Suy giãn tĩnh mạch chân nhiều khi không bắt đầu bằng một cơn đau dữ dội. Nó có thể bắt đầu rất âm thầm: chiều về chân nặng hơn, đi một chút đã mỏi, ban đêm hay chuột rút, hoặc dưới da bắt đầu nổi vài đường gân xanh nhỏ. Vì những biểu hiện này quá quen thuộc nên nhiều cô bác thường nghĩ: “Chắc tại tuổi già”, “chắc tại đứng nhiều”, “chắc do thiếu canxi”, hoặc “chắc do tiểu đường nên chân tê thôi”.
Các cô bác thân mến, nếu một ngày mình thấy chân bắt đầu nặng hơn, đi một chút đã mỏi, chiều tối chân phù lên, bắp chân căng tức, thỉnh thoảng tê rần hoặc nổi vài đường gân xanh dưới da… thì mình có đang nghĩ rằng: “Chắc do tuổi già”, “chắc do đứng nhiều”, “chắc do đi lại nhiều nên chân mỏi thôi” không ạ?
Con muốn các cô bác lưu ý: có những dấu hiệu tưởng rất bình thường ở đôi chân, lại có thể là lời cảnh báo sớm của suy giãn tĩnh mạch chân.
Điều đáng lo là bệnh này không làm mình đau dữ dội ngay từ đầu. Nó tiến triển rất âm thầm. Lúc đầu chỉ là nặng chân, mỏi chân, phù nhẹ. Nhưng nếu mình chủ quan, để kéo dài, về sau chân có thể sạm màu, da khô ngứa, phù nề nặng, thậm chí xuất hiện vết loét, rỉ dịch và rất khó lành.
Lan đã gặp rất nhiều cô bác chỉ bắt đầu lo lắng khi chân đã đổi màu, nổi gân ngoằn ngoèo, phù to hoặc có vết loét. Khi đó việc chăm sóc và điều trị sẽ khó hơn rất nhiều so với lúc mình phát hiện sớm.
Đặc biệt, nhiều cô bác lớn tuổi có tiểu đường, huyết áp, tim mạch, mỡ máu nên khi thấy chân tê, đau, loét hay lâu lành thì thường nghĩ ngay là do tiểu đường. Nhưng thực tế, suy giãn tĩnh mạch chân cũng là một nguyên nhân rất hay bị bỏ sót.
Hay một số trường hợp cô bác bị chuột rút chân về đêm nhiều khi chúng ta cứ nghĩ là do thiếu canxi, magie nhưng một số cô bác bị suy giãn tĩnh mạch chúng ta cũng có thể gặp tình trạng chuột rút về đêm này.
Vì vậy, trong buổi chia sẻ hôm nay, Ds. Lan sẽ chia sẻ với các cô bác 9 dấu hiệu sớm của suy giãn tĩnh mạch chân. Đây là những dấu hiệu cơ thể đã báo trước, chỉ cần mình để ý một chút là có thể nhận ra sớm hơn.
PHẦN 1: BẢN CHẤT Y KHOA VÀ CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ TĨNH MẠCH
Đầu tiên, con xin phép được nhắc lại một chút về định nghĩa suy giãn tĩnh mạch chi dưới hay suy giãn tĩnh mạch chân là gì. Thì ở đây, suy giãn tĩnh mạch chi dưới hay suy giãn tĩnh mạch chân là một cái vấn đề bệnh lý nó nói lên tình trạng suy giảm chức năng của hệ thống tĩnh mạch chân. Nhớ giúp con cái từ khóa này nha: “Chức năng của hệ thống tĩnh mạch chân”
Vậy thì khi nói đến đây, chúng ta phải nắm rõ được cái chức năng của tĩnh mạch là cái gì đã.
Chức năng của tĩnh mạch chân là nó sẽ giúp đưa dòng máu từ chân, vùng thấp nhất của cơ thể đi ngược chiều trọng lực để trở về tim.
Trong cơ thể của chúng ta, về mặt mạch máu thì nó sẽ có ba hệ thống: đó là động mạch, mao mạch và tĩnh mạch. Nhưng thông thường chúng ta hay nói về hai hệ thống chính thôi, đó là động mạch và tĩnh mạch, còn mao mạch là cái mạng lưới nhỏ li ti nối giữa động mạch và tĩnh mạch.
Động mạch là hệ thống sẽ đưa máu từ tim đi đến các cơ quan, đi xuống tận các đầu ngón chân để có thể nuôi dưỡng, cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng cho những cơ quan, mô và tế bào đó hoạt động.
Và khi các cơ quan, tế bào sử dụng oxy xong, sử dụng chất dinh dưỡng xong, thì sẽ tạo ra những sản phẩm chuyển hóa và chất thải cần được đưa đi xử lý. Lúc này, cơ thể sẽ cần có một hệ thống thu gom và đưa dòng máu nghèo oxy đó trở về tim. Sau đó, máu sẽ được đưa lên phổi để trao đổi oxy, rồi tiếp tục đi vào vòng tuần hoàn mới. Thì đó chính là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng của hệ thống tĩnh mạch nha các cô bác.
Tuy nhiên, đối với hệ thống động mạch thì chúng ta có một cái máy bơm cực kỳ mạnh mẽ đó chính là trái tim của chúng ta. Trái tim nó co bóp nó bơm một cái là máu đi vèo vèo.
Còn đối với hệ thống tĩnh mạch thì con nhắc lại là nó không có một cái máy bơm nào hỗ trợ hết, mà dòng máu chủ yếu được đưa về tim theo một chiều duy nhất là nhờ vào các lá van tĩnh mạch một chiều, kết hợp với lực ép của các khối cơ ở bàn chân và bắp chân khi chúng ta đi lại, vận động.
