Kháng insulin là một trong những rối loạn chuyển hóa âm thầm nhưng rất nguy hiểm, vì nó có thể liên quan đến nhiều vấn đề cô bác anh chị thường gặp sau tuổi trung niên như mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ, tiểu đường type 2, gout và tăng huyết áp.
Ngày xưa chúng ta sợ nhất là ung thư cứ nghe thấy ai bị ung thư là cả làng, cả họ rụng rời chân tay nhưng ngày nay ngoài ung thư ra thì chúng ta còn rất sợ các bệnh lý chuyển hoá nữa.
Ung thư khi phát hiện thường có tỷ lệ tử vong lớn khiến chúng ta rất sợ hãi, đề phòng. Tuy nhiên, ít ai biết rằng tỷ lệ tử vong nhiều nhất hiện nay không đến từ ung thư, mà đến từ các tai biến tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Mà những tai biến tim mạch này thì lại bắt nguồn từ chính các bệnh chuyển hóa mà ra.
Bốn bệnh lý chuyển hoá là mỡ máu, tiểu đường, tăng huyết áp và gout rất hay đi cùng với nhau và cái đau đầu nhất là cứ uống thuốc thì hạ ngừng thuốc lại tăng, thậm chí tăng cao hơn so với trước. Và cô bác cũng rất mệt mỏi vì nhiều khi mỗi ngày phải uống cả một vốc thuốc mấy loại liền, không biết làm sao nó mới khỏi hoàn toàn được.
Hôm qua thì Lan có tư vấn cho một trường hợp là một cô , cô ấy bị mỡ máu, tiểu đường, gan nhiễm mỡ và có cả béo bụng. Gần đây cô ấy đi xét nghiệm thì có tăng cả acid uric , có gout. Và cô ấy thắc mắc là tại sao ăn uống kiêng khem rất kỹ rồi , không dám ăn một miếng hải sản, thịt đỏ nào mà các khớp ngón chân vẫn sưng vù, đau nhức, vẫn bị gout như vậy. Thì thật ra là những cái bệnh chuyển hoá này nó rất hay kéo nhau cùng ập tới. Từ bệnh này nó kéo theo bệnh kia dù mình có ăn uống kiêng khem kỹ.
Khi bước vào độ tuổi sau 50 trở đi , các bác mắc bệnh chuyển hóa ban đầu thấy triệu chứng rất nhẹ nhàng: chỉ là béo bụng, chỉ số mỡ máu cao một chút hoặc gan nhiễm mỡ độ nhẹ thôi nhưng thời gian sau đi khám các bác lại phát hiện ra đường huyết cũng hơi cao .
Lúc đầu, các bác sĩ có thể bảo không sao, chỉ cần về nhà điều chỉnh lại chế độ ăn uống vì bệnh còn nhẹ. Chỉnh chế độ ăn thì chỉ số có xuống, nhưng sau những đợt lễ Tết thì một loạt chỉ số từ đường huyết, mỡ máu cho đến huyết áp đều tăng vọt.
Lâu dần, bệnh tiến triển thành cao huyết áp, rồi đến bệnh gút (gout).
Lúc này, cơ thể hoạt động theo cơ chế không chịu sự khống chế của ai nữa. Các bác kiểm soát được mỡ máu thì đường huyết lại tăng, kiểm soát được đường huyết thì mỡ máu lại tăng.
Lan xin nhắc lại: đã có mỡ máu thì trước sau gì nếu không kiểm soát cũng sẽ có tiểu đường; nếu có tiểu đường không kiểm soát trước sau gì cũng có gout; và ba cái bệnh đấy thì kiểu gì cũng kéo theo tăng huyết áp. Đa phần là như vậy, nó sẽ hay đi cùng nhau. Vì tại sao? Vì chúng cùng chung một nguồn gốc, đó chính là bị kháng insulin.
Và cô bác biết là khi các bệnh này đồng loạt xuất hiện, các bác sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, suy thận và tắc mạch chi cao hơn rất nhiều so với những người khác.
Vì vậy bài chia sẻ hôm nay Lan mong rằng cô bác sẽ tập trung đọc thật kỹ để hiểu và kiểm soát tốt hơn tại nhà. Đặc biệt là tình trạng kháng insulin.
Nhiều khi các anh chị em đồng nghiệp của ds.Lan trong viện họ cũng chia sẻ là một ngày qúa nhiều bệnh nhân nên họ không có thời gian ngồi tư vấn phân tích kỹ lưỡng cả tiếng đồng hồ cho từng người một được. Nên Lan cũng mong rằng qua những bài chia sẻ như này cô bác sẽ có thêm những thông tin hữu ích cho việc chăm sóc sức khoẻ của mình tại nhà được tốt nhất!
PHẦN 1: TẠI SAO GOUT, MỠ MÁU, TIỂU ĐƯỜNG, HUYẾT ÁP HAY ĐI CÙNG NHAU? CƠ CHẾ SÂU XA LÀ GÌ?
