưng tế bào không còn nghe lời insulin tốt như trước nữa, tế bào không còn nhạy với insulin nữa. Có chìa khoá là insulin nhưng ổ khoá trên cánh cửa tế bào đã bị lờn nên mở rất chậm, rất khó khăn. Thành ra ,đường thì cứ ùn ứ trong máu rất nhiều nhưng vào được tế bào nhiều, vì vậy tế bào vẫn cứ bị đói năng lượng.

* Tuyến tụy kiệt sức và Cái kết mang tên “Tiểu Đường”.

Khi thấy đường trong máu cứ ùn ứ cao dễ gây nguy hiểm, bộ não lập tức ra lệnh cho tuyến tụy: “Tăng viện binh ngay! Một anh Insulin không vặn nổi cái ổ khóa lờn đó thì điều thêm 5 anh, 10 anh ra gồng sức mà mở cửa tế bào cho đường đi vào!”.

Ban đầu, tuyến tụy của cô bác còn khỏe thì nó vẫn gồng gánh được, nó cố tiết ra thật nhiều chìa khoá Insulin để bù lại cái ổ khóa bị lờn. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài năm này qua năm khác, ngày nào cũng bắt nó làm việc quá tải công suất, tuyến tụy sẽ mệt nhoài và rơi vào suy kiệt. Nó đuối sức và không thể sản xuất đủ Insulin được nữa.

Lúc này, cái ổ khóa thì lờn, mà chìa khóa lại tiết ra cũng không còn đủ để bù. Đường không vào tế bào được thì nó cứ bị ùn ứ lại càng nhiều ngoài máu và tăng cao vút lên. 

Cô bác đi khám, bác sĩ cho xét nghiệm máu và cho kết quả: “Bác bị Tiền đái tháo đường rồi” hoặc “Bác bị Đái tháo đường tuýp 2 rồi”.

Cô bác thấy không, tiểu đường tuýp 2 không phải do con virus nào lây nhiễm cả. Nó hoàn toàn là kết quả của một quá trình âm thầm mười mấy hai mươi năm chúng ta hành hạ cái ổ khóa tế bào và tuyến tụy của chính mình rồi.

* Tin vui cho cô bác: Ổ khóa bị lờn vẫn có thể sửa được!

Tuy nhiên, con muốn cô bác nhớ giúp con một điều cực kỳ quan trọng để mình không phải hoang mang buông xuôi: Cánh cửa tế bào này chỉ đang bị lờn, bị rỉ sét chứ chưa có hỏng hẳn hoàn toàn!

Nếu chúng ta phát hiện sớm ngay từ bây giờ vẫn đề kháng insulin này và điều chỉnh lại:

· Ăn uống hợp lý lại (bớt tinh bột, bớt đồ ngọt).

· Chăm vận động đều hơn hàng ngày, giảm bớt mỡ bụng nếu bụng đang rất to.

·  Ngủ tốt hơn , ngủ đủ giấc

·  Giảm căng thẳng stress, giảm lo nghĩ đi

Thì cái ổ khóa Insulin trên bề mặt tế bào nó có thể nhạy bén trở lại. Khi ổ khóa trơn tru, anh Insulin lại mở cửa dễ dàng hơn, đường đi từ máu vào tế bào thuận lợi hơn, thì đường huyết cũng tự khắc ổn định hơn và người cô bác cũng sẽ khỏe khoắn, tràn đầy năng lượng trở lại mà không còn bị mệt mỏi nhiều nữa!

Phần 3: Gan – Nhà Kho Bất Đắc Dĩ Và Nguồn Gốc Của Mỡ Máu, Huyết Áp, Gout

Nhiều cô bác hỏi con: ” Thế cái lượng đường dư thừa, không vào được tế bào mà cũng không thể ở mãi trong máu thì nó sẽ đi đâu?”.