Vì vậy, dòng máu tĩnh mạch có về tim thuận lợi hay không nó phụ thuộc rất là nhiều vào cái chức năng hoạt động của các lá van tĩnh mạch này.
Vì lý do đó mà những trường hợp như người lớn tuổi, hoặc những người có cơ địa thành mạch yếu, thành tĩnh mạch bị giãn ra làm cho các lá van đóng không kín, thì máu rất dễ bị chảy ngược xuống dưới và ứ đọng lại ở chân. Tình trạng này lâu ngày sẽ làm tăng áp lực trong lòng tĩnh mạch, khiến tĩnh mạch ngày càng giãn ra nhiều hơn, và từ đó dẫn đến suy giãn tĩnh mạch chi dưới hay nói cách khác là suy giảm chức năng của hệ thống tĩnh mạch ở chân.
Nên các cô bác nhớ giúp con nha: suy giãn tĩnh mạch chân có liên quan mật thiết tới sự suy giảm chức năng đưa máu trở về tim của hệ thống tĩnh mạch, làm cho máu bị ứ đọng lại ở chân.
PHẦN 2: PHÂN BIỆT 3 HỆ TĨNH MẠCH Ở CHÂN
Nhiều cô bác hay thắc mắc là: “Tôi chỉ thấy hay nặng chân về chiều, bị chuột rút ban đêm, còn chân tôi thì láng mịn, không thấy nổi một sợi gân xanh, không thấy nổi mạch máu nào lên hết, mà đi khám bác sĩ lại bảo tôi bị suy giãn tĩnh mạch chân, liệu có nhầm lẫn gì không?”
Chúng ta cần phải nắm rõ một điều này nha cô bác. Đó là hệ thống tĩnh mạch ở chân của chúng ta có đến ba hệ thống chính, đó là: tĩnh mạch nông, tĩnh mạch sâu và tĩnh mạch xuyên.
• Tĩnh mạch nông: là những mạch máu nằm ở lớp nông, gần dưới da. Đây là những mạch máu mà chúng ta có thể nhìn thấy được bằng mắt thường khi nó bị giãn to, nổi hẳn lên xanh xanh, ngoằn ngoèo như con giun vậy đó ạ.
• Tĩnh mạch sâu: là những tĩnh mạch lớn, nằm sâu bên trong các khối cơ của chúng ta, và chịu trách nhiệm chính trong việc đưa máu từ chân trở về tim. Do đó, khi hệ tĩnh mạch sâu bị suy, hoặc các van bên trong tĩnh mạch sâu bị hở, bị đóng không kín, thì chúng ta sẽ không nhìn thấy được bằng mắt thường từ bên ngoài. Lúc này, chúng ta cần phải đi siêu âm Doppler tĩnh mạch chi dưới thì bác sĩ mới có thể nhìn thấy và đánh giá được tình trạng của hệ tĩnh mạch sâu.
• Tĩnh mạch xuyên: là hệ thống các tĩnh mạch ngắn, có vai trò nối giữa tĩnh mạch nông và tĩnh mạch sâu. Hệ thống này cũng cần siêu âm thì mới đánh giá được chức năng của nó, xem dòng máu có đi đúng chiều hay có bị trào ngược hay không.
Vì vậy mà tại sao có những người có đầy đủ triệu chứng của suy giãn tĩnh mạch, ví dụ như nặng chân, mỏi chân, tức chân, phù chân về chiều, chuột rút ban đêm, nhưng lại không thấy tĩnh mạch nổi rõ dưới da là như vậy đó cô bác ạ.
Ở đây, các cô bác anh chị cần chú ý thêm giúp Lan một điểm nữa, đó là những mạch máu nhỏ li ti nổi đỏ đỏ, xanh xanh dưới da mà chúng ta hay thấy, nó có thể là những mạch máu rất nhỏ ở lớp nông, ví dụ như các mao mạch hoặc tiểu tĩnh mạch nông bị giãn nha cô bác.
Và có những trường hợp chúng ta được chẩn đoán là suy giãn tĩnh mạch nông, nhưng tĩnh mạch nông này không phải lúc nào cũng nổi rõ lên ngoài da ngay từ đầu. Bởi vì trong hệ tĩnh mạch nông có những tĩnh mạch lớn hơn, ví dụ như tĩnh mạch hiển lớn, tĩnh mạch hiển bé. Bản chất những tĩnh mạch này vẫn nằm ở lớp nông, nhưng nó có thể nằm khuất bên dưới da và lớp mỡ dưới da. Do đó, ở giai đoạn đầu, chúng ta cũng có thể chưa nhìn thấy những tĩnh mạch lớn này nổi rõ lên.
Lan hay gọi dễ hiểu là tĩnh mạch gốc cây, tại vì nó giống như những nhánh lớn, nhánh chính của hệ thống tĩnh mạch nông. Khi các nhánh chính này bị suy, dòng máu bị trào ngược, thì về sau nó có thể làm giãn thêm các nhánh nhỏ hơn, lúc đó chúng ta mới bắt đầu thấy nổi gân xanh, nổi mạch máu ngoằn ngoèo dưới da.
Vì vậy mà các cô bác anh chị nhớ giúp con nha: ở chân chúng ta có ba hệ thống tĩnh mạch chính, đó là tĩnh mạch nông, tĩnh mạch xuyên và tĩnh mạch sâu.
Tĩnh mạch nông nằm ở lớp nông, gần dưới da hoặc dưới lớp mỡ dưới da.
Tĩnh mạch sâu nằm sâu bên trong các khối cơ.
Tĩnh mạch xuyên là hệ thống nối giữa tĩnh mạch nông và tĩnh mạch sâu.
Cho nên khi chúng ta được chẩn đoán là suy giãn tĩnh mạch chân, hoặc chúng ta có những triệu chứng như nặng chân, mỏi chân, chuột rút, phù chân về chiều mà lại không thấy nổi gân xanh hay nổi mạch máu gì rõ ràng, thì cũng không có nghĩa là mình không bị suy giãn tĩnh mạch nha.