Bây giờ chúng ta sẽ đi sâu vào chuyên môn một chút nhé. Cô bác hãy tập trung đọc kỹ chỗ này vì nó chính là chìa khóa mở ra bản chất căn bệnh của các bác. Khi cô bác hiểu được cái gốc rễ này, cô bác sẽ giải thích được tại sao mình kiêng khem khổ sở mà chỉ số vẫn không chịu xuống.
Có nhiều cô bác hay thắc mắc là : “Tại sao tôi bị mỡ máu rồi một thời gian sau lại lòi ra tiểu đường? Tại sao tôi bị tiểu đường rồi huyết áp cũng tăng theo? Tại sao tôi bị gout mà bác sĩ lại bảo phải kiêng cả đồ ngọt?”.
Bốn căn bệnh là gout, mỡ máu, tiểu đường, tăng huyết áp là 4 căn bệnh khác nhau nhưng thực chất, chúng không hề tách rời nhau. Chúng giống như cành và lá của cùng một cái cây bệnh tật, mà một trong những gốc rễ quan trọng nuôi dưỡng cái cây bệnh tật đó chính là hội chứng: Kháng Insulin.
Vậy Kháng Insulin là cái gì?
Cô bác tưởng tượng thế này: Cơ thể chúng ta được cấu tạo từ hàng tỷ tế bào. Để chúng ta có năng lượng đi lại, hoạt động thì tế bào cần phải được nạp năng lượng, và nguồn năng lượng chính là đường (glucose) tách ra từ thức ăn.
Khi cô bác ăn cơm, bánh mì, hoa quả…đường sẽ được hấp thu vào trong máu. Nhưng đường ở trong máu thì tế bào không tự hấp thu được. Nó cần một người mở cửa. Người đó chính là hormone Insulin do tuyến tụy tiết ra.
Insulin giống như một chiếc chìa khóa. Chiếc chìa khóa Insulin này sẽ mở ổ khóa trên màng tế bào để đưa đường từ máu vào trong tế bào. Khi cửa mở, đường vào tế bào, nồng độ đường trong máu sẽ giảm xuống ở mức an toàn ổn định. Đó là cơ chế sinh lý khỏe mạnh bình thường.
Tức là khi cơ thể khỏe mạnh, insulin hoạt động tốt, đường đi vào tế bào, đường huyết trở về mức ổn định.
Nhưng hiện tượng Kháng Insulin nghĩa là gì? Nghĩa là các ổ khóa trên tế bào bị “rỉ sét” hoặc bị trơ ra. Insulin đến gắn vào ổ khóa nhưng cửa tế bào không mở hoặc mở rất ít!
Và hậu quả là:
– Thứ nhất: Đường không vào được tế bào thì đường sẽ bị ùn ứ, tích tụ lại ở ngoài mạch máu, gây ra bệnh Đái tháo đường typ 2.
– Thứ 2 : Tế bào vì không nhận được đường nên nó bị đói năng lượng. Nó sẽ phát tín hiệu khẩn cấp lên não bộ: “Tôi đói quá, hãy nạp thêm thức ăn đi!”. Chính vì thế, những người bị kháng insulin giai đoạn đầu thường hay có cảm giác thèm ăn, đói cồn cào, đặc biệt là thèm ăn ngọt, thèm ăn vặt liên tục. Mặc dù đường trong máu đang thừa mứa ra rồi, nhưng tế bào bên trong thì lại đang chết đói, thiếu năng lượng. Vì không đưa được đường từ máu vào tế bào.
– Thứ ba: Tuyến tụy thấy đường trong máu cao quá, nó sẽ lầm tưởng là do mình tiết chưa đủ lượng chìa khóa là insulin để mở cửa tế bào. Thế là nó phải gồng mình làm việc, tăng công suất tiết ra gấp nhiều lần lượng Insulin bình thường, nhiều cái chìa khoá hơn bình thường để cố gắng mở cửa tế bào cho đường đi vào tế bào. Hiện tượng này y khoa gọi là Tăng Insulin máu bù trừ.
Và chính cái lượng Insulin nồng độ cao lưu hành liên tục trong máu này, nó bắt đầu kích hoạt và làm rối loạn 3 căn bệnh còn lại:
1. TỪ KHÁNG INSULIN DẪN ĐẾN MỠ MÁU CAO VÀ GAN NHIỄM MỠ
Insulin là một hormone đồng hóa. Khi nồng độ insulin trong máu tăng cao kéo dài, cơ thể sẽ có xu hướng giảm đốt mỡ, đồng thời trong bối cảnh ăn dư năng lượng, dư đường, đặc biệt là đường fructose từ nước ngọt, bánh kẹo, tinh bột tinh chế, gan sẽ tăng quá trình tổng hợp axit béo từ nguồn đường thừa.
