Mỡ máu cao không chỉ xuất phát từ việc ăn nhiều dầu mỡ, tinh bột hay đồ ngọt. Có nhiều cô bác anh chị ăn kiêng rất kỹ, tập thể dục đều đặn nhưng LDL cholesterol vẫn cao. Trong bài viết này, Dược sĩ Lan sẽ giải thích dễ hiểu vì sao ăn kiêng, tập luyện vẫn chưa đủ và cô bác cần làm gì để kiểm soát mỡ máu đúng cách.
Cô ăn kiêng kỹ lắm rồi tháng chỉ ăn 1-2 bữa tôm mực, tập thể dục đều ngày đạp xe cả tiếng đồng hồ mà mỡ máu vẫn cao.Không hiểu mình cố gắng ăn kiêng với tập thể dục để làm gì nữa!
Đây là lời chia sẻ mà con nhận được của một cô bị mỡ máu cao.
Đa số mọi người nghĩ rằng: Mỡ máu cao hoàn toàn là do ăn nhiều tinh bột, nhiều đồ ngọt, nhiều dầu mỡ.
Cho nên chỉ cần ăn kiêng, tập thể dục là sẽ hết.
Nhưng thực tế thì y học hiện đại đã chứng minh điều đó không hoàn toàn đúng.
Ngày hôm nay con sẽ giải thích thật dễ hiểu để các cô bác hiểu rõ. Sau buổi chia sẻ này, các cô bác sẽ biết vì sao có người ăn rất nhiều nhưng mỡ máu bình thường. Trong khi có người ăn rất ít, ăn rất sạch, kiêng khem rất kỹ nhưng cholesterol vẫn cao.
PHẦN 1: MỠ MÁU KHÔNG PHẢI CHỈ ĐẾN TỪ ĐỒ ĂN
Các cô bác thử nghĩ đơn giản như thế này. Nếu cholesterol chỉ đến từ thức ăn thì tất cả những người ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt, ăn nhiều thịt mỡ đều phải bị mỡ máu cao đúng không ạ?
Nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy. Con đã gặp rất nhiều cô bác không ăn thịt , không ăn mỡ, cũng không ăn nhiều đồ ngọt vậy mà xét nghiệm LDL cholesterol vẫn rất cao. Ngược lại, có những người ăn uống khá thoải mái nhưng kết quả xét nghiệm vẫn bình thường.
Vậy sự khác biệt nằm ở đâu?
Nó nằm ở chỗ: Cơ thể chúng ta không chỉ lấy cholesterol từ thức ăn. Mà chính lá gan trong cơ thể mình nó còn tự sản xuất ra cholesterol mỗi ngày.
Nói dễ hiểu, thức ăn chỉ là một nguồn đưa cholesterol từ bên ngoài vào, khoảng 20–30%. Còn phần lớn cholesterol cơ thể dùng mỗi ngày, khoảng 70–80% là do cơ thể tự tạo ra bên trong; trong đó gan đóng vai trò như một “nhà máy” chính sản xuất ra lượng cholesterol này.
Cho nên, nếu cô bác chỉ giảm thức ăn nhiều dầu mỡ – tức là nguồn bên ngoài vào, nhưng lá gan bên trong vẫn tự sản xuất nhiều cholesterol thì mỡ máu vẫn cao.
Hoặc ở một số người do yếu tố di truyền ảnh hưởng làm cơ thể dọn mỡ xấu LDL cholesterol không tốt, thì xét nghiệm mỡ máu vẫn có thể cao.
PHẦN 2: NGUYÊN NHÂN THỨ NHẤT DO DI TRUYỀN (LỖI Ở BỘ GEN) LÀM MỠ MÁU KHÓ KIỂM SOÁT
Bây giờ con đi vào nguyên nhân đầu tiên, và cũng là nguyên nhân rất nhiều cô bác không để ý là: di truyền.
Cô bác có bao giờ thấy trong một gia đình có nhiều người cùng bị mỡ máu cao không? Ông bà bị, bố mẹ bị, anh chị em cũng bị….Có người còn bị nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ khi tuổi còn trẻ , chưa quá cao tuổi .
Y học có một tình trạng gọi là tăng cholesterol máu gia đình, tiếng Anh là Familial Hypercholesterolemia, viết tắt là FH. Theo CDC – Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, FH là một tình trạng di truyền làm LDL cholesterol trong máu tăng cao. Người mắc FH có nguy cơ bệnh mạch vành hoặc nhồi máu cơ tim cao hơn, đặc biệt nếu không được phát hiện và điều trị sớm.