Lúc này, chúng ta cần hiểu rằng vấn đề có thể nằm ở hệ tĩnh mạch sâu, tĩnh mạch xuyên, hoặc những tĩnh mạch nông lớn chưa nổi rõ ra bên ngoài.
PHẦN 3: AI CÓ NGUY CƠ CAO BỊ SUY GIÃN TĨNH MẠCH
Bây giờ, cô bác có thể tự đối chiếu, nhận biết xem mình có rơi vào những nhóm người dễ bị suy giãn tĩnh mạch chân hay không nha!
* Cái đầu tiên là yếu tố gia đình:
Nếu trong gia đình có người thân như bố mẹ, anh chị em ruột từng bị suy giãn tĩnh mạch chân, thì khả năng cao là mình sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người mà trong gia đình không có ai bị.
Tại vì bệnh này có liên quan tới cấu trúc thành tĩnh mạch và chức năng của van tĩnh mạch, nên sẽ có những yếu tố cơ địa, di truyền, làm cho thành mạch của chúng ta có xu hướng yếu hơn hoặc van tĩnh mạch dễ bị suy hơn người bình thường khác.
* Thứ hai là những người lớn tuổi:
Khi chúng ta lớn tuổi thì hầu hết các cơ quan trong cơ thể đều sẽ bị lão hóa theo thời gian, và hệ thống tĩnh mạch của mình cũng không tránh khỏi.
Khi tĩnh mạch bị lão hóa, thành mạch sẽ kém đàn hồi hơn, các lá van tĩnh mạch cũng có thể bị yếu dần hoặc đóng không còn kín như trước. Điều này làm cho việc đưa máu từ chân trở về tim ngày càng khó khăn hơn, từ đó dễ dẫn đến tình trạng máu bị ứ lại ở chân.
* Thứ ba là nữ giới thường gặp hơn nam giới:
Cái này thật sự là một yếu tố tự nhiên mà chúng ta không thể thay đổi được.
Nữ giới thường gặp suy giãn tĩnh mạch nhiều hơn nam giới là do có liên quan tới hormone nội tiết tố nữ, quá trình mang thai, sinh nở và sự thay đổi nội tiết theo từng giai đoạn. Những yếu tố này có thể làm thành tĩnh mạch dễ giãn hơn, van tĩnh mạch dễ bị ảnh hưởng hơn so với nam giới nha các cô bác.
* Thứ tư là những người thừa cân, béo phì:
Cái này liên quan trực tiếp tới áp lực mà hệ tĩnh mạch ở chân phải chịu đựng.
Cô bác hình dung đơn giản như vầy nha: tĩnh mạch chân có nhiệm vụ đưa máu từ dưới chân đi ngược chiều trọng lực để trở về tim.
Mà bây giờ chúng ta đang mang trên mình một cái cơ thể nặng cả 80kg thì đương nhiên, để dòng máu nó thắng được cái lực ép của 80 kg đó nó sẽ khó khăn và vất vả hơn rất là nhiều so với những người mà tải trọng cơ thể chỉ có 40- 50 kg đúng không các cô bác?
Vì vậy những người thừa cân béo phì thì thường là sẽ rất dễ gặp phải những cái vấn đề liên quan tới bệnh lý suy giãn tĩnh mạch chân, cũng giống như dễ bị các bệnh lý về cơ xương khớp do hai cái chân của chúng ta phải chịu tải trọng quá nặng.
* Thứ năm là phụ nữ mang thai:
Khi phụ nữ mang thai, tử cung sẽ lớn dần theo sự phát triển của thai nhi, và nó có thể chèn ép vào các tĩnh mạch lớn ở vùng chậu, vùng bụng, đặc biệt là đường máu từ chân trở về tim.
Mình cứ tưởng tượng giống như dòng nước đang chảy từ dưới chân lên trên, mà ở phía trên bị chèn ép, bị hẹp lại, thì dòng máu sẽ khó lưu thông hơn, áp lực sẽ dồn xuống phía dưới nhiều hơn, làm máu dễ bị ứ lại ở chân.
Ngoài ra, trong thai kỳ, nội tiết tố thay đổi cũng có thể làm thành tĩnh mạch dễ giãn hơn. Với những trường hợp này, nếu phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách thì sau khi sinh xong, khi áp lực chèn ép giảm đi, tình trạng nặng chân, phù chân hoặc giãn tĩnh mạch có thể cải thiện nhiều.
Tuy nhiên, cũng có một số người sau sinh vẫn còn triệu chứng, nên mình vẫn cần theo dõi và chăm sóc đúng.
* Thứ sáu là những người làm công việc phải đứng nhiều hoặc ngồi nhiều:
Nhóm này là con gặp nhiều nhất khi tư vấn cho các cô bác luôn này.
Những người làm công việc phải đứng nhiều hoặc ngồi một chỗ quá lâu, ví dụ như giáo viên đứng lớp, nhân viên bán hàng, các bác sĩ phẫu thuật, những người làm trong xưởng, xí nghiệp, nhà máy phải đứng dây chuyền hoặc đi tới đi lui liên tục trên nền cứng, rồi dân văn phòng ngồi bất động nhiều tiếng đồng hồ…Đây là những người rất dễ gặp vấn đề về suy giãn tĩnh mạch chân.
Lý do là vì khi mình đứng lâu hoặc ngồi lâu, cơ bắp chân ít được co bóp, máu từ chân sẽ khó được đẩy ngược về tim, lâu ngày dễ gây ứ máu ở chân.
Ngoài ra, nhóm này cũng rất dễ bị các vấn đề về cơ xương khớp nữa.
