Cô bác thân mến,
Trong mỗi buổi livestream chia sẻ về sức khỏe, dược sĩ thường nhận được rất nhiều bình luận của cô bác gửi lên, mà đọc tới đâu mà thương tới đó. Có cô nhắn: “Đa nhân tuyến giáp, đường huyết 7,3, mỡ máu 9.2”. Có bác viết vội: “Tôi bị tiểu đường 5 7 mỡ máu 5;4”. Lại có cô đã ngoài bảy mươi gõ từng chữ run run: “Mình 71 t mỡ máu 5,4 ha cao tiểu đường 7,4 tư vấn giúp”. Rồi có cô liệt kê ra một loạt, đủ cả bốn nhóm chỉ số một lúc: “Xin hỏi: Glucose 6.8, LDL 1.9, Triglyceride 3.7, HDL 1.3, Acid Uric 470 xin DS giải thích và có hướng điều trị”.
Và có một câu hỏi mà dược sĩ nhớ mãi, vì nó nói trúng cái băn khoăn của biết bao người: “Tôi nghe nói tuổi trung niên mỡ dư thừa chuyển sang mỡ bụng… có đúng không?”
Cô bác thấy không, đọc qua thì tưởng mỗi người một bệnh, mỗi người một nỗi. Nhưng nhìn kỹ lại, dược sĩ giật mình: sao mà giống nhau đến vậy? Hễ ai có mỡ máu thì y như rằng ít lâu sau lại “lòi” thêm tiểu đường. Có tiểu đường rồi thì huyết áp cũng nhấp nhổm đòi lên theo. Rồi một ngày đẹp trời đi khám, bác sĩ lại bảo thêm cái gút. Bốn cái bệnh cứ rủ nhau kéo tới, dắt díu nhau như đàn kiến tha mồi, hết cái này lại tới cái kia.
Vậy rốt cuộc là vì sao? Cô bác có tò mò không ạ? Dược sĩ tin rằng khi đọc hết bài này, cô bác sẽ “à” lên một tiếng, vỡ lẽ ra cái điều mà bấy lâu nay mình cứ loay hoay mãi không hiểu.
Bốn cái bệnh chỉ là cành lá — gốc rễ nằm sâu bên dưới
Ông bà ta dạy “cây có cội, nước có nguồn”. Bệnh tật cũng vậy, cô bác ạ. Cô bác cứ hình dung mỡ máu, tiểu đường, cao huyết áp và gút giống như bốn cái cành, bốn chùm lá héo úa mọc ra trên cùng một thân cây đang bị bệnh. Mình cứ mải mê tỉa lá cành này, thì cành kia lại héo. Bởi vì cái gốc rễ — cái nuôi dưỡng cả cây bệnh ấy — mình chưa hề đụng tới.
Cái gốc rễ đó có một cái tên, cô bác ghi nhớ giúp dược sĩ nhé: kháng insulin.
Nghe thì lạ tai, nhưng dược sĩ kể chuyện này cô bác sẽ hiểu ngay. Cơ thể mình có hàng tỉ tế bào, và tế bào nào cũng cần “ăn”, cần nạp đường để có sức mà hoạt động. Khi cô bác ăn cơm, ăn phở, ăn bánh trái, đường sẽ thấm vào máu. Nhưng đường ở trong máu thì tế bào không tự lấy được, mà phải có người mở cửa cho đường đi vào. Người giữ chìa khóa ấy chính là chất insulin, do tuyến tụy tiết ra.
Insulin giống như chiếc chìa khóa. Muốn vào nhà thì phải tra chìa, vặn ổ, “cạch” một cái là cửa mở. Người khỏe mạnh thì chìa tra vào là cửa mở thông suốt, đường vào tế bào trơn tru, máu sạch sẽ nhẹ nhàng.
Nhưng “kháng insulin” nghĩa là cái ổ khóa trên tế bào nó rỉ sét, nó chai lì rồi. Chìa vẫn còn đó, tra vào mà vặn mãi cửa chẳng chịu mở, hoặc chỉ hé ra tí xíu. Thế là đường cứ ùn ứ, đọng lại trong máu, còn tế bào bên trong thì đói meo. Từ một cái ổ khóa hỏng ấy mà sinh ra đủ thứ chuyện. Cô bác theo dược sĩ đi từng nhánh nhé.
Từ một gốc rễ, bốn cái bệnh đâm chồi
Nhánh thứ nhất — mỡ máu cao và gan nhiễm mỡ. Khi mình ăn dư đường, dư tinh bột tinh chế, cái lá gan — nhà máy chuyển hóa lớn nhất trong người — phải gồng mình biến đường thừa thành mỡ. Mỡ tích lại trong gan, rồi gan đẩy mỡ xấu ra máu. Đây cũng là lý do dược sĩ hay nói: có những cô bác không đụng tới một miếng thịt mỡ nào, ăn chay ăn kiêng kỹ lưỡng, mà mỡ máu vẫn cứ cao chót vót. Vì mỡ ấy phần lớn do gan tự làm ra dưới sự “chỉ huy” của kháng insulin, chứ đâu phải từ miếng mỡ mình ăn.
Nhánh thứ hai — tiểu đường tuýp 2. Đường không vào được tế bào thì nó cứ lềnh bềnh trong máu, đo lên cao ngất. Tuyến tụy thấy vậy lại tưởng mình tiết chìa khóa chưa đủ, nên ráng tiết thêm, tiết thêm nữa. Làm việc quá sức năm này qua tháng khác, tới lúc tuyến tụy kiệt sức, đuối lả đi thì đường huyết tăng vọt — tiểu đường thành hình.