Gan là nhà máy chuyển hóa lớn nhất cơ thể. Khi axit béo tổng hợp quá nhiều, nó sẽ tích tụ lại trong các tế bào gan, gây ra tình trạng gan nhiễm mỡ. Khi gan bị nhiễm mỡ, chức năng chuyển hóa lipid của gan bị rối loạn.
Gan bắt đầu tăng sản xuất triglyceride và các hạt VLDL, rồi đẩy vào trong máu. Sau đó các hạt này có thể chuyển hóa thành các hạt LDL, đặc biệt là LDL nhỏ đậm đặc — loại rất dễ tham gia vào quá trình xơ vữa mạch máu. Kết quả là gây ra tình trạng mỡ máu cao.
Con muốn nhấn mạnh chi tiết này: Lượng cholesterol trong máu của chúng ta, chỉ có khoảng 20–25% là do thức ăn trực tiếp đưa vào, còn lại phần lớn 75 -80 % là do gan và cơ thể tự tổng hợp nội sinh.
Cho nên có những bác ăn rất ít mỡ động vật, không đụng đến một miếng mỡ lợn nào mà mỡ máu vẫn cao ngất ngưởng. Đó có thể là vì nhà máy gan của cô bác đang bị rối loạn chuyển hóa dưới sự chỉ huy của tình trạng kháng insulin ở đằng sau.
Các bác không ăn mỡ nhưng ăn thừa tinh bột, đường, nước ngọt, bánh kẹo, gan vẫn có thể chuyển hóa thành mỡ máu như thường!
2. TỪ KHÁNG INSULIN DẪN ĐẾN BỆNH GOUT (Tăng Axit Uric Máu)
Nhiều người nghĩ bệnh gout thuần túy là do ăn nhiều thịt đỏ, hải sản, uống bia rượu. Thực ra không chỉ có vậy.
Khi cơ thể bị kháng insulin và nồng độ insulin trong máu tăng cao, insulin sẽ tác động lên ống thận, làm thận tăng tái hấp thu axit uric và giảm đào thải axit uric qua nước tiểu.
Bình thường, axit uric được sản xuất ra từ quá trình chuyển hóa tế bào và thức ăn, sau đó được thận lọc và đào thải ra ngoài.
Nhưng khi bị kháng insulin, thận có xu hướng giữ axit uric lại nhiều hơn, làm nồng độ axit uric trong máu tăng cao quá ngưỡng bão hòa. Chất này có thể kết tủa thành các tinh thể muối urat sắc nhọn như hình cây kim, lắng đọng trong khớp và mô quanh khớp, đặc biệt là khớp ngón chân cái, cổ chân, khớp gối. Nó kích hoạt phản ứng viêm cấp tính, gây ra những cơn đau gout cấp dữ dội cho cô bác.
3. TỪ KHÁNG INSULIN DẪN ĐẾN TĂNG HUYẾT ÁP
Nồng độ Insulin trong máu tăng cao kéo dài sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm làm co mạch, đồng thời kích thích các ống thận tăng tái hấp thu cả ion Natri (muối) và nước vào trong lòng mạch.
Mạch máu thì bị co hẹp lại, mà thể tích tuần hoàn máu trong lòng mạch lại tăng lên do tích muối tích nước, khiến áp lực lên thành mạch tăng vọt, gây ra bệnh Tăng huyết áp.
Chưa kể, tình trạng mỡ máu cao ở trên, lâu ngày các hạt mỡ xấu LDL bị oxy hóa sẽ lọt qua lớp nội mạc mạch máu, bị các đại thực bào nuốt chửng tạo thành tế bào bọt, hình thành nên các mảng xơ vữa. Những mảng xơ vữa này làm mạch máu bị xơ cứng, mất đi tính đàn hồi, lòng mạch bị chít hẹp lại. Tim muốn bơm máu đi nuôi cơ thể thì phải co bóp với áp lực mạnh hơn, thế là huyết áp lại càng tăng cao.
Cô bác thấy sự nguy hiểm của nó chưa ạ? Bốn vấn đề này: Tiểu đường type 2, mỡ máu cao, gout, huyết áp cao, chúng có thể tạo thành một vòng lặp sinh lý bệnh tàn phá cơ thể.
Nếu cô bác chỉ dùng thuốc để hạ các chỉ số mà không xử lý cái gốc rối loạn chuyển hóa, đặc biệt là tình trạng kháng insulin, thì rất khó kiểm soát bệnh một cách bền vững!
PHẦN 2: DẤU HIỆU NHẬN BIẾT SỚM CƠ THỂ ĐANG BỊ KHÁNG INSULIN HAY KHÔNG?
Nhiều cô bác hay hỏi con là: “Lan ơi, vậy làm sao bác biết được cơ thể bác có đang bị kháng insulin hay không? Bác đi khám bệnh viện thì người ta chỉ xét nghiệm đường huyết lúc đói thôi mà?”.