* Tại sao di truyền lại làm mỡ máu cao?
Cô bác hãy tưởng tượng mạch máu của mình giống như một con đường. Còn LDL cholesterol, hay mỡ xấu, giống như những chiếc xe chở rác chạy trên con đường đó.
Bình thường, gan của chúng ta có những “cửa thu gom”, y học gọi là thụ thể LDL. Những thụ thể này có nhiệm vụ bắt lấy LDL trong máu và đưa về gan để xử lý, nhờ đó lượng LDL trong máu được kiểm soát tốt hơn.
Nhưng ở một số người có biến đổi gen di truyền, các “cửa thu gom” này hoạt động kém, số lượng ít hơn, hoặc cơ thể điều hòa LDL không tốt. Kết quả là LDL cứ lưu hành nhiều trong máu, lâu dần có thể góp phần bám vào thành mạch, tạo mảng xơ vữa.
Nói đơn giản: không phải lúc nào mỡ máu cao cũng do cô bác ăn sai. Có những người cơ thể sinh ra đã dọn LDL cholesterol kém hơn người khác rồi.
* Dấu Hiệu Gợi Ý Mỡ Máu Cao Do Di Truyền Là Gì?
Có 3 dấu hiệu cô bác nên để ý:
Thứ nhất: LDL cholesterol rất cao.
Ở người lớn, LDL trên 190 mg/dL, tương đương khoảng 4,9 mmol/L, là một dấu hiệu quan trọng gợi ý tăng cholesterol máu gia đình, nhất là khi đã ăn uống lành mạnh, ăn kiêng rất kỹ mà vẫn cao.
Thứ hai: tiền sử gia đình.
Trong nhà có bố, mẹ, anh chị em ruột bị mỡ máu cao, hoặc có người bị nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ khi còn trẻ. Thường mình đặc biệt lưu ý nếu nam mắc bệnh tim mạch trước 55 tuổi hoặc nữ trước 65 tuổi.
Thứ ba: một số dấu hiệu ngoài cơ thể.
Ví dụ có u vàng ở gân, đặc biệt là gân gót chân; có nốt hoặc mảng vàng quanh khớp như khuỷu tay, đầu gối, khớp ngón tay; có mảng vàng quanh mí mắt; hoặc có vòng trắng xám quanh lòng đen mắt khi tuổi còn trẻ. Tuy nhiên, cô bác nhớ là không phải ai bị tăng cholesterol máu gia đình cũng có những dấu hiệu này. Rất nhiều người không có biểu hiện gì bên ngoài và chỉ phát hiện khi đi xét nghiệm máu.
Con lấy ví dụ cho cô bác dễ hình dung: Có một bác ăn uống rất kỹ, người gầy, gần như không ăn đồ chiên rán, đi bộ đều. Nhưng khi xét nghiệm, LDL lên tới khoảng 250 mg/dL (khoảng 6,5 mmol/l). Hỏi kỹ hơn thì biết trong gia đình bác có người bị nhồi máu cơ tim sớm, anh chị em cũng có người phải uống thuốc mỡ máu rồi.
Với trường hợp như vậy, mình phải nghĩ nhiều đến yếu tố di truyền. Lúc này, ăn kiêng và đi bộ vẫn rất cần, nhưng thường không đủ. Mà sẽ cần bác sĩ đánh giá nguy cơ tim mạch và cân nhắc cho dùng thuốc hạ LDL cholesterol phù hợp thì mới kiểm soát chỉ số tốt được.
Nên cô bác thấy trong gia đình mà có bố mẹ, anh chị em ruột có tiền sử mỡ máu cao, hay có người còn bị nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ khi tuổi còn trẻ, chưa quá cao tuổi thì hết sức chú ý cả tới nguyên nhân do di truyền này nếu cô bác đã ăn uống kiêng khem , tập luyện mãi rồi mà không cải thiện.
PHẦN 3: NGUYÊN NHÂN THỨ HAI – DO CƠ THỂ TỰ TỔNG HỢP CHOLESTEROL, TRONG ĐÓ GAN ĐÓNG VAI TRÒ RẤT QUAN TRỌNG
Như con đã từng chia sẻ với cô bác thì ước chừng khoảng 70–80% cholesterol là do cơ thể tự tạo ra bên trong; trong đó gan đóng vai trò như một “nhà máy” chính sản xuất ra lượng cholesterol này.