Dạ, lúc này trong “Thành phố cơ thể” xuất hiện một nhân vật vô cùng tốt bụng nhưng lại gánh chịu nhiều bất công, đó chính là LÁ GAN của chúng ta. Gan nhìn thấy đường trong máu cao quá, sợ cơ thể gặp nguy hiểm, nên nó đành đứng ra làm một Nhà kho dọn dẹp bất đắc dĩ.

Vốn dĩ, gan có thể dự trữ một lượng đường có giới hạn, gọi là glycogen, để khi nào cô bác đói thì mang ra dùng thôi, gan không sinh ra để chứa quá nhiều mỡ.. Nhưng bây giờ đường nhiều quá, không biết để đâu, gan buộc phải biến đường thành mỡ (triglyceride) để cất tạm vào các kho dự trữ.

Đến đây thì câu hỏi kinh điển của các cô bác đã có lời giải đáp rồi đấy ạ: “Tại sao tôi ăn chay? Tại sao tôi kiêng dầu mỡ, kiêng thịt mỡ tuyệt đối mà đi khám mỡ máu vẫn cao ngất ngưỡng, gan vẫn bị nhiễm mỡ độ 2, độ 3?”

Câu trả lời là: mỡ máu cao và gan nhiễm mỡ không chỉ đến từ việc ăn mỡ. Nếu cô bác ăn chay nhưng vẫn ăn nhiều cơm, bún, bánh mì, bánh ngọt, chè, nước ngọt, trái cây quá ngọt, lại ít vận động, thì cơ thể vẫn có thể dư năng lượng. Lượng năng lượng dư đó, đặc biệt khi kéo dài nhiều năm, có thể được gan âm thầm chuyển hóa thành mỡ, góp phần tạo nên mỡ bụng, mỡ nội tạng, gan nhiễm mỡ và mỡ máu cao.

Đây là cơ chế sinh tồn của gan để giúp cơ thể xử lý phần năng lượng dư thừa, chứ không phải lỗi của gan đâu cô bác ạ. 

[Tinh bột/Đường dư thừa] ──> [Máu] ──> [Gan xử lý] ──> [Biến thành Mỡ (Triglyceride)] ──> [Mỡ bụng,Gan nhiễm mỡ, Mỡ máu cao…]

* Từ Mỡ máu cao dẫn đến Huyết áp cao và Biến cố Tim mạch như thế nào?

Câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Lượng mỡ sau khi được gan đóng gói có thể được đưa vào trong máu dưới dạng các hạt vận chuyển mỡ. Nếu tình trạng dư năng lượng, đề kháng insulin, mỡ máu cao kéo dài, các rối loạn như triglyceride cao, mỡ xấu LDL-cholesterol cao, mỡ tốt HDL-cholesterol thấp có thể xuất hiện.

Cô bác hãy tưởng tượng, hệ thống mạch máu của mình bình thường giống như những con đường thông thoáng, xe cộ lưu thông trơn tru. Nhưng khi mỡ máu rối loạn kéo dài, đặc biệt là mỡ xấu LDL-cholesterol cao… thì thành mạch máu rất dễ hình thành mảng xơ vữa.

Cô bác cứ nhìn cái ống nước ở nhà mình xem, dùng lâu ngày có thể đóng một lớp cặn bên trong. Thành mạch máu của chúng ta  khi có mảng xơ vữa cũng vậy, lòng mạch có thể bị hẹp dần .

Khi lớp mảng xơ vữa ngày một dày lên, lòng mạch máu bị hẹp lại, thành mạch cũng kém mềm mại hơn, co giãn kém hơn. Tim muốn bơm máu đi nuôi cơ thể thì phải làm việc vất vả hơn, co bóp mạnh mới đẩy máu qua các khe hẹp trong lòng mạch máu được, áp lực của máu chảy bên trong lòng mạch lên thành mạch máu tăng lên thì huyết áp có thể tăng cao lên.

Đến lúc cô bác quấn cái bao đo huyết áp vào tay, máy hiện lên con số 140, 150, thậm chí 160 mmHg. Bác sĩ kết luận: Huyết áp cao!