PHẦN 4: 9 DẤU HIỆU SỚM CỦA SUY GIÃN TĨNH MẠCH CHÂN CẦN BIẾT NGAY
* DẤU HIỆU 1: MỎI CHÂN TĂNG DẦN VÀ ĐẶC BIỆT LÀ VỀ CHIỀU TỐI
Đây là một dấu hiệu mà rất nhiều người bị suy giãn tĩnh mạch chân ở giai đoạn đầu sẽ gặp phải nha. Mỏi chân tăng dần và đặc biệt là về chiều tối.
Mỏi chân tăng dần đặc biệt về chiều là sao? Có nghĩa là buổi sáng khi chúng ta ngủ thức dậy, bước xuống giường đi lại làm việc thì thấy mọi thứ còn rất là bình thường, chân còn khỏe khoắn. Nhưng bắt đầu bước sang tầm trưa, xế chiều là chúng ta bắt đầu cảm thấy hai bắp chân nó mỏi rã rời. Và đặc biệt tới chiều tối là gần như chúng ta nhấc cái chân lên đi lại rất là khó khăn.
Cảm giác cái chân nó cứ mỏi, cứ muốn tìm cái ghế ngồi xuống để nghỉ ngơi, rồi cứ muốn gác cái chân lên cao thôi, chứ không muốn để cái chân thõng xuống đất mà đi tiếp nữa.
Dấu hiệu này, về bản chất y khoa, thường liên quan tới hiện tượng máu bị ứ lại ở vùng thấp của chân.
Ban ngày khi chúng ta đứng lâu hoặc ngồi lâu làm việc, máu dễ dồn xuống dưới bắp chân. Nếu van tĩnh mạch bị yếu, bị hở, dòng máu trở về tim không thuận lợi, thì áp lực trong tĩnh mạch tăng lên, làm cho chân có cảm giác mỏi, căng, nặng và khó chịu.
Và ở đây, cái mẹo để cô bác anh chị có thể nhận biết gợi ý bệnh tĩnh mạch đó là: khi chúng ta nghỉ ngơi, nằm xuống và gác chân lên cao một chút, nếu thấy chân đỡ mỏi rõ rệt, nhẹ lại rõ rệt, thì đây là một dấu hiệu rất cần lưu ý tới bệnh lý suy giãn tĩnh mạch chân.
Còn nếu như mình thấy chiều tối chân mỏi khó chịu, nhưng gác chân lên cao cũng không đỡ, lại kèm theo tê bì, đau nhức vùng thắt lưng, đau lan xuống mông, xuống đùi, xuống cẳng chân, thì mình phải lưu ý thêm những nguyên nhân khác. Ví dụ như thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa, bệnh lý cột sống thắt lưng, hoặc bệnh lý cơ xương khớp cũng có thể gây đau mỏi chân nha cô bác.
Nếu cô bác thường xuyên bị tê bì tay chân, cảm giác kiến bò, châm chích, giảm cảm giác hoặc yếu cơ, có thể đọc thêm bài [5 biến chứng tê bì tay chân cực kỳ nguy hiểm] để hiểu vì sao không nên chủ quan khi tê bì kéo dài.
https://duocsilan.com/te-bi-tay-chan-bien-chung-nguy-hiem/
* DẤU HIỆU 2: NẶNG CHÂN GIỐNG NHƯ ĐEO TẠ, ĐEO CHÌ Ở CHÂN
Nhiều cô bác hay bảo là sao cái chân tôi cứ tới chiều là nó nặng giống như tôi đang đeo tạ, đeo chì vào cổ chân vậy đó. Cảm giác như mình bước đi mà cái chân nó nặng nề, trĩu xuống, không thể nào bước đi linh hoạt, nhanh nhẹn được. Thì lúc này, giải thích đơn giản là do máu hồi lưu từ chân về tim không được thuận lợi, máu bị ứ lại ở vùng thấp của chân, làm áp lực trong tĩnh mạch tăng lên.
Chính cái áp lực đó làm cho chân của cô bác sẽ có cảm giác nặng, căng tức, trĩu xuống, chứ không phải là cái chân mình tự nhiên nặng lên thật sự nha.
Và lưu ý giúp con là tình trạng nặng chân này không phải lúc nào cũng do tăng cân đâu cô bác nhé. Rất nhiều cô bác anh chị cứ nghĩ chắc dạo này do mình ăn uống tăng cân nên hai cái chân nó gánh cơ thể mới nặng. Nhưng tới lúc bước lên cân thử thì thấy cân nặng vẫn bình thường, không có tăng cân nào hết.
Ở đây, cô bác anh chị lưu ý một điểm rất dễ phân biệt.
Nếu do tăng cân, do tải trọng cơ thể tăng, thì thường sáng ngủ dậy bước xuống giường mình cũng đã thấy nặng nề rồi, vì cân nặng cơ thể lúc nào cũng như vậy.
Nhưng nếu buổi sáng ngủ dậy thấy chân nhẹ nhàng, đi lại khỏe khoắn bình thường, rồi phải tích tụ tới trưa, tới chiều, tới tối mới bắt đầu nặng trĩu xuống, thì cái này rất gợi ý tới vấn đề suy giãn tĩnh mạch.
Đó là dấu hiệu thứ hai. Và mình thấy rõ ràng những dấu hiệu này chúng ta hoàn toàn có thể tự quan sát và nhận biết tại nhà đúng không cô bác anh chị? Gần như những cô bác bị suy giãn tĩnh mạch đều xuất hiện dấu hiệu này!
* DẤU HIỆU 3: CẢM GIÁC BỨT RỨT , CHÂM CHÍCH, NÓNG RÁT Ở VÙNG CẲNG CHÂN , BÀN CHÂN
Cứ đến chiều tối hoặc lúc ngồi nghỉ là vùng cẳng chân, cổ chân, lòng bàn chân cứ có cảm giác bứt rứt, nóng nóng, châm chích, mỏi mỏi, kiểu giống như cái chân mình không thể nào để yên một chỗ được.