Ngay cả khi cô bác không ăn một miếng mỡ nào, gan vẫn miệt mài làm việc để tạo ra cholesterol.
Dù cô bác có ăn kiêng hay tập thể dục, gan vẫn có thể tự tổng hợp ra lượng mỡ dư thừa do 3 nguyên nhân chính sau:
1. “Công tắc” HMG-CoA reductase trong nhà máy gan
Trong gan có một enzyme tên là HMG-CoA reductase. Tên này hơi khó nhớ, nên cô bác chỉ cần hình dung nó giống như một công tắc quan trọng trong dây chuyền tạo cholesterol của gan.
Ở người bình thường, cơ thể có cơ chế tự điều chỉnh khá thông minh. Khi cần cholesterol thì gan tạo thêm. Khi đã đủ thì gan giảm bớt.
Nhưng ở một số người, do cơ địa, tuổi tác, di truyền hoặc rối loạn chuyển hóa, quá trình điều hòa này không còn tối ưu. Lúc đó, gan có thể tạo cholesterol nhiều hơn mức cơ thể cần, hoặc gan thu gom LDL cholesterol từ máu về xử lý chưa tốt.
Vì vậy, có người ăn uống rất kỹ, không béo, đi bộ đều mà LDL cholesterol – mỡ xấu vẫn cao.
2. Cơ chế tự cân bằng: gan vừa tạo cholesterol, vừa mở “cửa thu gom” LDL
Cơ thể mình có một cơ chế tự cân bằng cholesterol rất thông minh.
Cô bác cứ tưởng tượng tế bào gan giống như một căn nhà. Khi trong nhà thiếu cholesterol, gan sẽ làm hai việc:
Một là: tạo thêm cholesterol nếu cơ thể cần.
Hai là: mở thêm các “cửa thu gom LDL”, y học gọi là thụ thể LDL, để kéo LDL từ máu về gan xử lý.
Ngược lại, nếu tế bào gan đã có nhiều cholesterol, các “cửa thu gom LDL” có thể giảm đi, làm gan dọn LDL khỏi máu kém hơn.
Đây cũng là lý do vì sao thuốc statin có tác dụng.
Statin không phải thuốc đi vào máu để “hòa tan mỡ”. Statin chủ yếu tác động ở gan, giúp ức chế enzyme HMG-CoA reductase, làm gan giảm tạo cholesterol. Khi cholesterol trong tế bào gan giảm xuống, gan sẽ tăng thêm các “cửa thu gom LDL” để kéo LDL từ máu về gan xử lý. Nhờ vậy, LDL cholesterol trong máu giảm xuống.
Nói ngắn gọn cho cô bác dễ nhớ: Statin giúp gan giảm tạo cholesterol và tăng thu gom LDL từ máu về gan xử lý.
Tuy nhiên, cô bác không tự ý mua statin uống, cũng không tự ý ngừng thuốc khi thấy xét nghiệm đẹp lên. Việc dùng thuốc cần dựa vào chỉ số LDL, tuổi, huyết áp, đường huyết, tiền sử tim mạch, tiền sử gia đình và chỉ định của bác sĩ.
3. Các “hàng xóm” ảnh hưởng đến gan: tiểu đường, suy giáp, bệnh thận…
Gan không làm việc một mình. Gan chịu ảnh hưởng rất nhiều từ các bệnh lý khác trong cơ thể.
Nếu cô bác có một số bệnh nền, mỡ máu có thể khó kiểm soát hơn, dù mình đã ăn kiêng và tập thể dục.
Tiểu đường, tiền tiểu đường hoặc kháng insulin:
Khi cơ thể bị kháng insulin, gan có xu hướng tạo và giải phóng nhiều hạt mỡ giàu triglyceride hơn, đặc biệt là VLDL. Đồng thời, cơ thể cũng dọn dẹp các hạt mỡ này kém hơn. Vì vậy người bị tiểu đường thường dễ bị triglyceride cao, HDL thấp và rối loạn mỡ máu đi kèm.
Suy giáp:
Tuyến giáp hoạt động kém có thể làm quá trình chuyển hóa chậm lại. Khi đó, gan dọn LDL cholesterol, tức mỡ xấu, khỏi máu kém hiệu quả hơn, khiến LDL dễ tăng.
Bệnh thận, đặc biệt là hội chứng thận hư:
Một số bệnh thận có thể làm rối loạn mỡ máu rõ rệt. Ví dụ hội chứng thận hư có thể làm cholesterol và triglyceride tăng cao. Trong trường hợp này, cơ thể có thể tăng tạo lipoprotein ở gan và đồng thời giảm khả năng dọn mỡ ra khỏi máu.