Quá trình này diễn ra cực kỳ lặng lẽ, không đau, không sốt, nhiều khi không có một dấu hiệu rõ ràng nào cả. Cho đến một ngày, mảng xơ vữa trong lòng mạch lớn dần làm tắc mạch máu, hoặc mảng xơ vữa bị nứt vỡ, tạo cục máu đông. Cục máu đông đó nếu làm tắc mạch máu não thì gây tai biến mạch máu não, nếu làm tắc mạch máu tim thì gây nhồi máu cơ tim. Lúc đó chúng ta mới ngỡ ngàng, ngơ ngác thì đã quá muộn rồi.

* Còn bệnh Gout thì liên quan gì ở đây?

Nhiều chú , nhiều bác cứ bảo là : “Tôi bị gout là do tôi uống bia, ăn hải sản nhiều chứ liên quan gì đến đường với mỡ?”.

Dạ, đúng một phần thôi ạ. Bia rượu, thịt đỏ, nội tạng, hải sản chứa nhiều purin; khi vào cơ thể, purin sẽ chuyển hóa thành acid uric. Bình thường, cơ thể sẽ đào thải acid uric chủ yếu qua thận, theo đường nước tiểu.

Tuy nhiên, khi cơ thể các chú, các bác đã rơi vào vòng xoáy rối loạn chuyển hóa tức là có đề kháng insulin, bụng to, gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao, đường huyết cao thì acid uric cũng dễ tăng theo. 

Đặc biệt, khi insulin trong máu thường xuyên ở mức cao do đề kháng insulin, nó có thể làm thận giữ acid uric nhiều hơn, đào thải acid uric kém hơn.

Acid uric không thoát ra ngoài đủ, tăng cao trong máu, lâu ngày có thể kết tủa thành những tinh thể urat sắc nhọn như hình kim, găm vào các khớp ngón chân, ngón tay, khớp gối. Đến một đêm trời trở lạnh, cơn đau gout cấp xuất hiện, đau đến mức chỉ cần một làn gió nhẹ thổi qua hay đắp cái chăn mỏng lên thôi cũng đủ làm các mình đau phát khóc rồi.

Gout, mỡ máu cao, đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ và huyết áp cao không phải lúc nào cũng là một bệnh, nhưng chúng thường đi chung trong cùng một “gia đình” gọi là rối loạn chuyển hóa.

Khi cơ thể dư năng lượng kéo dài, ít vận động, bụng ngày càng to, tế bào ngày càng đề kháng insulin, thì đường máu, mỡ máu, huyết áp và acid uric đều có thể lần lượt rối loạn.

Cô bác thấy không, nhiều bệnh tưởng như rời rạc, nhưng thật ra lại có liên quan với nhau. Gốc rễ không chỉ nằm ở một bữa ăn nhiều dầu mỡ, một chầu hải sản hay một ly bia, mà là cả một quá trình rối loạn chuyển hóa âm thầm kéo dài nhiều năm trong cơ thể.

Nếu cô bác muốn hiểu sâu hơn vì sao những bệnh tưởng như không liên quan lại thường xuất hiện cùng nhau, có thể đọc thêm bài Kháng insulin: Gốc rễ khiến mỡ máu, tiểu đường và gout hay “ngồi chung một mâm”.

https://duocsilan.com/khang-insulin-mo-mau-tieu-duong-gut/

Phần 4: Tại Sao Cùng Một Kiểu Ăn, Người Thì Bệnh, Người Thì Không?

Đến đoạn này, con cá là có nhiều cô bác sẽ thắc mắc: “Tôi thấy ông hàng xóm nhà tôi, ông ấy ăn khỏe lắm, một bữa 3-4 bát cơm, thịt mỡ ăn vù vù, bia rượu uống tì tì mà đi khám chẳng sao cả. Còn tôi ăn uống khép nép, mỗi bữa có nửa bát cơm mà mỡ máu vẫn cao, tiểu đường vẫn dính. Thế là làm sao hả con?”.