Đúng rồi ạ, thông thường khi khám định kỳ, các bác sĩ chỉ cho cô bác làm xét nghiệm Glucose huyết tương lúc đói và chỉ số HbA1c. Nhiều khi các chỉ số này vẫn nằm trong ngưỡng an toàn, nhưng thực chất tế bào của cô bác đã bị kháng insulin âm thầm từ nhiều năm trước đó rồi.
Cơ thể chúng ta hay lắm, nó luôn phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm. Chỉ là cô bác có chịu lắng nghe và nhận biết nó hay không thôi. Cô bác hãy chú ý xem mình có các biểu hiện sau không nhé:
1. DẤU HIỆU 1: BỤNG TO, MỠ TẬP TRUNG Ở VÒNG EO
Cô bác đứng thẳng lên nhìn xuống chân mình, nếu cái bụng nó che khuất bàn chân, hoặc cô bác lấy thước dây đo vòng bụng mà nam giới trên 90 cm, nữ giới trên 80 cm, thì nguy cơ kháng insulin và rối loạn chuyển hóa đã tăng cao rồi đó ạ.
Ngưỡng vòng eo 90 cm ở nam và 80 cm ở nữ thường được dùng cho một số nhóm người châu Á trong tiêu chuẩn đánh giá béo bụng và hội chứng chuyển hóa.
Vòng bụng to không chỉ là chuyện xấu dáng đâu cô bác. Phần đáng lo nhất là mỡ nội tạng, tức là lớp mỡ nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh các cơ quan như gan, ruột, tụy.
Cái đống mỡ nội tạng này giống như một “nhà máy âm thầm” sản xuất ra các chất gây viêm. Y văn ghi nhận mô mỡ có thể tiết ra các cytokine gây viêm như TNF-alpha, IL-6; các chất này liên quan đến béo phì, viêm mạn tính mức độ thấp và rối loạn chuyển hóa.
Nói dễ hiểu là: bụng càng to, mỡ nội tạng càng nhiều, thì cơ thể càng dễ kháng insulin hơn.
Vì vậy mới có câu nói rất nổi tiếng trong truyền thông sức khỏe: “Vòng bụng to ra thì vòng đời ngắn lại.”
2. DẤU HIỆU 2: CỔ , NÁCH, BẸN BỊ SẠM ĐEN, DÀY SẦN NHƯ BẨN MÀ KỲ KHÔNG SẠCH
Đây là dấu hiệu rất đáng chú ý.
Cô bác sờ sau gáy, quanh cổ, vùng nách, vùng bẹn, dưới ngực xem có vùng da nào tự nhiên bị sạm đen, dày lên, sần sùi, nhìn như bám ghét bẩn nhưng kỳ cọ thế nào cũng không sạch hay không.
Nếu có, đó có thể là hội chứng gai đen, y khoa gọi là Acanthosis Nigricans. Và Gai đen cũng là một dấu hiệu của kháng insulin.
Cô bác nhớ giúp con: Da cổ đen không phải lúc nào cũng do “ở bẩn”. Có người tắm rất sạch, kỳ rất mạnh, nhưng da vẫn đen, vẫn dày, vẫn sần. Lúc đó mình phải nghĩ đến vấn đề bên trong cơ thể, đặc biệt là kháng insulin và rối loạn chuyển hóa.
3. DẤU HIỆU 3: MỌC NHIỀU MỤN THỊT QUANH CỔ, NÁCH, MÍ MẮT
Cô bác để ý quanh cổ, vùng nách, bẹn, mí mắt xem có những nốt nhỏ mềm mềm, lồi lên như hạt tấm, hạt gạo nhỏ hay không. Nhiều người tưởng đây chỉ là vấn đề da liễu bình thường, nhưng thực ra mụn thịt có thể đi kèm với kháng insulin.
Nhiều trang y khoa lớn có liệt kê mụn thịt, vùng da đổi màu và thay đổi cân nặng là những dấu hiệu có thể gặp ở người kháng insulin.
Đặc biệt nếu cô bác vừa có mụn thịt, vừa có gai đen tức là vùng cổ, nách, bẹn bị sạm đen, dày sần, vừa có bụng to, thì đây là bộ dấu hiệu rất đáng nghĩ đến kháng insulin.
4. DẤU HIỆU 4: TĂNG CÂN KHÓ KIỂM SOÁT, NGƯỜI MỀM NHÃO , KHÓ GIẢM MỠ BỤNG
Cô bác có thấy mình rất dễ tăng cân, nhất là tăng ở vùng bụng không?
Có bác bảo nói: “Lan ơi, bác ăn cũng không quá nhiều mỡ, không ăn thịt mỡ mấy, vậy mà bụng cứ to ra, người cứ nặng nề, giảm cân rất khó.”
Chỗ này cô bác phải hiểu: cơ thể mình không chỉ tích mỡ từ miếng mỡ mình ăn vào. Khi ăn dư năng lượng, dư tinh bột tinh chế, dư đường, ít vận động, ngủ kém, stress kéo dài, cơ thể rất dễ rơi vào vòng lặp:
Tăng mỡ bụng → kháng insulin → insulin cao → càng dễ tích mỡ bụng hơn.