Để yên chân là thấy nó khó chịu, nóng ran , mỏi nhức, bứt rứt trong cơ, trong chân, chịu không nổi.
Triệu chứng này thường có thể liên quan tới việc tuần hoàn máu tĩnh mạch bị kém, máu bị ứ lại lâu, áp lực trong tĩnh mạch tăng lên, làm các mô xung quanh bị kích thích và gây ra cảm giác nóng rát, căng tức, bứt rứt như vậy.
Cái dấu hiệu này ở nhà mình nhận biết được bằng cách là chúng ta thấy cái chân rất khó để yên một chỗ. Cứ phải cử động chân liên tục, rung chân, xoay trở, duỗi chân, co chân, ngay cả khi nằm nghỉ trên giường.
Nhiều cô bác mô tả với Lan là ban đêm nằm trên giường mà cái chân cứ phải vật vã, xoay bên nọ trở bên kia, rung chân liên tục, tới lúc mệt rã rời quá mới đi vào giấc ngủ được. Đó là thực tế rất nhiều người gặp phải.
Và nếu cô bác đang có dấu hiệu buổi tối nằm ngủ mà chân cứ bứt rứt không yên, phải cử động liên tục như vậy, nhất là kèm theo nặng chân, mỏi chân, phù nhẹ cổ chân hoặc nổi mạch máu dưới da, thì nên sắp xếp đi khám tĩnh mạch sớm nha.
Và có một sai lầm rất lớn trong triệu chứng nóng châm chích, bứt rứt này, đó là nhiều cô bác cứ nghĩ là do thời tiết nóng nực hoặc do mình bị “nóng trong người” rồi tự ý đi mua các loại thuốc mát gan, giải độc gan về uống.
Cái này Lan nhắc nha: nếu do thời tiết nóng hoặc nóng toàn thân thì thường mình sẽ khó chịu toàn người, nóng toàn thân, ra mồ hôi, bứt rứt cả người. Còn nếu cảm giác nóng rát, châm chích chỉ tập trung chủ yếu ở hai cẳng chân, từ đầu gối trở xuống, đặc biệt nặng hơn về chiều tối hoặc sau khi đứng lâu, ngồi lâu, thì mình phải nghĩ thêm tới vấn đề suy giãn tĩnh mạch nha cô bác .
—> Đó là dấu hiệu thứ ba mà chúng ta cần lưu ý nhận biết. Lan nhắc lại ba dấu hiệu đầu tiên này là ba dấu hiệu rất hay gặp: mỏi chân về chiều, nặng chân như đeo chì, và chân bứt rứt không yên sau một ngày làm việc. Nhớ giúp con nha.
* DẤU HIỆU 4: PHÙ NHẸ Ở VÙNG MẮT CÁ CHÂN VÀ MU BÀN CHÂN VÀO CUỐI NGÀY
Dấu hiệu phù này thường cho thấy bệnh bắt đầu tiến triển rõ hơn rồi nha cô bác. Trong phân độ lâm sàng, phù chân thường được xếp vào nhóm độ 3, tức là C3. Nhưng ở mức độ ban đầu thì nó có thể chỉ phù nhẹ thôi.
Vị trí phù hay gặp nhất là vùng mắt cá chân, cổ chân và mu bàn chân.
Phù này thường là phù nhẹ và đặc biệt hay xuất hiện vào cuối ngày. Tức là ban ngày chúng ta đi làm, đứng ngồi làm việc thì chưa thấy gì nhiều. Nhưng đến chiều tối về nhìn cái cổ chân thấy nó sưng hơn, dép đi chật hơn, hoặc thấy cái chun tất hằn sâu một vệt vào da chân.
Còn buổi sáng khi chúng ta vừa ngủ thức dậy thì chân có thể lại xẹp xuống, nhìn gần như bình thường.
Đây là một đặc điểm rất hay gặp của phù do tĩnh mạch, vì ban đêm mình nằm nghỉ, chân ngang bằng với tim, máu trở về tim dễ hơn nên chân đỡ phù hơn.
Tuy nhiên, Lan nói kỹ chỗ này để cô bác không hiểu sai nhé.
Không thể chỉ dựa vào chuyện “sáng phù hay chiều phù” mà kết luận chắc chắn là do thận, do tim hay do tĩnh mạch.
Phù do bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan, suy dinh dưỡng, thuốc đang dùng, hoặc các nguyên nhân khác cũng có thể làm chân bị phù. Nên nếu phù kéo dài, phù tăng dần, phù cả hai chân nhiều, hoặc kèm khó thở, mệt, tiểu ít, đau ngực, thì mình phải đi khám chứ không tự đoán ở nhà nha.
Còn đối với phù do tĩnh mạch, một dấu hiệu gợi ý là khi chúng ta nằm nghỉ, kê chân cao hơn tim một chút, sau một thời gian thấy chân nhẹ hơn, bớt căng, bớt phù thì rất đáng nghi ngờ có liên quan tới hồi lưu tĩnh mạch.
Nên cô bác có thể dùng cái này làm dấu hiệu gợi ý tại nhà: nếu thấy chân bị phù về chiều, hãy nằm xuống giường hoặc ghế, kê chân cao hơn tim khoảng 10–15 phút, nếu thấy chân nhẹ hơn, bớt căng hơn, bớt phù hơn thì nên nghĩ tới khả năng phù do suy giãn tĩnh mạch chi dưới nha cô bác.
Nhưng nhớ giúp Lan: đây là dấu hiệu gợi ý, không phải chẩn đoán chắc chắn. Muốn biết chính xác vẫn nên đi khám và siêu âm Doppler tĩnh mạch khi triệu chứng lặp lại nhiều lần.