Dạ, đây là một câu hỏi cực kỳ hay! Con xin giải thích dựa trên khoa học chuẩn y khoa cho cô bác hiểu chỗ này nhé:

* Thứ nhất là do khối lượng cơ bắp.

Cơ bắp chính là một trong những “hồ chứa đường” lớn nhất của cơ thể. Khi cô bác ăn cơm, bún, bánh mì, đường đi vào máu, insulin sẽ giúp đưa một phần đường đó vào cơ bắp để tạo năng lượng hoặc dự trữ dùng sau.

Cái ông hàng xóm có thể ông ấy làm lụng nặng, đi lại nhiều, hoặc cơ địa ông ấy nhiều cơ bắp. Cho nên khi ông ấy ăn nhiều hơn, cái “hồ chứa đường” của ông ấy còn rộng, cơ thể còn xử lý được tốt hơn.

Còn nhiều cô bác, đặc biệt là khi tuổi cao, ít vận động, cơ bắp giảm dần, mỡ bụng lại tăng lên, thì cái “hồ chứa đường” nhỏ lại. Cùng một lượng cơm đó, hồi trẻ cơ thể xử lý được, nhưng bây giờ xử lý chậm hơn, khó hơn. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ đề kháng insulin, tăng đường huyết, mỡ máu, gan nhiễm mỡ sẽ cao hơn.

* Thứ hai là do “quỹ dự phòng của tuyến tụy”.

Mỗi người sinh ra có một cơ địa khác nhau. Có người tuyến tụy, đặc biệt là tế bào beta tiết insulin, có khả năng bù trừ tốt hơn. Khi tế bào bắt đầu đề kháng insulin, tụy vẫn cố tiết thêm insulin để giữ đường máu ổn định trong một thời gian dài.

Nhưng cũng có người khả năng bù trừ kém hơn. Khi bị đề kháng insulin kéo dài, tuyến tụy nhanh đuối hơn, không tiết đủ insulin để giữ đường máu ở mức an toàn nữa. Lúc đó đường huyết bắt đầu tăng, rồi tiến tới tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2.

Cho nên không phải ai ăn giống nhau thì bệnh giống nhau. Cơ địa, di truyền, tuổi tác, khối cơ, mỡ bụng, giấc ngủ, stress, mức vận động và sức bù trừ của tuyến tụy đều khác nhau.

* Thứ ba là sự tích lũy âm thầm.

Cô bác đừng chỉ nhìn cái bề ngoài hiện tại mà đánh giá. Có thể ông hàng xóm nhìn thì khỏe, ăn uống thoải mái, nhưng bên trong cơ thể ông ấy đang phải gồng lên bù trừ. Đường máu có thể chưa tăng rõ, nhưng insulin có thể đã phải tiết nhiều hơn. Mỡ máu, gan nhiễm mỡ, huyết áp, vòng bụng có thể đang âm thầm thay đổi mà mình chưa biết.

Đến khi cơ thể vượt qua ngưỡng chịu đựng, các chỉ số có thể rối loạn cùng lúc: đường huyết tăng, mỡ máu tăng, huyết áp tăng, acid uric tăng, gan nhiễm mỡ. Lúc đó cô bác mới thấy bệnh “tự nhiên xuất hiện”, nhưng thật ra nó đã âm thầm tích lũy nhiều năm rồi.

Cho nên chúng ta không nên so sánh mình với người khác.

Đừng thấy người ta ăn nhiều mà chưa bệnh rồi nghĩ mình cũng ăn được như vậy. Cũng đừng thấy mình ăn ít mà bệnh rồi tự trách bản thân. Điều quan trọng nhất là nhìn vào chính cơ thể mình: vòng bụng của mình, cân nặng của mình, đường huyết của mình, mỡ máu của mình, huyết áp của mình, acid uric của mình.