Một số cô bác còn thấy người mềm, nhão, cơ bắp yếu, ít săn chắc hơn.
Điều này thường có thể do một mình kháng insulin gây ra, nhưng nó cũng có thể do nhiều yếu tố đi chung với nhau: ít vận động, ăn thiếu đạm, tuổi tác cao, ngủ kém, viêm mạn tính, rối loạn chuyển hóa.
Nói dễ hiểu là: càng ít cơ, càng nhiều mỡ bụng, cơ thể càng dễ kháng insulin. Càng kháng insulin, lại càng khó giảm mỡ bụng.
5. DẤU HIỆU 5: NHANH ĐÓI, THÈM TINH BỘT, THÈM NGỌT, BUỒN NGỦ SAU ĂN
Dấu hiệu này rất nhiều cô bác gặp nhưng hay bỏ qua.
Ví dụ: ăn xong bữa trưa một lúc là buồn ngủ rũ rượi, đầu óc lờ đờ, chỉ muốn nằm. Hoặc mới ăn đó mà lát sau lại thèm bánh mì, thèm cơm, thèm bún, thèm chè, thèm nước ngọt, thèm ăn vặt.
Ở người kháng insulin, tế bào đáp ứng kém với insulin. Đường trong máu có thể nhiều, nhưng tế bào lại sử dụng năng lượng không hiệu quả. Vì vậy một số người có cảm giác nhanh đói, thèm tinh bột, thèm đồ ngọt, dễ mệt sau bữa ăn.
Tất nhiên là không phải ai kháng insulin cũng có dấu hiệu này nhưng nếu cô bác vừa bụng to, vừa gai đen, vừa mụn thịt, lại hay buồn ngủ sau ăn, thèm tinh bột, khó giảm cân, thì mình nên đi kiểm tra sớm.
6. DẤU HIỆU 6: ĐI KHÁM THẤY GAN NHIỄM MỠ, TRIGLYCERIDE CAO, HUYẾT ÁP CAO, ACID URIC CAO, ĐƯỜNG HUYẾT BẮT ĐẦU NHÍCH LÊN.
Dấu hiệu này nhiều khi không nhìn thấy bằng mắt, nhưng lại rất quan trọng.
Kháng insulin thường không đi một mình. Nó hay đi chung với một cụm vấn đề gọi là rối loạn chuyển hóa hoặc hội chứng chuyển hóa.
Cô bác hãy xem mình có từng được bác sĩ nói là:
Gan nhiễm mỡ.
Triglyceride cao.
HDL thấp.
Huyết áp cao.
Acid uric cao, dễ gout.
Đường huyết đói bắt đầu nhích lên.
HbA1c cận ngưỡng tiền đái tháo đường
….
Theo định nghĩa hội chứng chuyển hóa, các yếu tố thường được xét gồm vòng eo lớn, triglyceride cao, HDL cholesterol (mỡ tốt) thấp, huyết áp cao và đường huyết đói tăng.
Cho nên nếu cô bác có một cái bụng to, đi khám lại thấy gan nhiễm mỡ, triglyceride cao, huyết áp cao, acid uric cao, thì đừng nghĩ đó là 4 bệnh riêng lẻ không liên quan gì đến nhau.
Nhiều khi chúng đang cùng nằm trên một nền chung, đó là: kháng insulin và rối loạn chuyển hóa âm thầm.
7. MỘT SỐ DẤU HIỆU PHỤ KHÁC:
Ngoài những dấu hiệu chính kể trên ra, thì một số cô bác bị kháng insulin cũng có thể gặp một số dấu hiệu khác đi kèm ví dụ như dễ giữ nước, mặt hoặc mí mắt hơi sưng vào buổi sáng, cơ thể hay mệt mỏi, đau nhức, có cảm giác viêm âm ỉ.
Ngoài ra, một số người còn gặp vấn đề da liễu tái đi tái lại, ví dụ da dầu, mụn viêm, viêm nang lông, viêm da tiết bã, gàu mảng ở da đầu, sau tai, vùng chân tóc hoặc rãnh mũi – má.
Ở phụ nữ, kháng insulin còn có thể đi kèm với rối loạn kinh nguyệt, mụn dai dẳng, rậm lông vùng mép, cằm, ngực, bụng hoặc khó giảm cân, nhất là trong hội chứng buồng trứng đa nang.
——
Cô bác nhớ giúp Ds.Lan về 6 dấu hiệu chính dễ nhận biết nhất của kháng insulin đó là:
Một là bụng to, vòng eo lớn.
Hai là cổ, nách, bẹn sạm đen, dày sần như bẩn mà kỳ không sạch.
Ba là mọc nhiều mụn thịt quanh cổ, nách, mí mắt.
Bốn là tăng cân dễ, giảm cân khó, đặc biệt khó giảm mỡ bụng.
Năm là nhanh đói, thèm tinh bột, thèm ngọt, buồn ngủ sau ăn.