Nói đơn giản: tiểu đường, suy giáp và bệnh thận không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết, tuyến giáp hay thận. Chúng còn có thể làm gan và cơ thể xử lý mỡ máu kém hơn.
Vì vậy, nếu cô bác ăn kiêng rất kỹ mà mỡ máu vẫn cao, mình nên kiểm tra thêm các bệnh nền này, chứ không nên chỉ nghĩ là do ăn uống.
Để biết nên ưu tiên những thực phẩm nào trong bữa ăn hằng ngày, cô bác anh chị có thể xem thêm bài viết [Mỡ Máu Cao Sợ Nhất 5 Món Ăn Này, Ăn Đúng Để Ngăn Tai Biến Từ Gốc]. Bài viết này sẽ giúp cô bác hiểu rõ hơn cách chọn món ăn phù hợp để hỗ trợ kiểm soát mỡ máu cao và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.
https://duocsilan.com/mo-mau-cao-so-nhat-5-mon-an-nay/
PHẦN 4: TẬP THỂ DỤC CÓ “ĐỐT CHÁY” ĐƯỢC MỠ XẤU LDL CHOLESTEROL KHÔNG?
Con biết nhiều cô bác rất chăm đi bộ, sáng tối đều đặn. Điều này cực kỳ tốt và con rất khuyến khích.
Tuy nhiên, cô bác cần hiểu đúng một điều: tập thể dục không “đốt cháy LDL” theo kiểu mình đốt mỡ bụng hay tiêu hao calo.
Vận động đều đặn thường giúp tim khỏe hơn, huyết áp ổn hơn, đường huyết tốt hơn, cân nặng dễ kiểm soát hơn. Với mỡ máu, tập thể dục thường có lợi rõ hơn trong việc giảm triglyceride, tức mỡ trung tính, và hỗ trợ tăng HDL, tức mỡ tốt.
Nhưng với LDL cholesterol, tức mỡ xấu, đặc biệt khi LDL cao do di truyền, tuổi tác, bệnh nền hoặc do gan thu gom LDL khỏi máu kém, việc tập luyện thường chỉ giúp hỗ trợ một phần. Nó không phải lúc nào cũng đủ để kéo LDL về mức mục tiêu.
Vì vậy, nếu cô bác đi bộ đều mà LDLcholesterol chưa giảm nhiều, đừng nghĩ là tập vô ích. Tập thể dục vẫn rất quan trọng để bảo vệ mạch máu và trái tim.
Lời khuyên của Dược sĩ Lan là: Ăn uống lành mạnh và tập thể dục là nền tảng rất quan trọng. Nhưng nếu LDL vẫn cao, hoặc cô bác có nguy cơ tim mạch cao, bác sĩ có thể cần kê thêm thuốc để giúp giảm LDL.
Thuốc, nếu được chỉ định đúng, sẽ giúp gan giảm tạo cholesterol và tăng thu gom LDL từ máu về gan xử lý. Từ đó giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Cô bác nhớ giúp con: lối sống và thuốc không thay thế nhau, mà bổ sung cho nhau.
PHẦN 5: LỜI KHUYÊN CHO CÔ BÁC SAU 50 TUỔI
Đến đây, chắc cô bác đã hiểu vì sao mình “khổ cực” ăn kiêng mà mỡ vẫn cao rồi đúng không ạ?
Vậy chúng ta phải làm gì?
1. Đừng bỏ cuộc với lối sống lành mạnh. Dù ăn kiêng và tập thể dục chỉ quyết định một phần, nhưng nó là nền tảng. Nếu cô bác vừa bị do di truyền hoặc do gan tự tổng hợp ra mà mình lại vừa ăn uống vô độ thì mỡ máu sẽ tăng gấp bội, cực kỳ nguy hiểm.
2. Đừng tự ý so sánh kết quả của mình với người khác. Mỗi người có một mức LDL mục tiêu khác nhau. Ví dụ người có bệnh tiểu đường thì mục tiêu mỡ máu phải thấp hơn nhiều so với người bình thường
3. Nếu bác sĩ đã kê đơn thuốc mỡ máu, thì cô bác nên dùng đều. Thuốc giúp điều chỉnh cái gốc rễ mà ăn uống không làm được. Đừng sợ thuốc hại gan, hại thận vì trước khi kê bác sĩ đã cân nhắc giữa lợi ích và tác hại rồi, cái lợi ích ngăn ngừa đột quỵ lớn hơn rất nhiều so với tác dụng phụ.
4. Hãy kiểm tra xem mình có bị suy giáp hay tiểu đường không, vì điều trị tốt các bệnh này cũng sẽ hỗ trợ giúp mỡ máu của cô bác được ổn định theo..
PHẦN 6: GIẢI ĐÁP THẮC MẮC
Câu 1: Uống dầu cá omega 3 có giảm mỡ máu LDL cholesterol không?
—> Với LDL cholesterol thì dầu cá hay omega 3 từ cá thường không làm giảm rõ rệt LDL mà chủ yếu hỗ trợ giảm mỡ triglyceride thôi. Một số trường hợp khi dùng liều cao omega 3 từ cá để hạ triglyceride thì LDL cholesterol còn có thể bị tăng nhẹ nữa.
Tuỳ chỉ số LDL hiện tại của cô cao hay thấp, nguy cơ tim mạch ra sao . Nếu cao quá bs kê thuốc statin thì cô dùng đều để giảm LDL , còn hỗ trợ bổ sung thì bổ sung omega 3 từ dầu nhuyễn thể sẽ tối ưu hơn dầu cá thông thường vì Omega 3 từ dầu nhuyễn thể viên màu đỏ thì nó hỗ trợ giảm cả triglyceride và giảm nhẹ cả LDL – cholesterol, cái này thì dầu cá viên màu vàng không làm được.
Câu 2: Mỡ máu giảm rồi có tự ngưng thuốc được không?
—> Cô bác không nên tự ngưng. Vì nhiều khi chỉ số đẹp lên là nhờ thuốc đang có tác dụng. Nếu ngưng đột ngột, LDL có thể tăng trở lại. Việc giảm liều hay ngừng thuốc cần bác sĩ quyết định dựa trên nguy cơ tim mạch của từng người.
Câu 3: Tại sao uống thuốc mỡ máu statin lại đau mỏi cơ, ê ẩm người?
—> Đau mỏi cơ là một tác dụng phụ có thể gặp khi dùng thuốc nhóm statin để giảm mỡ máu, vì statin có thể làm giảm CoQ10 trong cơ thể, mà CoQ10 lại giống như chất hỗ trợ tạo năng lượng trong tế bào cơ.
Khi thiếu CoQ10, tế bào cơ dễ thiếu năng lượng hơn, nên một số người dùng statin có thể bị đau mỏi cơ, yếu cơ nhất là ở bắp tay, bắp chân, đùi.
Để hỗ trợ gỉảm đau mỏi cơ khi dùng thì cô bác cũng nên uống đủ nước, vận động nhẹ nhàng và có thể cân nhắc hỏi những người có chuyên môn để bổ sung thêm Coenzyme Q10 (CoQ10) để bù đắp đầy đủ, vì cũng có một số nghiên cứu cho thấy CoQ10 có thể giúp giảm đau mỏi cơ ở một số người dùng statin.
Câu 4 : Từng bị đột quỵ rồi thì LDL cần bao nhiêu an toàn?
—> Nếu cô bác từng tai biến 1 lần trước đó rồi thì nên kiểm soát LDL cholesterol (mỡ xấu) < 1.4 mmol/l thì sẽ là an toàn nhất.
❓…… Còn một số câu hỏi đáp khác các cô bác có thể xem thêm trong livestream chi tiết nhé!
Nếu còn thắc mắc nào về mỡ máu cao, chưa hiểu chỉ số, chưa biết cách kiểm soát tại nhà ra sao hoặc còn vấn đề nào về sức khoẻ cần tư vấn kỹ hơn thì cô bác có thể nhắn rõ tình trạng của cô bác qua Zalo con luôn sẵn sàng hỗ trợ cho các cô bác ạ!
Zalo Ds. Lan: 0981 741 388
Ngoài ra con đã dành nhiều tâm huyết tạo ra cuốn “Sổ tay mỡ máu”. Trong cuốn sổ tay này, Lan hướng dẫn cô bác rất tỉ mỉ, cặn kẽ về cách ăn uống đúng cách, tập luyện đều đặn để kiểm soát mỡ máu hiệu quả ngay tại nhà.
Cô bác anh chị nào muốn nhận sổ tay này thì có thể vào đây để tải về miễn phí ạ: https://www.duocsilan.vn/sotaymomau/?utm_source=blog
Cảm ơn