Cơ thể mỗi người có một giới hạn khác nhau. Người khôn ngoan là người biết giới hạn của mình ở đâu để điều chỉnh sớm, chứ không đợi đến lúc cơ thể “báo động đỏ” rồi mới lo. Cô bác đồng ý với con chỗ này chứ ạ?

Phần 5: Tự Kiểm Tra – Cô Bác Đang Ở Đâu Trong Vòng Xoáy Bệnh Tật Này?

Bây giờ, cô bác hãy cùng con làm một bài trắc nghiệm nhỏ, tự kiểm tra xem cơ thể mình có đang xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn chuyển hóa hay không nhé.

Con nói rõ trước: những dấu hiệu này không dùng để tự chẩn đoán bệnh. Muốn biết chính xác thì mình vẫn phải đo huyết áp, đo vòng bụng và làm xét nghiệm máu như đường huyết đói, HbA1c, mỡ máu, men gan, acid uric…Nhưng nếu cô bác có từ 2 dấu hiệu trở lên trong các điều sau đây, thì mình không nên chủ quan.

* Dấu hiệu thứ nhất: vòng bụng ngày càng to ra.

Các cụ nhà ta có câu: “Vòng bụng to ra, vòng đời ngắn lại.” Câu này nghe dân gian nhưng rất đáng suy ngẫm. 

Vòng bụng tăng thường là dấu hiệu cơ thể đang tích nhiều mỡ bụng, trong đó có thể có mỡ nội tạng. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng cho thấy cơ thể đang dư năng lượng, dễ đi vào vòng xoáy đề kháng insulin, gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao, đường huyết cao.

Vì vậy nam giới vòng bụng nên dưới 90 cm, nữ giới vòng bụng nên dưới 80 cm. Nếu cô bác đứng thẳng mà nhìn xuống không nhìn thấy mũ bàn chân đâu thì chứng tỏ là vòng bụng đang rất to rồi đấy ạ.

* Dấu hiệu thứ hai: hay mệt mỏi, buồn ngủ rũ rượi sau khi ăn no.

Đặc biệt là sau bữa trưa ăn nhiều cơm, bún, bánh mì, cô bác thấy người nặng nề, mệt lả, chỉ muốn sập mí mắt xuống ngủ. 

Dấu hiệu này chưa thể kết luận chắc chắn là tiểu đường hay kháng insulin, vì buồn ngủ sau ăn cũng có thể do ăn quá no, thiếu ngủ, tuổi tác hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nhưng nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, nhất là đi kèm vòng bụng to, mỡ máu cao, đường huyết nhích lên, thì đó là tín hiệu cơ thể đang xử lý đường sau ăn không còn nhẹ nhàng như trước nữa.

* Dấu hiệu thứ ba: thèm đồ ngọt, thèm tinh bột thường xuyên.

Dù vừa ăn cơm xong nhưng một lát sau vẫn muốn tìm cái bánh, cái kẹo, ly trà sữa, quả chuối chín hoặc miếng xoài ngọt để ăn thêm. Cơn thèm này không phải lúc nào cũng do bệnh, nhưng nếu nó đi kèm tăng cân, béo bụng, mệt sau ăn, đường huyết hoặc mỡ máu bất thường, thì cô bác nên cảnh giác.

* Dấu hiệu thứ tư: hay tê bì đầu ngón tay, ngón chân.

Tê bì có thể do nhiều nguyên nhân: thiếu vitamin B12, chèn ép dây thần kinh cổ vai gáy, thoái hóa cột sống, tuần hoàn máu kém, hoặc biến chứng thần kinh do đường huyết cao kéo dài…. Vì vậy, nếu cô bác thường xuyên tê bì, châm chích, nóng rát bàn chân, đặc biệt là về đêm, thì cũng có thể đi kiểm tra mỡ máu, đường huyết xem có cao không nhé.