* DẤU HIỆU 5: CHUỘT RÚT (VỌP BẺ) VỀ ĐÊM
Ban đêm đang ngủ tự nhiên cơ bắp chân bị co rút cứng lại, đau nhói lên chịu không nổi.
Thường cảm giác co rút cơ trong bệnh lý tĩnh mạch hay xuất hiện về chiều tối hoặc ban đêm, làm ảnh hưởng tới giấc ngủ, khiến chúng ta phải bật dậy để xoa bóp, nắn bóp một hồi lâu cho cơ giãn ra thì mới ngủ tiếp được.
Vì sao lại xảy ra vấn đề này? Thì nó có thể liên quan tới tình trạng tuần hoàn ở chân không tốt, máu tĩnh mạch ứ lại, chân bị mỏi sau một ngày đứng lâu hoặc ngồi lâu, làm cơ dễ bị kích thích và dễ co rút hơn.
Ở đây Lan cũng xin nhắc lại là biểu hiện chuột rút có thể liên quan tới rất nhiều nguyên nhân khác. Ví dụ thiếu nước, rối loạn điện giải, thiếu magie, thiếu canxi, thiếu vitamin nhóm B, vận động quá sức, dùng một số thuốc, bệnh lý thần kinh, bệnh mạch máu, hoặc người lớn tuổi ít vận động … thì cũng có thể bị chuột rút.
Cho nên nếu cô bác chỉ bị chuột rút đơn lẻ thì chưa thể nói ngay là suy giãn tĩnh mạch. Nhưng nếu chuột rút về đêm đi kèm với nặng chân về chiều, mỏi chân, phù cổ chân, bứt rứt chân, hoặc nổi mạch máu dưới da, thì lúc đó mình phải nghĩ nhiều hơn tới bệnh lý tĩnh mạch nha cô bác.
* DẤU HIỆU 6: TRIỆU CHỨNG TÊ BÌ, CẢM GIÁC KIẾN BÒ Ở VÙNG CẲNG CHÂN
Đây là một triệu chứng mà cực kỳ nhiều người bị lầm tưởng với các bệnh lý khác lắm nha. Cái bệnh hay bị lầm nhất chính là đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, gây đau mỏi, tê bì từ vùng lưng, vùng mông lan xuống chân.
Cô bác anh chị nhớ giúp Lan một điểm gợi ý để phân biệt như thế này ạ:
Nếu cảm giác đau, tê bì nó khởi phát từ vùng thắt lưng, vùng mông, rồi lan xuống đùi, xuống cẳng chân, xuống bàn chân, đặc biệt thường đau một bên, đau tăng khi ngồi lâu, ho, hắt hơi hoặc cúi người, thì mình sẽ nghĩ nhiều hơn tới đau thần kinh tọa hoặc bệnh lý cột sống thắt lưng.
Còn nếu do bệnh lý tĩnh mạch chân hay suy giãn tĩnh mạch chân thì, cảm giác tê bì, châm chích, kiến bò thường hay xuất hiện ở vùng cổ chân, cẳng chân, bàn chân, nặng hơn sau khi đứng lâu, ngồi lâu, nặng hơn về chiều tối, và có thể đỡ hơn khi nghỉ ngơi hoặc gác chân lên cao.
—> Đó, mình lưu ý điểm này để nhận biết nha, tránh lầm lẫn hoàn toàn với bệnh lý cơ xương khớp.
Nhưng Lan nhắc lại, đây chỉ là gợi ý phân biệt, chứ không phải cứ tê từ dưới lên là chắc chắn tĩnh mạch, và cũng không phải cứ tê từ trên xuống là chắc chắn thần kinh tọa. Có triệu chứng kéo dài thì mình vẫn nên đi khám kiểm tra cụ thể.
Ngoài ra, một nguyên nhân khác cũng gây tê bì, kiến bò, nóng rát bàn chân rất thường gặp, đó là rối loạn thần kinh ngoại biên, đặc biệt ở người bị tiểu đường lâu năm. Những cô bác bị tiểu đường có thể bị tê bì, giảm cảm giác ở bàn chân, cảm giác như kiến bò, kim châm, nóng rát, thậm chí có người dẫm phải vật nhọn mà không thấy đau rõ. Cái đó là biến chứng thần kinh ngoại biên của tiểu đường, mình không được nhầm với suy giãn tĩnh mạch.
* DẤU HIỆU 7: CHÂN ĐỠ MỎI, ĐỠ NẶNG CHÂN RÕ RỆT KHI GÁC CHÂN LÊN CAO
Đây là một dấu hiệu rất gợi ý của suy giãn tĩnh mạch chân.
Thường những bệnh lý như đau nhức do viêm khớp, đau do thoái hóa khớp, đau do cột sống, đau do thần kinh thì gác chân lên cao chưa chắc đã đỡ rõ. Nhưng đối với suy giãn tĩnh mạch chân thì nhiều cô bác chỉ cần nằm xuống, gác chân lên cao một chút là cảm thấy chân nhẹ nhõm, đỡ mỏi, đỡ nặng đi rất nhanh.
Tuy nhiên, ở đây Lan thấy nhiều cô bác hay gác chân sai cách lắm nha. Mọi người hay chồng gối thật cao, gác dốc đứng cái chân lên luôn. Làm như vậy đôi khi lại gây mỏi khớp gối, căng cơ, tê chân và khó chịu thêm.
Chúng ta không cần gác cao đến mức đó đâu cô bác ạ. Chúng ta chỉ cần gác chân cao hơn vị trí của tim một chút, khoảng 10 tới 15 cm là được rồi.
Nghĩa là mình hình dung khi nằm ngửa thẳng trên giường, mình kê gối dưới bắp chân hoặc dưới cổ chân sao cho bàn chân cao hơn ngực một chút là được.
Chúng ta gác khoảng 10–15 phút, nếu đúng là do ứ trệ tĩnh mạch nhẹ thì thường sẽ thấy chân nhẹ lại, bớt căng, bớt nặng.
Lý do là vì khi chân được kê cao hơn tim, trọng lực sẽ hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch từ chân trở về tim dễ dàng hơn, từ đó giảm bớt cảm giác nặng chân, mỏi chân, phù nhẹ hoặc bứt rứt ở chân.
* DẤU HIỆU 8: DA CHÂN KHÔ, CĂNG, VÀ BẮT ĐẦU CÓ SỰ THAY ĐỔI MÀU SẮC DA
Khi bệnh bắt đầu chuyển qua giai đoạn nặng hơn, thường từ khoảng độ 4 trở đi, thì vùng da ở cẳng chân, đặc biệt là quanh cổ chân, có thể có biểu hiện khô ráp, căng, ngứa, viêm chàm, hoặc bắt đầu đổi màu sắc da.
Ví dụ da cơ thể mình đang trắng trẻo, bình thường, nhưng riêng vùng cổ chân lại nổi nhiều đốm sạm màu nâu, màu đen xám, nhìn giống như vết đồi mồi vậy đó.
Có một trường hợp Lan từng gặp đó là một cô 62 tuổi , da tay, da mặt của cô rất trắng và đẹp luôn, nhưng riêng vùng cổ chân thì lại nổi rất nhiều đốm sạm màu nâu đen. Cô bảo cô không biết tại sao chân lại bị đen như vậy. Cô nghĩ là do bệnh da liễu, chàm cơ địa hoặc đồi mồi tuổi già nên cô cứ đi khám da liễu và mua thuốc bôi đồi mồi suốt mấy tháng trời.
Nhưng bôi hoài bôi mãi mà tình trạng ngày càng nặng hơn chứ không cải thiện gì nhiều. Tới khi cô đi siêu âm mạch máu thì mới phát hiện là có suy tĩnh mạch mạn tính, tình trạng đã tiến triển khá rõ rồi.
Vì vậy, dấu hiệu da chân khô, căng, ngứa, đổi màu sắc da, đặc biệt là sạm thâm quanh cổ chân, là dấu hiệu mà rất nhiều người lớn tuổi bỏ qua.
Đối với các cô phụ nữ thì đôi khi còn để ý thấy da chân xấu đi, còn quan tâm lo lắng một chút. Chứ còn các bác nam giới là gần như hoàn toàn không để ý tới vấn đề thay đổi màu da chân này luôn. Nên thường các chú các bác bị suy giãn tĩnh mạch, một khi đã chịu đi khám hoặc đi điều trị, là Lan thấy đa số đã ở giai đoạn khá nặng rồi. Một là chân đã sạm đen một vùng lớn quanh cổ chân. Hai là bắt đầu xuất hiện vết lở loét. Ba là chân sưng nề, da căng, có thể rỉ dịch. Đó là thực tế Lan gặp rất nhiều.
Cho nên cô bác nhớ giúp con nha: nếu thấy vùng cổ chân tự nhiên sạm thâm, da khô ngứa, bôi thuốc da liễu mãi không cải thiện, lại kèm nặng chân, phù chân về chiều, nổi mạch máu dưới da, thì nên đi kiểm tra tĩnh mạch chứ đừng chỉ nghĩ đơn giản là đồi mồi hay do nắng.
* DẤU HIỆU 9: CẢM GIÁC LƯỜI VẬN ĐỘNG, CHỈ MUỐN NẰM VÀO BUỔI TỐI
Khi bị suy giãn tĩnh mạch chân, sau một ngày dài làm việc, máu ứ ở chân nhiều, chân nặng, chân mỏi, chân bứt rứt, thì cô bác sẽ có một cảm giác là cực kỳ lười vận động, không muốn đi lại hay đứng lên làm bất cứ việc gì vào buổi tối nữa, chỉ muốn nằm xoài ra giường thôi.
Tại vì nằm là tư thế dễ chịu hơn cho hệ tĩnh mạch. Lúc nằm, chân gần ngang bằng với tim, áp lực tĩnh mạch ở chân giảm xuống, máu trở về tim thuận lợi hơn, nên cơ thể mình tự thấy nằm thì dễ chịu, chân nhẹ hơn.
Còn nếu đang nằm nghỉ thấy khỏe khỏe mà bảo bước xuống giường đi lại một cái là bắt đầu thấy chân nặng trịch, bắt đầu thấy mỏi, thấy căng và khó chịu ngay.
Do đó, đây cũng là một dấu hiệu hành vi mà cô bác có thể lưu ý nha.
Nhưng Lan cũng nói rõ: cảm giác lười vận động buổi tối không phải dấu hiệu riêng của suy giãn tĩnh mạch. Người thiếu ngủ, làm việc quá sức, thiếu máu, bệnh tuyến giáp, đau xương khớp, trầm cảm, hoặc nhiều bệnh lý khác cũng có thể làm mình mệt và chỉ muốn nằm. Cho nên dấu hiệu này chỉ có giá trị khi nó đi kèm với các dấu hiệu ở chân như nặng chân, mỏi chân về chiều, phù cổ chân, chuột rút, bứt rứt chân hoặc nổi mạch máu dưới da các cô bác nhé!.
*** LƯU Ý: Không phải ai cũng sẽ có đầy đủ cả 9 dấu hiệu mà hôm nay con chia sẻ cho cô bác cùng một lúc đâu cô bác ạ. Có người có đầy đủ hết, nhưng cũng có người chỉ xuất hiện khoảng 3–4 dấu hiệu thôi. Và mình càng có nhiều dấu hiệu trùng khớp, đặc biệt là mỏi chân về chiều, nặng chân khi đứng lâu ngồi lâu, phù cổ chân về chiều, đỡ rõ khi gác chân lên cao, kèm nổi mạch máu hoặc đổi màu da vùng cổ chân, thì khả năng nghi ngờ suy giãn tĩnh mạch chân sẽ càng cao hơn nha cô bác.