Sáu là đi khám thấy gan nhiễm mỡ, triglyceride cao, huyết áp cao, acid uric cao, đường huyết bắt đầu nhích lên.
Có một dấu hiệu thì chưa kết luận được gì. Nhưng nếu cô bác có nhiều dấu hiệu cùng lúc, từ 2-3 dấu hiệu trở lên thì rất nên đi kiểm tra sớm vì đó có thể là tiếng chuông cảnh báo cơ thể đang kháng insulin và rối loạn chuyển hóa âm thầm.
Các xét nghiệm cô bác có thể trao đổi với bác sĩ gồm: HbA1c, glucose đói và insulin đói để tính chỉ số kháng insulin HOMA-IR, mỡ máu, men gan, acid uric, chức năng thận, huyết áp và siêu âm gan….
Kháng insulin phát hiện càng sớm thì mình càng dễ chỉnh lại bằng ăn uống, vận động, giảm mỡ bụng, ngủ nghỉ và điều trị đúng khi cần. Đừng đợi đến khi cả 4 bệnh nó kéo nhau cùng tới thì khả năng biến chứng sẽ rất cao.
PHẦN 3: HẬU QUẢ KHI ĐỂ BỆNH TIẾN TRIỂN – ĐƠN THUỐC DÀI DẰNG DẶC
Khi những dấu hiệu cảnh báo ban đầu bị bỏ qua, kháng insulin cứ âm thầm kéo dài, và dần dần nó bùng lên thành cả một cụm cả 4 bệnh chuyển hóa.
Ban đầu mọi thứ diễn ra rất êm đềm. Cô bác có thể chỉ hơi bụng to, hơi gan nhiễm mỡ, mỡ máu nhích lên một chút, huyết áp mới chớm cao, đường huyết mới hơi sát ngưỡng. Đi khám thì bác sĩ kê một hai viên thuốc, cô bác uống vào thấy chỉ số hạ xuống nên nghĩ là ổn rồi.
Nhưng nếu mình chỉ nhìn vào con số mà không xử lý cái nền phía sau đó là kháng insulin, mỡ bụng, gan nhiễm mỡ, ăn dư đường – tinh bột tinh chế, ít vận động, ngủ kém, stress kéo dài … thì cơ thể vẫn tiếp tục rối loạn, bệnh cứ nặng dần lên.
Đến một ngày, cô bác đi khám lại, đơn thuốc bắt đầu tăng lên thành một tờ dài dằng dặc. Một viên thuốc huyết áp tăng thành hai viên phối hợp; thuốc tiểu đường ban đầu là Metformin, sau phải thêm nhóm này nhóm kia để kích thích tuyến tụy, rồi cuối cùng tuyến tụy nó kiệt quệ hoàn toàn vì phải làm việc quá tải suốt bao nhiêu năm, nó “chết” lâm sàng, không tiết được Insulin nữa. Lúc này, bác sĩ sẽ bảo: “Bác phải chuyển sang tiêm Insulin hoàn toàn rồi nhé!”.
Cô bác ở đây có ai có người nhà hoặc chính bản thân mình đang phải tiêm Insulin vào bụng mỗi ngày không ạ? Cô bác có biết nỗi khổ của người phải tiêm Insulin là gì không?
Lúc này mình sẽ phải phụ thuộc vào insulin. Có nghĩa là cuộc đời của cô bác từ đây bị trói buộc vào những mũi kim tiêm. Các bác ăn bữa nào, giờ nào là phải canh đúng giờ đó để tiêm. Không được sống tự do như một con người bình thường nữa.
Nếu tiêm vào rồi mà vì lý do gì đó cô bác bận việc, ăn muộn một chút, hoặc ăn không đủ lượng tinh bột, lập tức đường huyết sẽ tụt xuống đột ngột. Tụt đường huyết cấp tính còn nguy hiểm hơn cả đường huyết cao cô bác ạ! Người sẽ vã mồ hôi hột, tay chân bủn rủn, tim đập nhanh, mắt tối sầm lại và nếu không kịp ngậm cục kẹo hay uống ly nước đường thì có thể ngất lịm, hôn mê sâu rất nguy hiểm.
Ngược lại, nếu tiêm không đúng liều hoặc ăn quá đà, đường huyết vọt lên lại gây biến chứng. Rồi cái bụng của cô bác, ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác, cứ phải tự tay đâm mũi kim vào. Tiêm nhiều quá nó gây ra biến chứng loạn dưỡng mô mỡ do tiêm insulin,, tức là các mô mỡ vùng bụng nó bị phá hủy, bụng cứ to phình ra, các vết tiêm thì thâm tím, chai sần, đau đớn. Chất lượng cuộc sống lúc này bị suy giảm một cách nghiêm trọng.
Cô bác đi đâu, du lịch hay thăm con cháu, cũng phải tay đùm tay xách mang theo hộp xốp, đá gel để bảo quản lọ thuốc insulin và cây kim tiêm. Khổ vô cùng cô bác ạ!
Lan nói vậy không phải để cô bác sợ insulin. Insulin là thuốc cứu mạng cần dùng khi đã được kê đơn. Nhưng Lan muốn cô bác hiểu rằng: đừng để mình đi đến giai đoạn bệnh quá phức tạp rồi mới cuống cuồng lo.
Chưa dừng lại ở đó, khi đái tháo đường, mỡ máu cao, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ, acid uric cao cùng kéo dài, biến chứng có thể bắt đầu ập đến.
* Thứ nhất là biến chứng mạch máu lớn.
Đường máu cao, huyết áp cao, mỡ máu cao phối hợp với nhau làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch. Mạch máu nuôi tim bị hẹp lại thì có thể gây bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim. Mạch máu nuôi não bị tắc hoặc vỡ thì có thể gây đột quỵ, tai biến mạch máu não.
Cô bác có thể đọc thêm bài Gốc Rễ Gây Đột Quỵ: Mối Nguy Từ Mỡ Máu, Huyết Áp, Tiểu Đường để hiểu rõ vì sao kiểm soát sớm các chỉ số này lại quan trọng.
https://duocsilan.com/dot-quy-goc-re-mo-mau-huyet-ap-tieu-duong/
* Thứ hai là biến chứng mạch máu nhỏ và thần kinh.
Đường huyết cao lâu ngày có thể làm hỏng các mạch máu nhỏ nuôi mắt, thận và thần kinh.
Mắt có thể bị tổn thương võng mạc, nhìn mờ, nặng có thể mất thị lực.
Thận có thể suy giảm chức năng, nặng có thể phải lọc máu.
Thần kinh ngoại biên bị tổn thương khiến bàn chân tê bì, châm chích, nóng rát, mất cảm giác.
Điều nguy hiểm là khi bàn chân mất cảm giác, cô bác có vết xước, vết phồng rộp, giẫm phải vật nhọn mà không biết. Vết thương nhỏ nhưng không lành, nhiễm trùng lan rộng, có người cuối cùng phải cắt cụt chi.
*** LỜI NHẮN CỦA DS.LAN:
Lan chia sẻ những điều này không phải để hù dọa cô bác. Lan nói bằng sự đồng cảm và trăn trở của một người làm nghề dược, vì Lan đã gặp rất nhiều bệnh nhân ban đầu rất chủ quan. Lúc đầu chỉ bụng to, mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ nhẹ.
Sau vài năm, đơn thuốc dài ra, người mệt hơn, đi lại khó hơn, có bác sau tai biến phải chống gậy, ngồi xe lăn, có bác bị biến chứng thận, biến chứng mắt, biến chứng bàn chân.
Lan cũng luôn tự hỏi: tại sao mình không phòng từ sớm? Tại sao mình phải đợi đến lúc bệnh kéo theo bệnh, thuốc chồng lên thuốc, biến chứng chồng lên biến chứng rồi mới bắt đầu thay đổi?
Cô bác ơi, cuộc đời của mình là do mình quyết định rất nhiều. Đừng bao giờ nghĩ rằng: “Thôi kệ, già rồi ốm đau có con cháu lo, có bệnh viện lo.”
Con cháu bây giờ cũng vất vả lắm cô bác. Chúng nó đi làm, nuôi con, trả nợ, áp lực đủ bề. Mình sống khỏe, sống vui, đi lại được, tự ăn uống được, tự chăm sóc bản thân được đó không chỉ là hạnh phúc của riêng mình, mà còn là món quà rất lớn cho con cháu.
Hai vợ chồng Lan cũng từ quê đi lên thành phố lập nghiệp bằng hai bàn tay trắng. Bố mẹ cũng luôn than rằng chả có gì cho con cho cháu , nhưng vợ chồng Lan vẫn luôn nói với bố mẹ rằng : “ tài sản lớn nhất mà bố mẹ hai bên để lại cho tụi con chính là sức khỏe của của bố mẹ”.
Bố mẹ khỏe mạnh, đi lại được, ăn ngủ được — đó là cái phước rất lớn để con cháu yên tâm làm việc. Chứ nếu bố mẹ mà cứ nay nhập viện, mai cấp cứu, nằm một chỗ, thì con cháu vừa thương, vừa lo, vừa suy sụp cả tinh thần lẫn kinh tế.
Cho nên thương con, thương cháu, trước hết cô bác phải thương lấy chính cơ thể mình.
Đừng đợi đến khi đơn thuốc dài dằng dặc mới bắt đầu thay đổi. Đừng đợi đến khi phải tiêm thuốc, biến chứng mắt, thận, tim, não, bàn chân rồi mới tiếc.
Ngay từ hôm nay, để giảm những bệnh lý chuyển hoá này hay giảm kháng insulin thì cô bác hãy nhớ điều chỉnh lại chế độ ăn uống nhớ giảm bớt tinh bột tinh chế, giảm đường, giảm dầu mỡ, giảm rượu bia. Tăng cường rau củ quả trong chế độ ăn. Vận động đều hàng ngày để không tích mỡ. Giữ tinh thần thoải mái đừng suy nghĩ quá nhiều. Và nhớ đi khám định kỳ, uống thuốc đúng theo đơn nếu đã được kê. Làm từng chút một, nhưng làm đều các cô bác nhé!
PHẦN 4: GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
Câu 1: Bác bị mỡ máu cao, huyết áp cao thì có uống được Omega-3 không? có thay được thuốc tây không?
—> Bác có thể uống được Omega-3 và nó rất tốt cho bệnh tim mạch của bác , nhưng Omega-3 tuyệt đối không thể thay thế được thuốc tây hạ huyết áp và hạ mỡ máu của bác nếu đã được kê đơn.
Omega-3 đặc biệt hiện nay là omega 3 chiết xuất từ dầu nhuyễn thể thì khi vào cơ thể sẽ có tác dụng hỗ trợ: làm giảm thêm các chỉ số mỡ máu như triglyceride, LDL và tăng mỡ tốt HDL , hỗ trợ giảm phản ứng viêm ở thành mạch, từ đó hạn chế việc hình thành các mảng xơ vữa bên trong mạch máu (nguyên nhân gây tắc mạch).
Nó cũng hỗ trợ làm giảm nhẹ huyết áp những nếu mức độ nhẹ thì ăn uống , tập luyện và uống omega 3 nó có thể hạ được. Nhưng nếu đã ngưỡng cao mà bs kê thuốc rồi thì thuốc là xương sống bác cần dùng đều và omega 3 mình sẽ coi là một cái hỗ trợ thêm không thay thế cho thuốc hiện có được.
Nhiệm vụ của Omega-3 là nó giống như người trợ thủ đắc lực đi cùng với thuốc tây. Khi uống kết hợp, Omega-3 sẽ giúp mạch máu của dẻo dai hơn, bảo vệ tim mạch tốt hơn, giúp chỉ số huyết áp và mỡ máu của chú ổn định một cách bền vững hơn tránh tình trạng mình phải tăng liều thuốc tây hoặc phải uống quá nhiều loại thuốc tây liều cao trong tương lai.
Cho nên bác có điều kiện thì rất nên bổ sung, nhưng thuốc huyết áp, mỡ máu bác sĩ kê thì hằng ngày vẫn phải uống đúng giờ giúp con nhé.
Câu 2: Người tiểu đường có được ăn khoai lang hằng ngày không ds?
—> Dạ được cô nhé, nhưng phải đúng cách Ăn khoảng 1/2 củ–1 củ nhỏ/lần. Nếu bữa đó ăn khoai đủ rồi thì không nên ăn thêm cả cơm. Chọn khoai lang vàng hoặc tím (chỉ số đường huyết GI thấp hơn khoai mật). Nếu ăn sai loại hoặc ăn thêm quá nhiều vào bữa phụ thì đường huyết vẫn tăng rất nhanh .
Câu 3: 62 tuổi, 1m5 , nặng 64kg , có thoái hoá khớp gối uống gì dưỡng khớp?
—> Nếu 1m5 thì tối đa bác nặng cỡ 50kg là hợp lý còn 64kg thì đang trong tình trạng là thừa cân, béo phì rồi. Quan trọng nhất bây giờ là phải giảm bớt cân nặng để giảm tải cho khớp gối , hàng ngày tránh leo cầu thang nhiều , khi thể dục có thể ưu tiện chọn đạp xe để đỡ dồn trọng lượng cơ thể lên khớp làm thoái hoá nặng hơn. Và uống gì thì tại nhà có thể cân nhắc bổ sung các chất dưỡng khớp như glucosamin + chondroitin + Collagen type II để bảo tái tạo sụn, đỡ khô cứng khớp, làm chậm thoái hoá tiến triển nhanh.
Câu 4: Gan nhiễm mỡ độ 1 thì làm thế nào cháu?
—> Gan nhiễm mỡ độ 1 là mức nhẹ nhất. Về nguyên tắc thì cũng không cần dùng thuốc gì cả. Chủ yếu là thay đổi ăn uống + tập luyện. Nếu làm tốt thì khoảng 2-3 tháng sau đi siêu âm lại, nhiều người tự hết gan nhiễm mỡ này rồi.
Còn cô bác nào muốn nhanh hơn thì có thể kết hợp cả ăn uống + tập luyện và thêm omega-3 để hỗ trợ giảm mỡ gan tốt hơn.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Nếu cô bác còn thắc mắc gì hoặc cần tư vấn cụ thể hơn về các bệnh lý chuyển hoá như mỡ máu, tiểu đường , gout, tăng huyết áp… hay bất kỳ vấn đề sức khoẻ nào khác thì cô bác có thể nhắn tình trạng hiện tại qua Zalo, con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho từng cô bác ạ!
📲 Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