* Dấu hiệu thứ năm: huyết áp thỉnh thoảng tăng, dao động thất thường.

Nếu cô bác đo huyết áp ở nhà mà thấy nhiều lần lên 130, 140, 150 mmHg, hoặc lúc cao lúc thấp thất thường, thì đó là tín hiệu không nên xem nhẹ. Huyết áp cao thường đi chung với béo bụng, mỡ máu cao, đường huyết cao trong vòng xoáy rối loạn chuyển hóa.

*  Dấu hiệu thứ sáu: kết quả xét nghiệm bắt đầu “lưng lửng”.

Ví dụ đường huyết đói bắt đầu nhích lên, HbA1c sát ngưỡng tiền đái tháo đường, triglyceride cao, HDL thấp, men gan tăng, acid uric cao, hoặc bác sĩ nói gan nhiễm mỡ. Đây là những dấu hiệu rất quan trọng, vì nhiều khi cơ thể chưa biểu hiện gì rõ ràng bên ngoài, nhưng trên giấy xét nghiệm đã báo động rồi.

Nếu cô bác thấy có những dấu hiệu kể trên thì cũng đừng quá hoang mang. Những con số trên giấy xét nghiệm, hay những dấu hiệu này, không phải là kẻ thù của chúng ta. Hãy coi chúng là tín hiệu cảnh báo sớm mà cơ thể đang cố gắng nhắc mình rằng: “Hãy để ý đến tôi. Hãy kiểm tra sớm hơn, ăn uống điều độ hơn, vận động nhiều hơn, ngủ nghỉ tốt hơn, để chúng ta còn kịp quay đầu.”

Càng phát hiện sớm, cô bác càng có cơ hội điều chỉnh sớm. Đừng đợi đến khi đường huyết cao rõ, huyết áp cao rõ, mỡ máu cao rõ, gan nhiễm mỡ nặng rồi mới bắt đầu lo.

PHẦN 6: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC

Câu 1: Omega-3 thì có giúp hạ được tiểu đường với huyết áp không hay chỉ giảm mỡ máu?

—>  Omega-3 không trực tiếp hạ đường huyết như thuốc tiểu đường, cũng không thay thế thuốc huyết áp được cô bác nhé. Chủ yếu là omega 3 nó sẽ hỗ trợ cho việc giảm chỉ số mỡ máu và hỗ trợ giảm viêm, tốt cho tim mạch, mắt, não bộ…

Với người huyết áp cao thì omega 3 nó cũng hỗ trợ cho việc giảm nhẹ huyết áp nhưng không thay thế thuốc huyết áp được.

Với người tiểu đường thì nó không hạ được chỉ số đường huyết cho cô bác nhưng những người tiểu đường thì đường trong máu luôn cao cũng rất hay tăng viêm trong mạch máu , Omega 3 có thể hỗ trợ giảm viêm, nó cũng hỗ trợ tim mạch và mạch máu nên tốt cho người bị tiểu đường vì người tiểu đường thường có nguy cơ tim mạch cao hơn.

Vì vậy không chỉ là hỗ trợ cho người bị mỡ máu cao mà omega 3 cũng rất tốt cho người bị huyết áp cao và những người đang bị tiểu đường.

Câu 2: Hôm trước nghe bài kháng insulin của cháu chia sẻ , vậy xin cho biết là làm sao để biết mình có bị viêm âm thầm trong cơ thể hay không?

—>  Nếu dấu hiệu dễ quan sát nhất thì đó chính là cái vòng bụng của các cô bác đấy ạ. 

Nếu vòng eo của các cô trên 80 cm, các chú các bác nam giới trên 90 cm thì nguy cơ mỡ nội tạng và rối loạn chuyển hóa đã tăng lên rồi ạ. Mỡ nội tạng không nằm yên một chỗ, mà có thể tiết ra nhiều chất gây viêm âm thầm, làm cơ thể dễ rơi vào trạng thái viêm âm thầm.