Nhưng Lan nhắc lại để cô bác ghi nhớ: các dấu hiệu này giúp mình nghi ngờ và đi kiểm tra sớm, chứ không thay thế cho chẩn đoán của bác sĩ. Muốn biết chính xác mình bị tĩnh mạch nông, tĩnh mạch sâu hay tĩnh mạch xuyên, mức độ như thế nào, thì vẫn nên đi khám và siêu âm Doppler tĩnh mạch chi dưới.
Và đặc biệt, nếu cô bác có dấu hiệu một bên chân tự nhiên sưng to, đau nhiều ở bắp chân, nóng đỏ, căng tức bất thường, hoặc kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu, choáng váng, thì không được chờ ở nhà nha. Đây có thể là dấu hiệu liên quan tới huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc biến chứng nguy hiểm, cần đi cấp cứu hoặc đi khám ngay.
PHẦN 5: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: 3-4 hôm nay bác bị đau đầu gối, có phải là do bác bị viêm khớp không?
—> Dạ đau đầu gối 3–4 hôm thì chưa thể kết luận ngay là viêm khớp. Đau gối có rất nhiều nguyên nhân: có thể do viêm khớp cấp, thoái hóa khớp gối, chấn thương dây chằng – phần mềm khi đi lại, hoặc cũng có thể là đợt đau do gút.
Bác cần theo dõi xem đầu gối có sưng, nóng, đỏ, đau nhiều, khó đi lại không. Nếu đau kéo dài hoặc sưng rõ thì bác nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp, bác sĩ có thể siêu âm khớp gối hoặc chụp phim để xem có dịch khớp, viêm hay thoái hóa không. Khi biết đúng nguyên nhân thì điều trị mới trúng được bác nhé.
Câu 2: Uống canxi có giúp xương chắc hơn không?
—> Có, canxi chỉ có 1% trong máu còn lại chủ yếu 99% là trong xương và răng. Nên nếu thiếu canxi mà bổ sung đều đặn sẽ giúp duy trì mật độ xương, giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương, giúp xương chắc khoẻ.
Tuy nhiên, để canxi vào được xương còn cần có vitamin D3 giúp hấp thu canxi vào máu, vitamin K2 giúp đưa canxi vào đúng chỗ tại xương cùng với magie và vận động chịu lực như đi bộ, tập thể dục.
Nếu chỉ uống canxi mà thiếu D3, K2 hoặc ít vận động thì hiệu quả sẽ không được tối ưu, canxi dễ lắng đọng tạo sỏi thận, hoặc lắng đọng trong mạch máu gây vôi hoá mạch máu.
Câu 3: Bị suy giãn tĩnh mạch có bị ngứa chân không ?
—> Dạ có. Người bị suy giãn tĩnh mạch chân có thể bị ngứa, thường ngứa nhiều ở vùng cẳng chân, cổ chân. Lý do là máu bị ứ đọng lâu ngày ở tĩnh mạch, làm tăng áp lực và gây viêm nhẹ ở mô dưới da, từ đó gây cảm giác ngứa, khó chịu.
Tuy nhiên, nếu cô bác đang mang vớ y khoa mà bị ngứa thì cũng cần xem lại: vớ có quá chật không, chất liệu có gây kích ứng không, hoặc mình có giặt vệ sinh vớ thường xuyên không. Vì ngứa do bệnh tĩnh mạch và ngứa do kích ứng vớ là hai nguyên nhân khác nhau.
Nếu ngứa kèm da sạm màu, khô, tróc vảy hoặc loét vùng cổ chân thì nên đi khám sớm.
Câu 4: Bác bị đau đầu gối mỗi khi đứng lên ngồi xuống thì là bị gì vậy cháu?
—> Dạ nếu cô bác mà ngoài 50 tuổi thì thường cô cũng có thể đi kiểm tra xem khớp gối có bị thoái hoá hay không, vì nhiều cô bác bị thoái hoá khớp gối thì đứng lên ngồi xuống cũng hay bị đau, kêu lục khục.
Nếu đúng là do thoái hoá thì có thể cân nhắc bổ sung dưỡng chất tái tạo sụn khớp nhu glucosamin , chondroitin, collagen tuýp II … hỗ trợ làm chậm thoái hoá tiến triển. Chứ hạn chế dùng thuốc giảm đau kéo dài sẽ rất hại.
Câu 5: Cô thấy chân nổi gân xanh lớn ở chân thì có phải bị bệnh không?
—> Không phải cứ nổi gân xanh là bệnh đâu cô nhé. Trên cơ thể mình vẫn có những tĩnh mạch nổi dưới da, nhất là người da mỏng, ít mỡ dưới da thì nhìn gân xanh rõ hơn.
Nhưng nếu ở chân mà cô thấy gân xanh nổi to, ngoằn ngoèo, nổi thành búi, kèm theo mỏi nặng chân về chiều, phù chân, chuột rút ban đêm thì lúc đó mình phải nghĩ nhiều đến suy giãn tĩnh mạch chi dưới.
Trường hợp này cô nên đi siêu âm Doppler tĩnh mạch chân để kiểm tra cho chính xác. Vì suy giãn tĩnh mạch nếu phát hiện sớm thì mình kiểm soát sẽ dễ hơn rất nhiều .
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Các cô bác có thể xem lại buổi livestream trực tiếp tại đây ạ:
Nếu cô bác còn thắc mắc gì hoặc cần tư vấn cụ thể hơn các vấn đề sức khoẻ hiện tại thì có thể nhắn tình trạng qua Zalo, con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho từng cô bác ạ! 📲 Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