Nhánh thứ ba — gút. Cái này nhiều cô bác bất ngờ lắm. Mình cứ tưởng gút là do ăn nhiều thịt đỏ, hải sản, rượu bia. Nhưng khi insulin trong máu cao kéo dài, nó tác động lên thận, khiến thận giữ lại axit uric thay vì thải ra. Axit uric ứ trong máu, kết tủa thành những tinh thể sắc nhọn như đầu kim, lắng vào khớp ngón chân, cổ chân. Thế là đau thấu trời xanh, có khi chỉ một làn gió thổi qua thôi cũng thấy buốt.
Nhánh thứ tư — cao huyết áp. Insulin cao làm mạch máu co lại, đồng thời bắt thận giữ muối giữ nước. Lòng mạch thì hẹp đi, mà nước trong đó lại nhiều thêm — chẳng khác nào cái ống nước bị bóp lại mà mình cứ mở vòi tối đa. Áp lực dồn lên thành mạch căng phồng, huyết áp cứ thế mà leo thang.
Cô bác thấy chưa? Bốn cái bệnh, bốn cái tên khác nhau, mà hóa ra cùng chung một cái gốc.
Vì sao “đánh trận hoài mà không hồi kết”?
Đây mới là điều dược sĩ trăn trở nhất. Nhiều cô bác than: “Sao tôi kiểm soát được mỡ máu thì đường huyết lại lên? Ghì được đường huyết thì huyết áp lại trồi? Cứ như đánh trận mà không có ngày tàn quân.”
Là bởi vì mình mới chữa ngọn mà chưa chữa gốc, cô bác ạ. Cứ “đau đâu chữa đó”, chỉ số nào cao thì uống một viên thuốc dìm nó xuống. Nhưng cái gốc kháng insulin vẫn nằm im đó, âm ỉ, lặng lẽ, như đám tro chưa tàn hẳn — chỉ chực bùng lên ở một chỗ khác. Thuốc chồng lên thuốc, biến chứng chồng lên biến chứng, mà cây bệnh thì vẫn xanh tốt vì cái rễ chưa ai động tới.
Muốn cắt đứt cái vòng luẩn quẩn này, mình phải xử lý từ gốc. Mà gốc thì nằm ngay trong nếp sống hằng ngày của mình thôi: giảm cái vòng bụng, cái mỡ nội tạng đi; ăn bớt đường và tinh bột tinh chế, tăng rau xanh chất xơ; chịu khó vận động cho người nhẹ nhõm; ngủ cho đủ giấc; và giữ cái tâm mình thư thái, đừng để lo nghĩ stress đè nặng. “Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ” — câu các cụ dạy chẳng sai bao giờ.
Lắng nghe cơ thể — sáu dấu hiệu cô bác tự soi được tại nhà
Cái hay là cơ thể mình rất tử tế, nó luôn gõ cửa cảnh báo sớm, chỉ là mình có chịu lắng nghe hay không thôi.
Cô bác thử tự soi mình nhé. Thứ nhất, cái bụng có to ra, mỡ cứ dồn về vòng eo không? Thứ hai, vùng da ở cổ, ở nách, ở bẹn có bị xạm đen, dày sần như vết ghét mà kỳ cọ mãi không sạch không — đó là dấu gai đen. Thứ ba, quanh cổ, nách, mí mắt có mọc nhiều mụn thịt nhỏ li ti như hạt gạo không? Thứ tư, có tăng cân khó kiểm soát, người mềm nhão, riêng mỡ bụng thì rất khó giảm không? Thứ năm, ăn xong một lúc đã thấy nhanh đói, thèm tinh bột thèm ngọt, và lờ đờ buồn ngủ rũ rượi sau bữa ăn không? Và thứ sáu, đi khám thấy gan nhiễm mỡ, mỡ máu, axit uric, đường huyết đều bắt đầu nhấp nhổm chớm cao?
Có một dấu hiệu thì chưa nói lên điều gì. Nhưng nếu cô bác thấy mình có từ hai, ba dấu hiệu trở lên, hoặc đang cùng lúc mang mấy bệnh đi kèm, thì đó chính là hồi chuông cơ thể đang ngân lên: “Hãy để ý đến tôi sớm đi!”
Phòng bệnh hơn chữa bệnh
Các cụ dạy “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, “có kiêng có lành”. Cô bác đừng đợi tới lúc đơn thuốc dài dằng dặc, mỗi sáng phải uống cả một vốc, rồi biến chứng ập tới mới cuống cuồng đi tìm giải pháp. Tới lúc đó thì “tiền mất tật mang”, hối cũng đã muộn.
Nếu cô bác thấy mình có từ hai dấu hiệu trở lên, hoặc đang mang nhiều bệnh cùng lúc, dược sĩ mong cô bác đi khám sớm để kiểm tra và phòng ngừa ngay từ bây giờ, đừng để cây bệnh kịp bén rễ sâu.
Còn nếu cần dược sĩ tư vấn thêm cụ thể cho riêng trường hợp của mình, cô bác cứ nhắn cho dược sĩ qua Zalo 0981.741.388, gửi các chỉ số xét nghiệm vào đó, dược sĩ sẽ xem và tư vấn riêng cho từng cô từng bác.
Sống khỏe, đi lại được, tự ăn tự lo cho mình được — đó không chỉ là phúc của riêng cô bác, mà còn là món quà lớn nhất mình dành cho con cháu. Thương con thương cháu, thì trước hết mình hãy thương lấy chính bản thân mình đã, cô bác nhé.
Vì sự thay đổi trong sức khỏe của cô bác,
~ duocsilan