Biểu hiện bên ngoài có thể là cô bác thấy người hay nặng nề, uể oải, đau mỏi, ngủ dậy không khỏe, tiêu hóa hay đầy hơi, chướng bụng. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không đặc hiệu, vì còn có thể do xương khớp, tiêu hóa, thiếu máu, tuyến giáp, răng nướu, thuốc đang dùng hoặc nhiều bệnh lý khác.

Nếu muốn kiểm tra kỹ hơn, cô bác có thể đi xét nghiệm máu, trong đó có chỉ số hs-CRP. Đây là chỉ số giúp gợi ý tình trạng viêm mức độ thấp trong cơ thể và nguy cơ tim mạch của cô bác.

Câu 3: Hội chứng chuyển hoá là sao thưa ds?

—>  Hội chứng chuyển hóa nói dễ hiểu là trong cơ thể mình không chỉ rối loạn một thứ, mà nhiều chỉ số bắt đầu rối cùng lúc. Ví dụ: bụng ngày càng to, đường huyết bắt đầu nhích lên, mỡ máu triglyceride tăng, mỡ tốt HDL giảm, huyết áp tăng. 

Một người thường được xem là có hội chứng chuyển hóa khi có từ 3 trong 5 yếu tố sau: Thứ nhất: vòng bụng to, tức là mỡ bụng nhiều. Thứ hai: đường huyết đói tăng, hoặc đã có tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường. Thứ ba: triglyceride trong máu cao. Thứ tư: HDL-cholesterol, tức là mỡ tốt, bị thấp. Thứ năm: huyết áp cao.

Câu 4: Sao Magie lại tốt cho chuyển hoá?

—>  Magie là khoáng chất rất quan trọng cho chuyển hoá vì tham gia vào nhiều phản ứng enzyme trong cơ thể. Cơ thể mình muốn biến cơm, bún, thịt cá, dầu mỡ thành năng lượng thì cần rất nhiều phản ứng bên trong. Magie tham gia hỗ trợ những phản ứng đó chạy trơn tru hơn.

Đặc biệt, magie giúp insulin làm việc tốt hơn. Insulin giống như chìa khóa mở cửa tế bào để đưa đường từ máu vào trong tế bào. Khi đủ magie, cái ổ khóa này hoạt động mượt hơn, đường đi vào tế bào thuận lợi hơn. Còn khi cơ thể thiếu hoặc không đủ magie trong thời gian dài, độ nhạy insulin có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết hoặc kháng insulin.

Magie cũng giúp cơ bắp hoạt động tốt hơn. Mà cơ bắp là kho chứa đường rất lớn. Cơ bắp khỏe thì sau ăn, cơ thể xử lý đường tốt hơn.

Magie cũng hỗ trợ giúp mạch máu, thần kinh thư giãn tốt hơn, nên có lợi cho giấc ngủ, đường huyết, huyết áp và chuyển hóa nói chung. Đây cũng là lý do mà một số cô bác muốn tốt cho chuyển hoá lại bổ sung magie đấy ạ.

❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!

Các cô bác có thể xem lại buổi livestream trực tiếp tại đây ạ:

Nếu còn thắc mắc nào về các bệnh lý như mỡ máu cao, tiểu đường, huyết áp cao, gót … hay các vấn đề về chuyển hoá hoặc cô bác còn vấn đề nào về sức khoẻ cần tư vấn kỹ hơn thì cô bác có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho các cô bác ạ!

 Zalo Ds. Lan: 0981 741 388

Con chúc các cô bác luôn vui vẻ, ăn ngon, ngủ ngon, chuyển hoá tốt ạ!

Ngoài ra con đã dành nhiều tâm huyết tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu”. Trong cuốn sổ tay này, Lan hướng dẫn cô bác rất tỉ mỉ, cặn kẽ về cách ăn uống đúng cách, tập luyện đều đặn để kiểm soát mỡ máu hiệu quả ngay tại nhà. 

Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog